Etienne Tshisekedi terug in Congo

tshisekedi-bienvenue-kinshasa crop640x400

Gisteren is de historische oppositieleider Etienne Tshisekedi teruggekeerd naar de DRC. Tienduizenden mensen stonden hem op te wachten en ook de verzamelde oppositie tekende present. Als leider van de grootste oppositiepartij van het land, de Union pour la Démocratie et le Progrès Social (UDPS), verhoogt zijn komst de politieke spanningen in het land.

Wie is Etienne Tshisekedi?

Als eerste Congolees die een doctoraat in de rechten behaalde werd Tshisekedi een van de leden van de 'tijdelijke regering' na de eerste staatsgreep van Mobutu in 1960. Na de tweede staatsgreep in 1965 benoemde Mobutu hem tot minister van Binnenlandse Zaken. Hij wordt ervan verdacht om in deze functie de moord op verschillende prominente opposanten van Mobutu mee goedgekeurd te hebben, zoals voormalig eerste minister Evariste Kimba bij de ‘pinkstermoorden’ op 2 juni 1966. In 1967 schreef hij mee aan de Congolese grondwet en het ‘Manifest van Nsele’, en creëerde zo mee de ‘Mouvement Populaire de la Révolution’. Deze partij werd later de enige toegelaten politieke partij in de eenpartijstaat van Mobutu.

In 1980 brak hij met Mobutu en was een van de 13 parlementsleden die in een open brief kritiek gaven op de dictator. Sinds dan werd Tshisekedi de belangrijkste opposant in het toenmalige Zaïre. Tijdens deze periode verdiende hij zijn bijnaam ‘de sfinx’, als zwijgzame opposant die grote beroering veroorzaakte telkens hij de stilte doorbrak. In 1982 richtte hij de UDPS op. In 1991 verbaasde hij vriend en vijand door de post van eerste minister te aanvaarden onder president Mobutu. Na twee maanden werd hij echter ontslagen. Hij bekleedde deze post nog twee keer, van november 1992 tot augustus 1993 en van 2 tot 9 april 1997. Na de val van Mobutu verboden de nieuwe machthebbers van Congo Tshisekedi om nog aan politiek te doen, omwille van zijn vermeende betrokkenheid bij de moord op Patrice Lumumba.

Hij boycotte de Congolese presidentsverkiezingen van 2006, maar nam deel aan de verkiezingen van 2011 als kandidaat van de verzamelde oppositie. Deze verkiezingen werden gekenmerkt door grootschalige fraude en geweld. Tshisekedi weigerde de overwinning van zittend president Joseph Kabila te aanvaarden en benoemde zichzelf tot de enige rechtmatige president van Congo. Van 2011 tot 2014 leefde hij onder  huisarrest in Kinshasa, waarna hij wegens gezondheidsproblemen naar Brussel verhuisde.

Wat betekent zijn terugkeer voor de presidentsverkiezingen in Congo?

De terugkeer van Tshisekedi op het Congolese politieke toneel is een belangrijk moment. Na maanden van onduidelijkheid sprak hij zich in april 2016 expliciet uit tegen de door Kabila voorgestelde nationale dialoog die een einde moest maken aan de politieke crisis. In juni riep hij de verzamelde Congolese oppositie naar Brussel voor een congres. Ondanks zijn nog steeds twijfelachtige gezondheid, interne problemen in de UDPS en verdeeldheid van de oppositie slaagde hij erin om een gezamenlijke verklaring uit te brengen waarin het grootste deel van de oppositie de door Kabila voorgestelde politieke dialoog verwerpt en verkiezingen eist ten laatste in november 2016. Tshisekedi doet zijn bijnaam dus alle eer aan en eist opnieuw een belangrijke rol op in de Congolese politiek.

De tienduizenden mensen die samen met de leiders van ongeveer alle oppositiepartijen Tshisekedi gisteren opwachtten aan de luchthaven van Kinshasa maken duidelijk dat hij nog steeds een groot aanzien geniet in het land. De Congolese autoriteiten zijn zichtbaar zenuwachtig. Zo waren er enorme veiligheidsmaatregelen genomen om betogingen te beletten. Op zondag 31 juli staat er een grote bijeenkomst van de oppositie gepland in Kinshasa en zal Tshisekedi voor het eerst in lange tijd ‘zijn’ bevolking publiekelijk toespreken. Volgens sommige media zou ook Moise Katumbi, de enige oppositieleider die zich al expliciet als presidentskandidaat opwierp, op 31 juli aanwezig zijn in Kinshasa. Er loopt echter een aanhoudingsbevel tegen Katumbi, die momenteel in het buitenland verblijft. De komende dagen beloven dus erg spannend te worden.

Het is onmogelijk te voorspellen wat de terugkomst van Tshisekedi zal betekenen voor de politieke ontwikkelingen in Congo, maar het is duidelijk dat Kabila er een formidabele opposant bij heeft gekregen die grote mensenmassa’s kan mobiliseren en misschien zelfs de oppositie kan verenigen.

Pieter-Jan Hamels
Beleidsmedewerker Centraal-Afrika

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels