Hoe kroniek van een aangekondigde clash nog te mijden

Foto: Giampaolo Musumeci In de nacht van dinsdag op woensdag verklaarde de kiescommissie (CENI) dat de uitslagen van de presidentsverkiezingen met 48 uur vertraging bekend gemaakt worden. Ondertussen is daar minstens nog een nacht bijgekomen. Volgens de voorlopige scores die dezelfde kiescommissie de afgelopen dagen bekend maakte kan zetelend president Kabila eigenlijk niet meer verliezen. Oppositiekandidaat Tshisekedi betwist de uitslag nu al en beschuldigt de kiescommissie van fraude.



Met Eurac stuurden we een observatiemissie met 90 internationale observatoren die 3000 lokale waarnemers ondersteunden.
Op de dag van de verkiezingen zelf stuurden  we met onze observatiemissie reeds een bericht in waarin we melding maakten van tal van incidenten. Gaande van stemmateriaal dat niet gearriveerd was, waaronder de presidentiële kiesbiljetten, tot  onvolledige kieslijsten waardoor mensen hun naam niet meer terugvonden en velen het opgaven te stemmen. 

In Mbuji Mayi en in Kananga vonden de grootste onregelmatigheden plaats en moest zelfs een observatieteam ontzet worden. In Kinshasa vloog een kiesbureau in brand en verlengde de kiescommissie de stembusgang met enkele dagen om zoveel mogelijk mensen de kans te geven te stemmen. Maar door de warrige logistiek en communicatie konden duizenden mensen hun stem toch niet meer uitbrengen.

Intussen stellen we ook bij de verwerking van de stemmen veel problemen vast.
Zelfs al zouden de talrijke incidenten en onregelmatigheden grotendeels te wijten zijn aan logistieke tekortkomingen en geen invloed hebben op de totale uitslag, dan nog voeden ze het geruchtencircuit. En bij gebrek aan gezaghebbende media is dat circuit van doorslaggevend belang voor de toonzetting bij de bevolking. Die daardoor concludeert dat er geen correcte verkiezingen zijn geweest.
Zowel Kabila als Tshisekedi blijven herhalen zeker te zijn van de zege. Derde kandidaat Kamerhe veranderde al een paar keer van positie. Dit is de kroniek van een aangekondigde clash. De vraag is of die alleen in de straten van Kinshasa zal plaatsvinden of ook in de rest van het land.

De afgelopen dagen draaide de diplomatieke molen volle toeren. Rusland en  Gabon nemen het voortouw, maar ook de Afrikaanse unie, de EU en de Monusco doen er alles aan om de verschillende kandidaten tot kalmte aan te manen. Tshisekedi die aanvaardt dat de uitslag met vertraging bekend gemaakt wordt, is een eerste klein succesje van al die druk. Daarmee heeft men enige tijd gekocht.

In haar zoektocht naar stabiliteit in de regio is de verleiding bij de internationale gemeenschap om te kiezen voor de kritiekloze aanvaarding van de kiesuitslag wellicht groot.  Op termijn kan zich dat echter tegen haar keren. Het vertrouwen in de internationale gemeenschap is momenteel al laag bij de bevolking . De talrijke incidenten wegmoffelen zal dat alleen maar verergeren.

De  verkiezingen overdoen is natuurlijk onmogelijk. Daarvoor waren ze te duur, te complex en - ondanks de onregelmatigheden leverden ze ook heel wat resultaten op. Vanuit de verschillende observatiemissies zijn er heel wat gegevens verzameld, ook wat betreft de uitslagen in de verschillende bureaus. Als de kiescommissie haar resultaten opsplitst in kiesbureaus kan er al veel gecontroleerd worden. Het is natuurlijk niet aan de observatiemissies om op basis daarvan een goed- of afkeuring van de resultaten te geven. Een ongenuanceerd ja of nee, wordt trouwens moelijk.

Daarom  zou de kiescommissie best in overleg met de President en de verschillende oppositiepartijen een nationaal of internationaal bemiddelaar aanduiden om hierover mee te oordelen, zodat er een politiek zo neutraal mogelijke arbitrage komt. Eventueel kan deze bemiddelaar ook in de rest van het proces ingezet worden. Alle diplomatieke zeilen moeten bijgezet worden om dit mogelijk te maken. Misschien bestaat er op die manier toch een kans dat er een verkiezingsuitslag of een politieke constellatie komt die de wil van het Congolese volk weerspiegelt en die aanvaard kan worden door de verschillende kandidaten en door de bevolking.

Niet alleen zou het onrust kunnen vermijden. Het fragiele democratische proces dat in Congo sinds 2006 is opgestart, zou erdoor gered kunnen worden. Het democratiseringsproces zou bovendien doorgezet kunnen worden in de cruciale provinciale en lokale verkiezingen van 2013. De presidentskandidaten moeten hiervoor wel uit de loopgraven van hun eigen overwinningsaankondigingen komen. Dat moet kunnen: vele miljoenen Congolezen hebben de afgelopen dagen bewezen dat ze deze verkiezingen ernstig nemen, nu hun leiders nog.

Bogdan Vanden Berghe

Deel dit artikel