Suikerboeren tussen droom en ontgoocheling

paraguay_groot2
Het fairtradeverhaal van de Paraguayaanse rietsuikerproducenten van Oxfam-Wereldwinkels is een mooi verhaal.
Door hun biologische productie hebben ze een sterke positie weten op te bouwen op de suikermarkt. Afgelopen jaren namen ze een deel van de export van hun suiker zelf in handen. En stilletjesaan krijgt de droom van een eigen suikerraffinaderij vorm. Maar de producenten werken en leven in een klein land geprangd tussen de belangen van grootmachten. Megalomane projecten, biobrandstoffenmarkt, een zwaar politiek verleden of grootgrondbezit. Uit interviews met de producenten blijkt steeds hoe machteloos zij staan tegenover deze evoluties.

Hugo Olmedo tussen droom en ontgoocheling
"Biosuiker is onze troef, stevia misschien de toekomst"

Juni 2009. In Amsterdam verzamelt de fairtradewereld om de 50e verjaardag van Fair Trade Original te vieren. Meer dan 50 fairtradeproducenten zijn er present. Onder hen vind ik ‘oude bekende' Hugo Olmedo uit Paraguay. Hij ondersteunt met zijn organisatie Codes de rietsuikerproducenten Montillo en Arroyense. In 2008 nam ik reeds een interview af van Hugo: "Boeren uit Paraguay exporteren zelf hun suiker".

Was de eigen export van rietsuiker in 2008 nog steeds een succes?
Hugo Olmedo: "Min of meer. In 2008 konden we 480 ton, of 24 containers, rechtstreeks verkopen aan Oxfam-Wereldwinkels. In 2007 was dat nog ‘maar' 290 ton. We hebben in 2008 veel meer rietsuiker geproduceerd, maar we konden die niet verkopen door onze hoge prijs. Er werd vorig jaar erg gespeculeerd op dalende prijzen, dus was het erg moeilijk om onze dure, want biologische, rietsuiker te verkopen. Zeker duizend ton hebben we uiteindelijk via de suikerraffinaderij Censi & Pirotta verkocht. Onder hun merk. Niet fair trade dus, waardoor er ook geen fairtradepremie voor betaald werd. We waren echter gedwongen om te verkopen om onze kredieten af te lossen.

Voor onze bioboeren was dit een grote ontgoocheling. Sommigen stelden zelfs de biocertificering in vraag. Maar afstappen van biologische productie is voor ons geen optie, het is immers onze ‘unique selling position'.

Diversificatie kan wel een oplossing zijn om minder afhankelijk van het succes van één teelt te worden. Momenteel produceren we reeds kokosnoten, die we verkopen aan een bedrijf dat er kokosolie van maakt. We onderzoeken ook de mogelijkheid om stevia te produceren en te exporteren."

Stevia? Daar heb ik nog nooit van gehoord...
(zwaait met een verdacht uitziend zakje wit poeder): "Stevia is een alternatieve, natuurlijke zoetstof. Ze is caloriearm, 100 procent natuurlijk en geschikt voor diabetici. Ze wordt gemaakt van een inheemse plant uit Paraguay. Zo'n 50 à 60 jaar geleden werd die plant door de Japanners ontdekt en uitgevoerd naar andere Zuid-Amerikaanse landen en naar China. Momenteel is China de grootste fabrikant van stevia. De zoetstof is wel driehonderd maal krachtiger dan gewone suiker. Ze wordt reeds gebruikt door Coca Cola en Cargill.
Deze multinationals willen de productie graag monopoliseren en doen momenteel onderzoek naar genetische manipulatie van de plant. Anderzijds heeft het gebruik van stevia door Coca Cola en Cargill ook een voordeel. Daardoor erkennen de Verenigde Staten de zoetstof nu als voedingsmiddel.

In Europa mag stevia officieel nog niet ingevoerd worden. Sedert 2008 beschikken we in Paraguay over de mogelijkheid om van de steviaplant zoetstof te maken."

Dit zijn dromen voor de toekomst, maar wat brengt 2009?
"In 2009 zal het rendement van de rietsuiker erg hoog liggen. We hebben een grote droogte gekend, waardoor de rietstengels minder sap en meer suiker bevatten. We verwachten
dus zo'n 2000 à 2500 ton rietsuiker te kunnen produceren.

Hiervoor sloten we reeds contracten af met Censi & Pirotta en Otissa. Via het eerste bedrijf laten we 500 ton suikerriet verwerken die we onder eigen merk zelf mogen exporteren. Otissa zal 1500 ton suikerriet verwerken. 500 daarvan zullen we zelf exporteren onder eigen merk. 1000 ton zal Otissa zelf verkopen. Maar dit keer wel als fairtradesuiker. De premie gaat dit keer dus wel naar de boeren."

"Onze echte droom is eigenlijk helemaal zelf onze suiker maken. Wij willen niet meer afhankelijk zijn van een private suikerraffinaderij. Voor de kleine coöperaties Montillo en Arroyense is dit nog wat hoog gegrepen maar Manduvira is die droom aan het waarmaken. De financiering om een eigen raffinaderij op te richten, is bijna rond. Als het meezit, begint Manduvirà in de loop van 2011 zijn eigen rietsuiker te verwerken. Maar de eigen raffinaderij van Manduvira zal ook voor Montillo en Arroyense een voordeel bieden, denkt hij. "De drie coöperaties onderhouden goede relaties, en Manduvirà kan zelf onvoldoende suikerriet aanleveren om de raffinaderij rendabel te maken."

Bij ons interview in juli 2008 was Lugo nog net niet ingehuldigd als nieuwe president. Vandaag is hij tien maanden aan het bewind. Waait er nu een nieuwe wind?
(heft ietwat machteloos de handen op, er sluipt ontgoocheling in het verhaal)
"Lugo vormde de eerste linkse regering na 61 jaar rechts bewind, waarvan 40
jaar dictatuur. Het land is door en door corrupt, de pers is zeer rechts. Lugo heeft geen meerderheid in het parlement, waardoor alle voorstellen daar van tafel geveegd worden. Bovendien moet hij opboksen tegen een economische crisis en deflatie. Tot overmaat van ramp is in april uitgelekt dat Lugo, toen hij nog bisschop was, een zoon kreeg uit een onwettige relatie. Voor jullie is dat misschien voer voor de boulevardpers, maar in een uiterst katholiek land als Paraguay was dit gesneden koek voor de erg rechtse pers. Het heeft de credibiliteit van Lugo absoluut geen goed gedaan. Wij twijfelen er sterk aan dat hij zijn volledige ambtsperiode als president zal uitzitten."

En hoe staat het met de plannen voor de ‘hidrovia'? (n.v.d.r.: zie vorig interview)
"De plannen bestaan nog, maar Lugo is momenteel met andere dingen bezig. Ondergronds gaat de planning echter rustig voort. Er zijn nog geen publieke licenties, maar het project loopt door. Als de tijd rijp is, zal alles wel weer op tafel komen. Als Lugo aftreedt misschien. Of als hij door de economische crisis niet anders kan dan grote projecten goedkeuren.
Want grote projecten betekenen tewerkstelling."

> Oxfam-Wereldwinkels zet haar suikerproducenten en -producten in de kijker op de Opendeurdag, zaterdag 10 oktober. Spring eens binnen in de wereldwinkel in je buurt en laat je suikerzoet verwennen!

Christine Goethals
Oxfam-Wereldwinkels 

Deel dit artikel