Congo: Röntgenfoto van een roofdierstaat



Congo Mo corruptie[Foto: President Kabila in een prauw op zijn ranch in Kingakati. © Erik Mwamba]

30 januari 2013  MO* -  De Congolees-Australische journalist Eric Mwamba zocht voor MO* naar het geheim van de rijkdom van de Congolese elite. Heel wat van zijn getuigen bleven liever anoniem uit angst voor hun leven –het lijkt wel een soort Congolese omerta. John Vandaele selecteerde Mwamba's sterkste vaststellingen en bracht wat eigen elementen aan.




 

Hoe je rijk wordt in het arme Congo

'Mijn salaris bedraagt nog geen 750 euro. Toch kan ik elke maand wel tot 225.000 euro verdienen', vertelt een man van veertig in Kinshasa. Hij draagt een diamanten uurwerk en een bril van massief goud. De man was tussen 2006 en 2011 raadgever op het ministerie van Economie in de regeringen-Gizenga en -Muzito. Hij neemt ons in vertrouwen over hoe een mens rijk wordt bij de Congolese staat, op voorwaarde dat we hem niet in verlegenheid brengen. Als zijn naam wordt genoemd of zijn villa in beeld komt, riskeert hij zijn leven.

Hij bezit een marmeren villa met drie verdiepingen in Mont-Fleury, een van de betere wijken van Kin. De parking staat vol zware wagens. Een maand later ontmoeten we hem in Sandton, een chique wijk in Johannesburg, Zuid-Afrika, waar hij zijn gezin vijf jaar geleden heeft ondergebracht. Opnieuw: een prachtige villa, badend in een zee van groen. Zijn drie kinderen, die naar een dure Amerikaanse school gaan, liggen aan het zwembad. Dit is duidelijk een familie die mijlenver staat van de zorgen van de doorsnee Congolees.

En ze is niet alleen: in Congo is er een kleine groep mensen die, ondanks de veralgemeende armoede in het land, enorme bedragen verbrast. Dat ligt des te gevoeliger omdat het gemiddelde Congolese jaarinkomen per hoofd nog geen 150 euro bedraagt –een van de laagste cijfers ter wereld in een land dat bovendien over zeer zwakke publieke voorzieningen beschikt waardoor mensen dus voor elke dienst moeten dokken. Er zijn verschillende manieren waarop de bestuurlijke elite zich kan verrijken.

 

Blokkeer hervormingen!

Een van de basismechanismen is het succesvol voorkomen van elke verbetering van het bestuur. Onze veertiger die met drie ministers van Economie werkte, stelt boudweg dat de meeste ministers en verantwoordelijken van staatsbedrijven geen hervormingen in de richting van goed bestuur wensen. Zelfs als de ministerraad, dikwijls onder druk van westerse partners, beslist om het bestuur in deze of gene zin te verbeteren, wordt die beslissing door omkoping tegengehouden.

Een voorbeeld. Een Congolese verantwoordelijke van een Wereldbankproject legt uit dat zijn instelling, op voorstel van de regering, een informatiseringsproject van de publieke uitgaven had gestart om zo de corruptie te verminderen. Dat project kon evenwel nooit echt worden uitgevoerd omdat zij die van het huidige systeem profiteren dat niet wilden. Om zo'n project tegen te houden, zo legt de getuige uit, moeten de ministers die er niet van willen weten de collega omkopen die ervoor verantwoordelijk is. Het is aan dit type van "operaties" dat ook onze veertiger met de gouden bril veel geld heeft verdiend.

Hij vertelt dat medewerkers van andere ministers soms met sommen geld kwamen aandraven die hij onvoldoende vond. Hij drong dan aan op méér. 'In een bepaald dossier bood de handlanger van een andere minister 110.000 euro. Dat bedrag heb ik laten optrekken tot 520.000 euro.' Een deel daarvan hield hij uiteraard zelf.

Die gang van zaken is de reden waarom het in Congo moeilijk is te bepalen hoeveel mensen precies voor de verschillende ministeries werken –ondanks meerdere door het buitenland gefinancierde pogingen. Altijd slaagt iemand er wel in een waterdichte telling tegen te gaan teneinde van die onduidelijkheid te profiteren door een deel van de uitbetaalde salarissen voor zichzelf te houden.

Wie die realiteit kent, beseft dat het cynisch klinkt om Alphonse Muzito, tussen 2008 en 2011 Congolees premier, op 29 september 2011 te horen zeggen dat het probleem is dat 'we niet genoeg geld hebben om de basisinfrastructuur te betalen die nodig is om private investeringen aan te trekken'.


Bradeer en incasseer onder tafel!

Lees verder op MO*



Meer:

Wereldmediahuis MO* DOOR:

Deel dit artikel