De hongercrisis, biobrandstoffen en mensenrechten

Dit jaar wordt de 60ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens gevierd. Dit jaar nog zouden de lidstaten van de VN eindelijk het Facultatief Protocol voor Economische, Sociale en Culturele Rechten moeten goedkeuren, wat eindelijk een einde zal maken aan de ondergeschikte bescherming van deze rechten.

Het wordt hoog tijd dat regeringen en internationale instellingen werk maken om alle rechten ook in de praktijk te beschermen en te bevorderen. De strijd tegen honger is zonder twijfel één van de meest dringende beloftes die moet waargemaakt worden. De recente hongeropstanden in tientallen landen over de hele wereld tonen duidelijk dat de neoliberale globalisering en het overwicht van agrobusinessbelangen en monoculturen op basis van bestrijdingsmiddelen niet het antwoord zijn op de huidige problemen van de mensheid.

Het is onaanvaardbaar dat nog steeds 850 miljoen mensen elke dag met honger moeten gaan slapen, en dat 2 miljard mensen in armoedige omstandigheden leven. In een wereld waar een handvol steenrijke bedrijven en individuen hun privé-belangen opleggen aan nationale overheden en internationale instellingen, blijven schendingen van het recht op voedsel schering en inslag. Internationale mensenrechtenakkoorden blijven dode letter. Sociale bewegingen en organisaties ijveren reeds jaren om het landbouw- en voedselbeleid van hun regeringen terug op de sporen te zetten, om lokale landbouw te ondersteunen, om dumping tegen te gaan, om voedselvoorraden te behouden. Maar het recept van structurele aanpassing, schuldverlichting, handelsliberalisering en armoedebestrijding blijft in de tegengestelde richting werken.

De recente agrofuel-goudkoorts versterkt die tendens nog. Hulpbronnen zoals grond komen in handen van steeds minder mensen, de rest moet ophoepelen. Wie verzet biedt en opkomt voor zijn rechten wordt geciminaliseerd. Lokale voedselproductie kwijnt weg en voedsel moet steeds vaker van verre import komen. In de naam van zogezegde voordelen qua broeikasgassenuitstoot en economische perspectieven voor wie mee op de kar zit, krijgt het intensieve industriële landbouwmodel een nieuwe injectie om biobrandstoffen te produceren voor de wereldmarkt. Het is nochtans dat landbouwmodel dat verantwoordelijk is voor de meeste uitstoot van broeikasgassen en het feit dat er elk jaar miljoenen boeren moeten stoppen met produceren.

FIAN, de internationale mensenrechtenorganisatie voor het recht op voedsel, organiseerde van 3 ot 10 april samen met academici, met de ontwikkelingsorganisaties Misereor, Bread for the World, EED, ICCO en HEKS, en met een vertegenwoordiger van de Westafrikaanse boerenorganisatie ROPPA een internationale missie In Brazilië. Op vraag van de Braziliaanse civiele maatschappij werd de impact van de expansie van monoculturen van energiegewassen op het terrein nagegaan. Na bezoeken in drie Braziliaanse staten (Mato Grosso do Sul, Piaui and Sao Paulo), werden mensenrechtenschendingen vastgesteld inzake toegang tot grond, arbeidsomstandigheden en toegang tot voedsel.

In het bijzonder de situatie van de Guaraní Kaiowá rond de stad Dourados in Mato Grosso do Sul is ernstig: op een oppervlakte van amper 3500 hectare moeten ongeveer 13.000 indianen trachten te overleven. De totale teloorgang van hun traditionele levenswijze, voedselproductie en verbondenheid met de grond zorgen voor toenemende kinderondervoeding, alcoholisme en conflicten. Zoals een indiaan het uitdrukt: "Onze grond is ons voedselpakket". Het enige alternatief, werk in de suikerriet en ethanolsector, staat gelijk aan slavernij en uitputting. Alleen al in 2007 werden 800 inheemse arbeiders in de staat bevrijd uit onmenselijke arbeidsomstandigheden in de suikerplantages. De overheid beperkt zich tot het verdelen van (ontoereikende) voedselpakketten. In plaats van werk te maken van de grondwettelijk verplichte afbakening van de inheemse gronden, hebben ze vergunningen uitgereikt voor de bouw van 43 nieuwe fabrieken voor ethanolproductie, wat de druk op de grond nog enorm zal doen toenemen.

In Piauí werden kleine boeren onder contractteelt voor biodiesel geconfonteerd met onrealistische productieverplichtingen, waardoor ze schulden opstapelen en hun inkomen veel lager uitvalt dan verwacht. Zonder garantie van een minimumloon, slagen ze er niet in hun familie adequaat te voeden en in alle basisbehoeften te voorzien. Beloften om een stuk grond in de toekomst over te dragen aan de familiale boeren blijven dode letter. Voldoende eigen basisvoedsel kweken is dus onmogelijk. Boeren die zich trachten te organiseren om betere voorwaarden te bekomen worden bedreigd met lagere betalingen. In São Paulo tenslotte, de staat waar de suikerrietexpansie het verst gevorderd is, werden sinds 2004 minstens 21 doden door uitputting gemeld, omdat de arbeiders steeds meer moeten kappen voor hetzelfde loon. Voorts is de suikerrietkweek en ethanolproductie slecht voor de gezondheid van de arbeiders, gebruikt ze enorm veel water en is ze erg milieubelastend. Ander landgebruik zoals bonenteelt (basisvoedsel) en graasland worden teruggedrongen. De verdrongen voedselgewassen moeten elders heen, vaak naar nieuw te ontginnen bosgebieden in het land. Een zonering dat het landgebruik duurzaam regelt is onbestaande.

Het is hoog tijd dat overheidsinstanties en -ambtenaren verantwoordelijk gesteld worden voor hun acties of inertie. De zwakkere bevolkingsgroepen hebben het recht om hun rechten te verdedigen tegenover de belangen van een kleine minderheid van de wereldbevolking. Het recht op voedsel moet de bottomline vormen van buitenlands beleid, of het nu gaat om biobrandstoffenimport, landbouwhandel, visserij, investeringsakkoorden, of ontwikkelingssamenwerking. Prioriteit nul moet gegeven worden aan de middelen om hongerigen bij te staan en hun capaciteit om voedsel aan te schaffen of te produceren te recupereren. Een eerste stap is een moratorium op de doelstellingen voor agrofuelsproductie en -import, om een verdere uitbreiding van de voedselcrisis te vermijden. De agro-industrie kan niet blijven grond inpalmen en boeren verdrijven.


Voor meer info:

Deel dit artikel