Onafhankelijkheidsdag in Congo: nog steeds geen duidelijkheid over de verkiezingen

Vandaag is het Onafhankelijkheidsdag in de Democratische Republiek Congo. In december 2016 loopt  het tweede en laatste mandaat van president Joseph Kabila ten einde. Voor de eerste keer in haar geschiedenis kan er een democratische machtsoverdracht plaatsvinden. Maar de spanningen in het Centraal-Afrikaanse land zijn te snijden. De oppositie en het middenveld verdenken president Kabila ervan langer aan de macht te willen blijven.

Vandaag is het Onafhankelijkheidsdag in de Democratische Republiek Congo. Op 30 juni 1960 werd het land onafhankelijk van België. Congo staat voor een historisch moment: na de lange dictatuur van president Mobutu en de bloedige oorlog die erop volgde krijgt het land de kans om zijn prille democratie te consolideren. In december 2016 loopt immers het tweede en laatste mandaat van president Joseph Kabila ten einde.

Voor de eerste keer in haar geschiedenis kan er een democratische machtsoverdracht plaatsvinden. Maar de spanningen in het Centraal-Afrikaanse land zijn te snijden.

De oppositie en het middenveld verdenken president Kabila ervan langer aan de macht te willen blijven. Na mislukte pogingen om de grondwet en de kieswet aan te passen lijkt de president aan te sturen op een verlenging van zijn mandaat door de organisatie van de presidentsverkiezingen uit te stellen (de zgn glissement).

De vicevoorzitter van de partij van Kabila kondigde op 23 juni aan dat er geen presidentsverkiezingen zullen komen in 2016 en dat men eerst lokale verkiezingen zal houden, wat zou beteken dat presidentsverkiezingen nog jaren op zich kunnen laten wachten.  Kabila had dan weer een andere boodschap in zijn toespraak voor de Onafhankelijkheidsdag vandaag: de kiezers zouden zich moeten voorbereiden op de registratie voor de verkiezingen. Over de exacte datum van de stembusgang zweeg hij echter.

Ondertussen neemt de repressie van oppositie en middenveld toe De VN veiligheidsraad sprak zich een paar dagen geleden al ondubbelzinnig uit over haar bezorgdheid over de toenemende repressie en de vertragingen bij de organisatie van de verkiezingen.  De Verenigde Staten vaardigden vorige week individuele sancties uit tegen het hoofd van de politie van Kinshasa die ze verantwoordelijk houden voor het toenemend aantal mensenrechtenschendingen.  De Europese Unie veroordeelde enkele de dagen later de intimidatie van leden van de oppositie, mensenrechtenverdedigers en de civiele maatschappij. In zijn toespraak vandaag klaagde president Kabila deze ‘illegale en ongewenste buitenlandse inmenging’ aan.  

De kieskalender

De nationale kiescommissie (CENI) publiceerde in februari 2015 een kieskalender. In oktober 2015 zouden lokale en provinciale verkiezingen georganiseerd worden, en in november 2016 staan de parlements- en presidentsverkiezingen gepland. De lokale en provinciale verkiezingen hebben echter nooit plaatsgevonden en het ziet ernaar uit dat ook de parlements- en presidentsverkiezingen de kalender niet zullen volgen.

De technische discussie vandaag is een excuus om de verkiezingen niet te organiseren. Het echte probleem is het gebrek aan politieke wil dat zich de voorbije jaren duidelijk gemanifesteerd heeft. 

De internationale gemeenschap eist nu een nieuwe kieskalender en weigert de beloofde financiering over te maken als er geen duidelijkheid komt over de organisatie van de stembusgang. Nu het grondwettelijk hof in mei 2016 oordeelde dat de president op post kan blijven indien de verkiezingen niet op tijd worden georganiseerd lijkt de weg vrij voor Kabila om zijn glissement-strategie uit te voeren.

De kiezerslijsten

De reden voor het uitstellen van de verkiezingen zijn volgens de regering en de nationale kiescommissie technisch van aard. Volgens de nationale kiescommissie zal het minstens tot juli 2017 duren voordat de kiezerslijsten geactualiseerd kunnen worden.

In een gesprek met 11.11.11 in mei verwoordde voorzitter van de kiescommissie, Corneille Nangaa, het als volgt:
Artikel 73 van de grondwet zegt dat 90 dagen voor het einde van het presidentiële mandaat de kiezers opgeroepen moeten worden om te gaan stemmen. Dat is dus ten laatste op 20 september 2016. Maar welke kiezers? De nu beschikbare kiezerslijst is dezelfde als in 2011. Niemand gelooft dat de huidige kiezerslijsten geloofwaardig zijn. Zo staat de diaspora niet op de lijst, en evenmin de ongeveer 10 miljoen mensen die sinds 2011 18 geworden zijn. Die kunnen we toch niet aan de kant laten staan? Er zijn ook zo’n 3 miljoen kiezers die wel op de lijst staan maar intussen overleden zijn. We zitten dus met een technisch probleem voor de organisatie van de verkiezingen.”

Maar volgens Gerard Bisambu, Secretaris Generaal van AETA (Agir pour les Elections Apaisées et Transparentes, partner van 11.11.11 in Kinshasa) ligt de echte reden elders. AETA luidt al sinds 2013 de alarmbel over de problemen met de kiezerslijsten voor de organisatie van verkiezingen in Congo. “Verkiezingen zijn iets dat je goed op voorhand organiseert. De technische discussie vandaag is een excuus om de verkiezingen niet te organiseren. Het echte probleem is het gebrek aan politieke wil dat zich de voorbije jaren duidelijk gemanifesteerd heeft. Zo heeft de nationale kiescommissie nooit de nodige middelen gekregen om de kiezerslijsten tijdig aan te passen”.

Hoe moet het nu verder?

Met een verdere escalatie van de politieke crisis in Congo neemt ook het risico op een gewelddadig conflict toe. De voelbare verslechtering van de economische situatie de laatste maanden kan bovendien een trigger zijn voor opstand en aansluitend geweld. 

11.11.11 vindt dat België duidelijke taal moet spreken aan het adres van president Kabila. Die moet politieke wil tonen om verkiezingen te organiseren en een vredevolle overgang van de macht voor te bereiden met respect voor de grondwet. De nationale kiescommissie dient de nodige middelen en technische steun te krijgen om de kiezerslijsten op te stellen en de vervolging van politieke opposanten en kritische middenveldorganisaties moeten stoppen.

België dient zich ondubbelzinnig uit te spreken tegen de repressie en eisen dat de politieke gevangenen zonder voorwaarden worden vrijgelaten. Bovendien moeten de Congolese leiders ook individueel verantwoordelijk gehouden worden voor de mensenrechtenschendingen in hun land, en dringen individuele sancties zich op.

56 jaar na de onafhankelijkheid eisen de Congolese burgers respect voor de grondwet en voor het recht om zelf een nieuwe president te kiezen. België dient hen daarin onomwonden te steunen.

Pieter-Jan Hamels
Beleidsmedewerker Centraal-Afrika

11.11.11 DOOR:

Zie ook:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels