Jeugdwet in Brazilië wordt “meerderjarig”, maar is nog altijd van papier..

In juli 2008 wordt de Braziliaanse jeugdwet 18 jaar. De waarschijnlijk meest progressieve jeugdwet ter wereld heeft veel en weinig te vieren tegelijkertijd: ondanks het kindvriendelijke concept is de wet in het land in vele opzichten nog onbekend en ontoegepast. Bij een deel van de jeugdrechters wordt zelf nog steeds de repressieve praktijk van de militaire dictatuur toegepast.

De jeugdwet ECA (Statuut van het Kind en de Adolescent) werd in 1990 in het federale parlement van Brazilië gestemd en is een toonbeeld voor de rest van de wereld in termen van verregaande toepassing in een nationale context van de Verklaring van de Rechten van het Kind van de VN. In de euforie van de democratisering en de overwinning van de Braziliaanse civiele maatschappij op het militaire regime werd in 1988 de vooruitstrevende democratische grondwet gestemd en daarop werd de ECA geënt.

Deze jeugdbeschermingswet is vooral belangrijk voor de verzekering van de rechten van de armste en meeste kwetsbare kinderen: straatkinderen, kinderen in situatie van kinderarbeid, seksueel uitgebuite kinderen en jongeren die uitgesloten zijn van het recht op onderwijs, cultuur, familiaal en sociaal leven. Deze kinderen zijn slachtoffers van de gevolgen die zware armoede met zich kan meebrengen. De wet voorziet een ingenieus systeem van preventieve acties om deze gevolgen te vermijden. Centraal staat het kind als actief en participerend persoon in zijn groeimogelijkheden. Om de positie van het kind te vrijwaren is een scala aan waarborgen opgenomen die de bescherming en groeikansen van het kind moeten garanderen. Belangrijkste actoren die een cruciale rol spelen in dit proces en dan ook expliciet vermeld worden in deze wet zijn het gezin, de sociale woonbuurt, de school en het gemeentebestuur.

De Braziliaanse sociale bewegingen zetten in juni en juli een grote actie op om de “meerderjarigheid” van de ECA-jeugdwet in de schijnwerpers te zetten. Er zal echter meer nodig zijn om de politici en overheden aan te zetten om over het ganse grondgebied van Brazilië de jeugdwet te vertalen naar concrete maatregelen. Op bepaalde plaatsen, zoals in de stad São Paulo is echter sinds 2007 grote vooruitgang geboekt. De hoofdgevangenis is er -mede onder jarenlange druk van de (inter)nationale mensenrechtenorganisaties- gesloten en hervormd via een decentralisatie in meerdere leefunits van maximum 50 jongeren. Het geweldprobleem daalde drastisch en de kinderen krijgen nu scholing, ontspanningsactiviteiten en gedragsopvoeding. De eerste resultaten zijn bemoedigend. In Rio de Janeiro richten de sociale organisaties hun pijlen op de komende gemeentelijke verkiezingen van oktober 2008. Ze houden interpellaties ten aanzien van de politici die zich kandidaat stellen voor de machtige burgemeesterpost van de stad met 14 miljoen zielen. Door te vragen wat deze kandidaten in hun sociale programma voorzien voor kinderrechten, kan veel beïnvloeding uitgevoerd worden door de NGO´s. De prioriteiten van de NGO’s zijn actueel de verbetering van de situatie van de straatkinderen en kinderen in detentie.

Hopelijk kan de nodige druk er voor zorgen dat nog in 2008 de kindergevangenis van Rio eindelijk gesloten wordt. De reputatie van deze is immers verschrikkelijk: hoewel er reeds twee sluitingsbevelen lopen (één van het internationale mensenrechtengerechtshof van de OAS) wegens herhaalde kindermoord, wordt deze gevangenis nog steeds militair bestuurd en worden de belangrijkste bepalingen uit de ECA-wet er nog altijd met de voeten getreden.

Bij de civil society leeft nu de hoop dat het nieuw verkozen stadsbestuur mee zal werken aan de gedecentraliseerde alternatieve maatregelen voor jongeren in conflict met de wet en het beleid aandacht zal hebben voor het concept van begeleide vrijheid. Op deze wijze kan het stadsbestuur bijdragen tot de rehabilitatie van de jongeren in Rio. Zo krijgen ze misschien de kans om hun leven en toekomst met beide handen te grijpen.. een kans om 18 jaar ECA te kunnen vieren met een échte toekomst voor ogen.

Jan Daniels
Programma Facilitator Kinderrechtenprogramma in Rio
VIC

Deel dit artikel