Eerlijke handel: meer dan een eerlijke prijs


Eerlijke handel steunt kleine of middelgrote producentengroepen in het Zuiden in hun strijd voor een leefbaar bestaan. Dankzij eerlijke handel kunnen deze groepen hun toekomst in eigen handen nemen.

Het voornaamste kenmerk van eerlijke handel is een eerlijke prijs. Een eerlijke prijs is meestal hoger dan de gangbare marktprijs. Hij garandeert de producenten een waardig inkomen, zodat ze kunnen investeren in betere landbouwtechnieken, de ontwikkeling van nieuwe producten, training en opleiding, gezondheidszorg, huisvesting, infrastructuur, de uitbouw van hun organisatie  - kortom in betere leef- en werkomstandigheden. 

Organisaties van eerlijke handel willen de internationale handel eerlijker maken. Ze voeren campagnes voor veranderingen in de handelsregels en in de praktijken van de 'gewone' handel.



Wat is er mis met de gewone handel?

Eerlijke handel zorgt ervoor dat een rechtmatig deel van de prijs gaat naar de mensen die er recht op hebben. Dit is in de 'gewone' handel niet evident. Zo blijkt uit twee voorbeelden.

Koffie
Wereldwijd werken twintig miljoen mensen in de teelt, de verwerking en de verhandeling van koffie. Landarbeiders op de grote koffieplantages worden slecht betaald en werken vaak in erbarmelijke omstandigheden.

Voor de miljoenen kleine, zelfstandige koffieboeren zijn het grootste probleem de tussenhandelaars. Die buiten hen uit, kopen ver beneden de marktprijs,  geven voorschotten aan woekerintresten en knoeien met gewichten en kwaliteiten. Maar de kleine boeren hebben geen alternatief: ze zijn afhankelijk van de tussenhandelaars voor de verkoop van hun koffiebonen.

Bananen
Grote ondernemingen zoals Chiquita, Dole, Del Monte en Noboa controleren nagenoeg de volledige wereldproductie. Zij beheersen de markt en bepalen voor een groot deel de spelregels. Kleine firma's of zelfstandige bananenboeren kunnen onmogelijk met hen concurreren.

Heel wat bananenplantages zijn voorbeelden van slechte werkomstandigheden:  lage lonen, lange werkdagen, gebruik van pesticiden die ernstige schade toebrengen aan het milieu en de gezondheid van de arbeiders, geen erkenning van vrije vakbonden, ...



Eerlijke handel als alternatief

Wat we schrijven over koffie en bananen, geldt voor tal van andere grondstoffen: het Noorden betaalt er steeds minder voor, het Zuiden verdient er alsmaar minder aan. 

Maar er is hoop. Overal in het Zuiden groeien alternatieven. Mensen organiseren zich. Boeren werken samen in coöperaties, zodat ze minder afhankelijk van tussenhandelaars worden en betere prijzen kunnen afdwingen. Vaak gaat het om kleinschalige initiatieven, die toch een reële aanzet tot verandering zijn. 

Eerlijke handel geeft deze alternatieven graag een kans door hun producten aan een eerlijke prijs te kopen. Dit wil zeggen: een prijs die we samen hebben afgesproken en die rekening houdt met de aard van het werk, de geleverde prestaties en de koopkracht van de boer. Minder dan deze minimumprijs betalen we nooit! 

Een voorbeeld: koffie. De minimumprijs van de eerlijke handel is 126 dollarcent per pond koffie. Begin 2004 betaalden de 'gewone' koffiehandelaars amper 50 dollarcent. Anders gezegd: eerlijke handel betaalt de koffieboeren het dubbele van Douwe Egberts & Co!



Hoe belangrijk is eerlijke handel voor de producenten in het Zuiden?

