Waarom vrijwilligers er toe doen.

Op zaterdag 8 maart roept Oxfam-Wereldwinkels alle voorbijgangers aan de wereldwinkel op om voor haar vrijwilligers te toeteren. Zonder vrijwilligers zou Oxfam-Wereldwinkels immers niet bestaan. Zoals ook voor honderden andere organisaties vrijwilligerswerk essentieel is. Toch is belangeloze inzet voor de goede zaak niet (meer) evident. Oxfam-Wereldwinkels onderneemt een poging om, in de Week van de Vrijwilliger, na te denken over de vrijwilliger van de toekomst en de uitdagingen van het vrijwilligerswerk.


Op 1 april stopt Oxfam-Wereldwinkels met de verkoop van bananen. De bananen van eerlijke handel hebben de wereldwinkels niet meer nodig om hun weg naar de bewuste consument te vinden. Anno 2008 is de banaan het meest succesvolle fairtradeproduct in ons land, elke dag kopen de Belgen zowat 65.000 eerlijke bananen. Het merendeel van die verkoop wordt via de supermarkten gerealiseerd.

Betekent dit dat we moeten gaan twijfelen aan de bestaansreden van de wereldwinkels? Helemaal niet. De wereldwinkel is nog steeds de plaats waar je het meest uitgebreide assortiment fairtradeproducten vindt, producten die voldoen aan de strengste fairtradecriteria. Bovendien ‘verkoopt’ de wereldwinkelier niet alleen een product, maar ook de boodschap van eerlijke handel.  Een Belgisch marktaandeel van zes procent betekent immers nog niet dat er in de bananenhandel geen ‘kromme’ verhoudingen meer zijn of dat alles OK zit met de arbeidsrechten op de bananenplantages in Latijns-Amerika.
En wat zegt het over de prijs die een bananenboer voor zijn oogst ontvangt?

De bananencontradictie illustreert wel het breukvlak waarop de eerlijke handel zich bevindt. Eerlijke handel is ‘mainstream’ geworden. Iedereen kent het model. Zo goed als alle supermarkten bieden de producten aan.

Zonder de duizenden vrijwilligers die de voorbije veertig jaar de organisatie hebben gedragen, zou eerlijke handel niet zijn wat hij anno 2008 geworden is. Het is maar dankzij de inzet en het geloof van duizenden vrijwilligers dat eerlijke handel in België volwassen is geworden.

Maar… Hoe zal eerlijke handel de komende jaren evolueren? Zullen de nieuwe ‘mainstream’ tijden ook een nieuw type vrijwilliger vereisen? Want laat dat duidelijk zijn: Oxfam-Wereldwinkels blijft een unieke vrijwilligersorganisatie. En het zal ook met en dankzij hen zijn dat Oxfam-Wereldwinkels de uitdagingen van de toekomst zal aanpakken.

Oxfam-Wereldwinkels hoor je niet klagen over de instroom van nieuwe vrijwilligers.
Toch heeft ook Oxfam-Wereldwinkels moeite om de veroudering af te blokken. Oxfam-Wereldwinkels is allang geen ‘nieuwe’ sociale beweging meer, maar een vrouw die al haar eerste grijze haren wegmoffelt. We zijn natuurlijk niet de enige middenveldorganisatie voor wie de zoektocht naar jongeren een uitdaging is. De tientallen ‘Wereldwinkels op school’, de fairtradejeugdbewegingen, de honderden jongeren die kleur en smaak geven aan de meer dan 200 plaatselijke wereldwinkels en binnenkort de ‘Mangoparties’ tonen ons dat ook jongeren enthousiast zijn om mee te stappen in ons verhaal, om stem aan de achtergestelde producenten in het Zuiden te geven, om het verhaal van de koffieboer zichtbaar te maken.

Een engagement bij Oxfam-Wereldwinkels is een permanente opdracht, een structurele inzet. Het is minder dan bij andere ngo’s een thema- of campagnegebonden bezigheid. Het is niet altijd dankbaar werk. In een ‘mainstream’ markt zijn klanten, ook in een wereldwinkel, steeds veeleisender. Ze verwachten superkwaliteit, een antwoord op alle vragen, professionele dienstverlening en een lachend gezicht. Zijn er vrijwilligers die al die talenten combineren? Waar botst de vrijwilliger op de grenzen van zijn inzet?

Oxfam-Wereldwinkels blijft onvoorwaardelijk geloven in het model van een vrijwilligersorganisatie. Daarom investeert Oxfam-Wereldwinkels heel expliciet in vrijwilligersmanagement. Ze heeft voortdurend aandacht voor de ontwikkeling van de organisatie, het opvolgen en bijsturen van het vrijwilligersbeleid, oprechte waardering voor vrijwilligers in de structuur. Het feit dat Oxfam-Wereldwinkels met de actie ‘Toeterweltoe’ de Week van de Vrijwilliger niet onopgemerkt laat voorbijgaan is daarvan een teken.

Op 1 maart organiseerde Oxfam-Wereldwinkels het vrijwilligersforum ‘Café de Toekomst’: niet toevallig aan het begin van de jaarlijkse Week van de Vrijwilliger. ‘Café de Toekomst’ was een forum over hoe Oxfam-Wereldwinkels ook morgen een slagkrachtige, dynamische beweging kan blijven. Mét vrijwilligers.

Die vrijwilligers voerden op het forum alvast een aantal scherpe discussies, waarbij ze geen heilige huisjes of ‘moeilijker’ thema’s uit de weg gingen. Vraagstukken rond onder meer de rentabiliteit van de wereldwinkels, de grenzen van het individuele engagement van de vrijwilliger, de verhouding tussen het nationale, regionale en lokale niveau werden uitgebreid behandeld. Dat er nog steeds een stevige dynamiek onder onze vrijwilligers heerst, werd duidelijk wanneer het belang van de wereldwinkel als spil van lokaal maatschappelijk engagement aan bod kwam.

Maar welke richting het vrijwilligerswerk binnen Oxfam-Wereldwinkels ook uitgaat: het blijft  een essentieel onderdeel van onze filosofie en onze werking. Zoals ook eerlijke handel, ondanks de ‘bananencontradictie’, en ondanks de goede prijs die dezer dagen voor koffie op de internationale beurzen wordt betaald, hard nodig blijft. Want die goede prijs garandeert niet dat alle koffieboeren daar beter van worden. Het blijft trouwens ‘koffie’dik kijken of de koffieprijs ook de komende jaren goed zal zijn. En het verdoezelt dat de achtergestelde koffieproducenten en hun organisaties nog altijd geen bal te zeggen hebben aan de onderhandelingstafels waar handelsregels worden vastgelegd en koffieakkoorden worden getekend.

Vrijwilligers bij Oxfam-Wereldwinkels worden aangetrokken door het tastbare, concrete wereldwinkelmodel van producten met een verhaal, daar gaat symbolische sterkte van uit. Zo’n vrijwilligers zijn veel meer dan ‘goedkope arbeidskrachten’ – zoals boze tongen soms beweren. Ze zijn mensen die zich met hart en ziel inzetten om een andere wereldhandel te realiseren op kleine schaal. Ambassadeurs die producten én verhalen verkopen, consumenten sensibiliseren en in hun gemeente politieke actie voeren om het fairtradeverhaal kracht bij te zetten.

Toeter ook voor onze vrijwilligers op www.oww.be .

Deel dit artikel