Verkiezingsdag in Congo

bogdan_kiesbureau_150
© 11.11.11-Giampaolo Musumeci
Bijdrage van Bogdan Vanden Berghe, algemeen directeur van 11.11.11 en woordvoerder van de Belgische (11.11.11-CNCD) delegatie in de EurAc-observatiemissie.

Kinshasa 29/11/2011 - Ondanks alle hardnekkig geruchten van de laatste weken gaan de verkiezingen door op de geplande datum. In het 11.11.11 huis in Kinshasa begint de dag vroeg. Rond 5u 's morgens zijn we hier allemaal vertrokken met onze observatieploeg. Elke ploeg moeten namelijk starten op één plaats om de opening van een bureau mee te maken. In principe is dat om 6u. Na de opening moeten ze 11 uren openblijven.


Wij kozen voor bureau "Les Bambous" in de wijk Ngaliema. Een grote school waar er meer dan 20 bureaus zijn. Bij aankomst stond er al veel volk te wachten om te stemmen. De stembiljetten, de urnes, de kartonnen stemhokjes en de onuitwisbare inkt om op de duim van zij die stemden aan te brengen: slechts in enkele bureaus stond het allemaal klaar. In de rest van de lokalen was men nog volop aan het opstellen of formulieren aan het invullen. Het eerste bureau dat effectief kiezers kon ontvangen, pikten we eruit om te gaan observeren. In het klaslokaal was alles piekfijn georganiseerd. Eerst brachten de leden van het stembureau rustig hun stem uit, daarna alle aanwezige getuigen van verschillende politieke partijen. Pas dan was het de beurt aan de eerste kiezers. Zowel de leden van het bureau als de kiezers namen hun taak zeer ernstig. Een oase van rust en democratie.


Observatie (overdag) in een school. Nazicht van kieslijsten waarop mensen hun duim gemarkeerd wordt als ze gestemd hebben.
© Giampaolo Musumeci

 

Toen ik rond 7u30 even het klaslokaal verliet, merkte ik dat het in de school heel wat minder rustig was. Door het donkere, smalle gangetje van de school wrong ik me naar buiten, door groepjes kiezers die op zoek waren naar een stemlokaal. Nog steeds waren er lokalen niet geopend. De rijen met stemlustigen werden langer. Met mijn observatoren badge werd ik vrij snel aangeklampt door Congolezen die beweerden dat ze niet konden gaan stemmen omdat ze hun naam niet terugvonden op de lijsten (en dus niet welkom waren op een bureau). Het zou niet de enige keer zijn vandaag... Ik kom er nog op terug, maar op dat moment noteerde ik wat ik vaststelde. Overigens mogen we niet meer doen als observatoren. Tussenkomen of - negatief gesteld - "beïnvloeden", behoort niet tot onze taak.

We bezochten nog enkele kleinere verkiezingscentra die vlot georganiseerd waren. Noteerde dat het voor kiezers moeilijk was om kandidaten terug te vinden voor het parlement. Wat niet verwonderlijk is, want met de meer dan duizend kandidaten in Kinshasa alleen, leek het stembiljet op een gezonde Belgische weekendkrant. Zij die het nummer van hun kandidaat niet kenden, worstelden zich langzaam door de vele afbeeldingen en namen van kandidaten. Bij gebrek aan licht in lokalen, kwamen ze dan af en toe achter de kartonnen hokjes uit om wat meer klaarheid te krijgen. Om dan uiteindelijk de dikke bundel in de urne te proppen. De lijst met 11 presidentskandidaten was sneller afgewerkt.

Rond 10u kwamen we aan in Centre Kilimani nog steeds in dezelfde wijk van Kinshasa. Zoals steeds werden we aangeklampt om onregelmatigheden te melden. Als het over een andere wijk ging, belden we collega's observatoren die konden verifiëren. Hier besloten we ook de klacht van het niet-kunnen-stemmen zo goed als mogelijk te observeren.

line_verlaat_kiescentrum Onze medewerkster Line verlaat op aanraden van onze observator het kiescentrum. De opgestoken twee vingers van de opgewonden menigte staat niet voor victory, maar voor 11. Niet dat ze hier weten dat Line voor 11.11.11 werkt. Het is een verwijzing naar Tshisekedi (nr 11 op de kieslijst, die dus niet was aangekomen)...

