Somalië: hulpverlening in conflict

Ondanks de grote noden in Somalië, zijn er op dit ogenblik slechts twee grote hulporganisaties die nog toegang hebben tot Zuid-Centraal Somalië. Dit overzicht (samenvatting van IRIN 2010: World Disasters Report 2011) toont het belang aan van volledig neutrale, onpartijdige en onafhankelijke hulpverlening. In deze tijd van crisis en honger is het goed om even terug te blikken op de geschiedenis van dit conflict en de achterliggende factoren die de hulpverlening in Somalië bemoeilijken.


(c) ICRC - A. Hersi. Sako, Middle Juba. An IDP camp out in the openAchtergrond
Somalië is sinds eind jaren '80 gewikkeld in een aanslepend conflict. In 1991 werd de regering van Siad Barre omvergeworpen, maar geen enkele fractie was sterk genoeg om te domineren en sindsdien heeft het land geen werkende centrale overheid gekend. Aan de basis van het conflict ligt de strijd voor land en water, waarbij het conflict sterk verbonden is met de clan identiteit.

In 1991 en 1992 leidde een groots conflict in Zuid-Centraal Somalië tot de massale verplaatsing van burgers en een ontwrichting van de lokale economie. Deze situatie werd verergerd door aaneensluitende slechte oogsten en leidde tot een massale hongersnood.

De humanitaire hulpverlening werd bemoeilijkt door het conflict. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN) gaf toestemming voor een missie voor (c) ICRC - M. Yerow. Mogadishu. Displaced families arriving from the drought-affected areas of Bay and Bakoolvredeshandhaving om de hulpverlening te beschermen. Maar nadat de VN troepen werden aangevallen kwamen de VS tussenbeide om de hulpkonvooien te beschermen (na aandringen van sommige hulporganisaties). Deze tussenkomst van de VS leidde al snel tot een rechtstreekse oorlog met sommige "war lords" hetgeen tenslotte uitmondde tot het beruchte 'Black Hawk Down' incident in oktober 1993 waarbij een aantal Amerikaanse soldaten werden gedood en de VS troepen zich terugtrokken.
Gedurende de jaren '90 waren er tijdelijke gelokaliseerde voedselcrisissen, maar zeker niet van het niveau van de hongersnood van 1992-93. Twee pogingen om een nationale regering te vormen in 2000 en 2004 faalden. Door een vluchtelingenstroom uit Mogadishu naar Afgooye (nabijgelegen stad) was de situatie in Afgooye zo slecht dat het de "werelds ergste humanitaire crisis" werd genoemd.

Toenemende noden, maar hulp onder druk
Over de jaren heen waren er in Zuid-Centraal Somalië voedselprogramma's. Gezien het structureel tekort is voedselhulp daar een waardevol goed en daarom een bron van competitie, manipulatie en 'verliezen'. Om deze verliezen te voorkomen en te verzekeren dat het voedsel bij de bedoelde begunstigden terecht kwam, waren handelaars en transporteurs verplicht om een deposito te doen voor de volledige waarde van het transport. De noden namen drastisch toe (van 300.000 ontheemden in 2007 naar bijna 1,4 miljoen in 2009), maar door de verslechterende veiligheidsituatie in 2005 werd het voorzien in voedselhulp steeds moeilijker. Vrees voor verlies en diefstal van voedselhulp maakte donoren weerhoudend en de toegang voor hulporganisaties werd steeds moeilijker.

Voedselhulp stopt

(c) ICRC - Nuradin. Kurtunwarey, Lower Shabelle. Women line-up as the distribution beginsCARE international, die grote voedsel verdelingsprogramma's hield in verschillende gebieden in Zuid-Centraal Somalië, werd eind 2008 ten gevolge van bedreigingen verplicht om zijn activiteiten te staken. Een jaar later verbood USAID dat hun voedsel en ander hulp naar gebieden zou gaan die gecontroleerd werden door Al-Shabab, uit vrees dat de voedselhulp in handen zou komen van Al-Shabab. Kort daarna beëindigde ook het Wereldvoedselprogramma de meeste van hun operaties in Centraal-Zuid Somalië. Dit kon zonder grote gevolgen gebeuren, door een periode van zeer goede oogsten in deze gebieden. Hulporganisaties werden onder druk gezet om hun hulp aan de door de Transitional Federal Government gecontroleerde gebieden op te voeren, hetgeen een polarisatie van de humanitaire hulp tot gevolg kon hebben en de hulp aan de Al-Shabab gecontroleerde gebieden bemoeilijkte.

Hulpverlening in conflict wel mogelijk?
De impact van de goede oogsten van 2009 en 2010 is weggeëbd en interne verplaatsingen en de droogte heeft de situatie van de voedselzekerheid verslechterd. De droogte verergert de onderliggende crisis van het levensonderhoud van de nomaden in Somalië. Vee sterft af door gebrek aan water en graaslanden; de prijs van het vee keldert terwijl de prijs van het voedsel snel stijgt. Onafhankelijke, neutrale en onpartijdige hulp en een lange termijn aanwezigheid is een vereiste om toegang te krijgen tot alle gebieden en om door alle partijen bij het conflict te worden gerespecteerd en aanvaard. Alleen dan is hulp aan de meest hulpbehoevenden mogelijk, zoals vooral ook het verleden in Somalië duidelijk aantoont.

Deel dit artikel