Eerlijke handel zorgt voor belangrijke extra inkomsten voor de producenten in het Zuiden. Volgens de jaarcijfers 2002 van FLO kregen tienduizenden producenten dankzij de  samenwerking met organisaties van eerlijke handel de volgende extra inkomsten:

  • Cacaoboeren: $ 180.505
  • Koffieboeren: $ 32.425.000
  • Suikerboeren: $ 222.040
  • Theeboeren: $ 858.220
  • Imkers: $ 41.728
  • Banaanboeren: $ 5.862.167
  • Citrusboeren (fruitsap): $ 276.013



Eerlijke handel als voorwaarde voor echte ontwikkeling

Eerlijke handel is echter zoveel meer dan een eerlijke prijs en extra inkomsten.
Eerlijke handel biedt de producenten een contract voor langere tijd. Zo zijn ze verzekerd van een minimale afzet en kunnen ze plannen op langere termijn. 

Eerlijke handel geeft de producenten een voorschot op de oogst en bestelling ruim op voorhand. Eerlijke handel wacht niet om aan te kopen tot de marktprijs het laagst is.
Eerlijke handel ondersteunt de producenten met vormingsprogramma's, investeringskredieten, advies en begeleiding op maat.


Door met ons samen te werken, versterken de producenten hun capaciteiten en verbeteren ze de kwaliteit van hun producten. De zichtbare resultaten van eerlijke handel werken vaak inspirerend en bemoedigend voor andere producentengroepen in de streek of het land.



Organisaties van eerlijke handel in België

Er zijn in België vier organisaties van eerlijke handel: Oxfam-Wereldwinkels / Oxfam Fairtrade (voeding), Oxfam-Magasins du monde / Made in Dignity (handnijverheid), Fair Trade Organisatie (handnijverheid en koffie) en Miel Maya Honing (honing). Ze importeren en verdelen producten van eerlijke handel. 


Daarnaast is er de keurmerkorganisatie Max Havelaar. Ze verleent een keurmerk aan producten die de normen van de eerlijke handel respecteren. Momenteel gaat het om de productcategorieën koffie, thee, fruitsap, bananen, suiker, rijst, cacao en honing.



Waar koop je producten van eerlijke handel?

Je vindt de producten van eerlijke handel in de Oxfam-Wereldwinkels (200 in Vlaanderen, 70 in Wallonië) en in steeds meer supermarkten, horecazaken, bedrijven, scholen, overheidsdiensten, ...


Hoe groot is de markt voor producten van eerlijke handel in België?

Ondanks de enorme groei van de laatste jaren blijft het gezamenlijke marktaandeel van alle eerlijke handelsorganisaties in België beperkt. Eerlijke handel is een 'nichemarkt'. Europees scoort België niet slecht. Maar enkele uitschieters tonen aan dat meer mogelijk is: 'eerlijke' koffie haalt in Nederland en Zwitserland een marktaandeel van 3%, 'eerlijke' bananen bezetten in Zwitserland zelfs 15% van de markt.


 

Meer dan verkopen

Eerlijke handel doet meer dan producten van eerlijke handel commercialiseren. Eerlijke handel wil ook meebouwen aan een rechtvaardige en democratische wereld. 

Oxfam-Wereldwinkels, de voornaamste organisatie van eerlijke handel in België, verwoordt  die 'missie' als volgt: "We schudden het publiek wakker rond de ongelijke handelsverhoudingen in de wereld. We zetten de politiek en de bedrijfswereld onder druk met acties en campagnes om maatregelen te nemen in het belang van de economisch zwakkeren. We brengen een 'tegenbeweging' van kritische mensen op gang die kiezen voor solidariteit en respect.

Dat willen we met onze acties zichtbaar maken: dat een groeiend aantal mensen achter onze ideeën en voorstellen staat, dat wij niet alleen staan met onze visie op eerlijke handel en solidariteit. Handel, educatief werk en politieke actie zijn de drie pijlers van Oxfam-Wereldwinkels. Je kunt ze niet los van elkaar zien."

bron: Oxfam Wereldwinkels

Deel dit artikel