 

Mensen die niet te veel in details geïnteresseerd zijn mogen nu even afhaken en overschakelen naar de volgende paragraaf.
Het is een beetje technisch, maar volgens mij heeft dit geleid tot heel wat onnodige onrust. Belangrijk om weten is dat elk verkiezingscentrum (dikwijls een school) is opgedeeld in stembureaus (dikwijls een klaslokaal), eigenlijk zoals bij ons. Maar sommige centra kregen zoveel kiezers toegewezen, dat de kiescommissie een maand geleden besloot om een aantal stembureaus uit de centra weg te trekken en naar ergens anders te verplaatsen. Voor de verkiezingen leidde dit tot verhalen over spookbureaus (nl. diegenen die verplaatst waren werden niet meer teruggevonden in het centrum) en bijhorende geruchten over valse stemmen. Vandaag leidde dit op zijn minst tot grote verwarring.
Hoewel de beslissing dus al een tijd geleden genomen was, bleek dat de informatie niet tot het terrein is doorgesijpeld. Veel mensen kwamen nog steeds met veel enthousiasme naar de originele plaats, waar ze uiteraard hun naam niet op de lijst terugvonden. Verwarring nr 1: ze werden dan naar de nieuwe bureaus gestuurd waar ze hun naam terugvonden en konden stemmen: verwarring opgelost. Of hun naam niet terugvonden: verwarring nr 2. In dit geval had de kiescommissie verklaard dat je - indien je een geldige verkiezingskaart hebt - je je mag laten registreren en toch kan stemmen. Dit was echter erg laattijdig gebeurd en hiervan was zeker niet iedereen op de hoogte. Veel mensen werden opnieuw naar afgelegen wijken gestuurd. Het engagement om te stemmen temperde bij deze kiezers al snel.
De gevallen die wij volgden hebben wel kunnen stemmen, maar het is belangrijk om verder te onderzoeken alvorens hierover definitieve uitspraken te doen. Hier in Kinshasa heeft dit alleszins tot heel veel verhitte discussies geleid en in sommige wijken tot stevige incidenten. Hoe armer de wijk, hoe groter de verwarring, was mijn indruk. In één van de armere wijken stelden we vast dat meer dan de helft van de mensen beweerden niet te kunnen gaan stemmen en werden wij ook stevig uitgescholden omdat we dat niet oplosten. Gelukkig hadden we op dat moment al enige kennis van het probleem, zodat we het getrek en geduw konden plaatsen. Vast staat dat dit op de straten van Kinshasa allerlei geruchten doet ontstaan.

Rond 11u was er een geweldige regenbui in Kinshasa waardoor alles even tot stilstand kwam. In het eerstvolgend centrum was in een aantal bureaus het water binnengesijpeld, waardoor de kartonnen kieshokjes scheef kwamen te staan en sommige bureaus nog meer vertraging opliepen. Na de regenbui was er in een aantal centra beduidend minder volk. Vele auto's of openbaar vervoer rijdt zonder ruitenwissers of ramen en moesten dus gaan schuilen. De wegen stonden snel onder water. Kortom het leven stond even stil.

Tussen de bezoeken aan de kiescentra luisterden we naar Radio Okapi, dat constant updates uitzond rond de verkiezingen. Onregelmatigheden en vooral onlusten werden gemeld in Mbuyi Mayi, Kananga en Lubumbashi. De security ploeg met onze medewerkers Line en Suzanne had oren te kort om alles te checken om over de veiligheid van onze observatoren te waken. Tegelijkertijd waren ze ook aan het observeren in Kinshasa in sommige van de "hetere" wijken. Voor het eerst deze reis zouden ze vandaag voor één uur 's nachts met hun batterij telefoons in bed kruipen.

Ik dacht dat ik wel één en ander had meegemaakt, maar Line en Suzanne zaten blijkbaar ook in erg gevoelige buurten. Bovendien bleek in een van hun wijken al het verkiezingsmateriaal te zijn aangekomen met uitzondering van de stembiljetten voor het presidentschap. Op het moment dat ze dit kiesdistrict verlieten, waren de biljetten nog steeds niet aangekomen, maar de sfeer was zo verhit dat onze lokale observator besloot dat ze moesten vertrekken. Enkele uren later hebben we onze observatoren in verschillende andere wijken om veiligheidsredenen teruggetrokken.

Rond 16u heb ik mijn observatoren team verlaten om naar de centrale coördinatie te gaan en een overzicht te krijgen van de getuigenissen van observatoren die binnenkwamen. Aan de hand daarvan hebben we later op de avond nog een persbericht uitgestuurd met enkele opvallende feiten, zonder die te generaliseren. De volgende dagen moeten we zo nauwgezet mogelijk alles onderzoeken en een definitief rapport opmaken.

Als we rond 23u naar huis rijden komen de eerste tussentijdse resultaten door. Erg benieuwd wat dit morgen zal geven

Deel dit artikel