Somalië: is er hongersnood?

De Verenigde Naties noemt de droogte in de Hoorn van Afrika een van de ergste in zestig jaar. Maar is er ook hongersnood in de regio?

De Food Security and Nutrition Analysis Unit for Somalia (FSNAU), een gezaghebbend onderzoeksagentschap dat gelieerd is aan de Verenigde Naties, verklaart dat twee gebieden in het zuiden van Somalië met hongersnood kampen.

Het FSNAU ontwierp een systeem om de ernst van een voedselcrisis te meten. Daarvoor gebruikt het volgende indicatoren:
  • Mensen consumeren veel minder dan 2.100 calorieën per dag.
  • Meer dan 30% van de kinderen lijdt aan acute ondervoeding
  • Elke dag vallen er twee doden per 10.000 mensen of vier doden per 10.000 kinderen
  • Er heerst een pandemische ziekte
  • Mensen hebben toegang tot minder dan 4 liter water per dag
  • Er zijn grote volksverhuizingen
  • Er is een burgeroorlog
  • Er is op grote schaal verlies van bezittingen en inkomen
Volgens het FSNAU heerst er een hongersnood als er voldaan wordt aan de eerste drie indicatoren en wanneer 20% van de bevolking in een regio eronder lijdt.


Geen erkende definitie

Maar het monitoringsysteem van FSNAU is slechts een van de vele definities van hongersnood. Op dit moment bestaat er geen internationaal erkende definitie. We zetten hier een aantal verklaringen van het begrip op een rijtje:

Wikipedia zegt dat hongersnood een toestand is van honger, meestal bedoeld als begrip om te verwoorden dat een heel volk, land of streek in honger verkeert als gevolg van voedselschaarste, maar het kan ook voor een toestand van honger voor een individu worden gebruikt (hij verkeert in hongersnood).

Hongersnood moet volgens Wikipedia niet worden verward met ondervoeding, een toestand waarbij men wel voldoende te eten heeft om de honger te stillen, maar als gevolg van bijvoorbeeld een te eenzijdige voeding een tekort krijgt aan essentiële voedingsstoffen (Wikipedia, hongersnood, 2011).

Het Wereldvoedselprogramma formuleert hongersnood als volgt: het is een proces over een lange tijd waarbij schadelijke sociale, economische, ecologische en politieke factoren (meestal in combinatie) leiden tot een bevolking die meer en meer fysisch kwetsbaar is voor een enkele of een reeks van negatieve gebeurtenissen. Het proces omvat:

  • Ongebruikelijke volksverhuizingen, op zoek naar water, voedsel, werk en andere vormen van levensonderhoud.
  • Verlies van levensonderhoud (bv vee, werk, oogst) waardoor de toegang tot voedsel en ander levensonderhoud vermindert, wat jaren zal duren om te herstellen.
  • De laatste fase van het hongersnoodproces is wanneer een groep of groepen mensen geen toegang hebben tot voldoende voedsel (op welke manier dan ook) om in leven te blijven, naast de verhoogde gevoeligheid voor potentieel dodelijke ziekten (zoals diarree, dysenterie, longontsteking , mazelen, cholera, anemie),in de mate dat de sterftecijfers stijgen tot ten minste tweemaal meer dan normaal aanvaardbaar en het niveau van acute ondervoeding meer is dan 20% bij kinderen. Dit zijn de factoren die een catastrofale voedselcrisis aangeven, die belangrijke multi-aanpak (medische / voedsel- / water- / sanitaire voorzieningen) nodig heeft om te stabiliseren.

Voedseltekorten alleen en sterfgevallen als gevolg van ziekte vormen geen hongersnood (WFP, Information Office, Nairobi, 1998).

Het Internationale Rode Kruiscomité (ICRC) stelt dat hongersnood het resultaat is van een proces en geen proces op zichzelf is. Hongersnood is de rampfase van een evoluerend proces. Het treft een groot deel van de bevolking in een of meerdere regio's. Toegang tot voedsel voor de  getroffen bevolking is ontoereikend. Daardoor lijdt de bevolking honger wat leidt tot hoge mortaliteit door de hongerdood, vaak gecombineerd met een besmettelijke aandoening. Economische en sociale desintegratie zijn het gevolg van abnormaal en wanhopig gedrag (ICRC, nutrition manual).



De situatie in Somalië: hongersnood of niet?

Het Internationale Rode Kruiscomité (ICRC) is al meer dan 20 jaar actief in Somalië. Toch ontbreekt het de organisatie aan betrouwbare mortaliteitscijfers. Daarom gebruikt het Rode Kruis de term 'hongersnood' niet, hoewel de organisatie zeker de ernst van de humanitaire crisis niet onderschat. Zonder hulp van buitenaf zal de situatie in Somalië er alleen maar slechter op worden.

De huidige voedselcrisis is een gevolg van het aanslepende conflict, het uitblijven van regen in de laatste twee regenseizoenen en de impact van de wereldwijde voedselcrisis.

Meer informatie over de hulpverlening van het Rode Kruis in de regio vind je op de Rode Kruiswebsite.

Deel dit artikel