Een gezonde wijk in hartje Havanna

In het midden van de gemeente Centro Habana, in het midden van de wijk Dragones staat een huis: de 'casa comunitaria', letterlijk het 'gemeenschapshuis'. Dit is de thuis van het wijkgezondheidsproject dat hier al meer dan tien jaar wordt uitgebouwd, met de hulp van Geneeskunde voor de Derde Wereld. In dat bijzondere huis ontmoet ik een bijzondere man: Gilberto Barrial Soto, 'Barrial' voor de vrienden - zoals bij zoveel Cubanen wordt z'n achternaam als roepnaam gebruikt.

Barrial is de gemeenschapsleider 'par excellence' in Dragones. Hij is 72 jaar oud, en werd na zijn (vroege) pensionering als ambtenaar bij de strijdkrachten verkozen als volksvertegenwoordiger van de gemeente. Acht jaar lang was hij zelfs de verkozen voorzitter van de Volksraad van Dragones, zeg maar de burgemeester. En sindsdien is hij vrijwilliger in het gezondheidsproject van de wijk.

"Een zeer speciale wijk", vertelt Barrial, "met een zeer hoge bevolkingsdichtheid. Op 0,5 km² wonen officieel 32.000 mensen bijeengepakt, plus nog zo'n 10.000 illegale inwijkelingen, die vooral uit de oostelijke provincies komen om hier hun geluk te beproeven, met allerlei informele jobs. De wijk was oorspronkelijk voorzien op 8000 bewoners, en 60 à 70% van de woningen bevinden zich in slechte staat, met veel problemen voor de hygiëne en de gezondheid voor gevolg." Daar moest iets aan gedaan worden, en "Mayda heeft mij met haar lasso binnengehaald", lacht Barrial.

Mayda, dat is Dr. Mayda Guerra, de drijvende kracht achter het project. Ze pikt in: "Onze eerste taak bestond erin om gemeenschapsleiders te identificeren, die ideeën hadden voor de wijk en die ze ook in praktijk wilden brengen, op vrijwillige basis." Het ging om figuren die de wijk goed kenden, formele zowel als informele leiders. Ze moesten niet alleen de problemen onderkennen, maar vooral ook het potentieel onder de mensen om er zelf iets aan te doen.
Van vuilnis ophalen tot kunst promoten

"Het eerste probleem dat werd genoemd was dat van de vuilnis op straat", zegt Barrial. "In samenspraak met de CDR (Comités de Defensa de la Revolución, de volkscomités in de wijken) en de Volksraad werd een systeem van 'wijkstraatvegers' op poten gezet, waarbij elke straatveger woont in de wijk die hij veegt en zo een beter contact heeft met de bewoners en op meer medewerking kan rekenen."

Een tweede probleem was de erbarmelijke staat van de meeste woningen. Het project kon de mensen ertoe stimuleren om op eigen houtje hun woning te repareren, mits enige hulp: de plaatselijke CDR kon door onderhandelingen aan goedkoop bouw- en renovatiemateriaal geraken voor de wijkbewoners. Huis voor huis, blok per blok werd zo verfraaid, met de autovrij gemaakte Calle Perserverancia (de 'Volhardingsstraat') als uithangbord: fris geverfd, met gezondheidsslogans en muurschilderingen op de huizen.

Die muurschilderingen zijn aangebracht door gerenommeerde artiesten, die naar Dragones werden gelokt door een speciaal artistiek project. "We hebben een eigen kunstatelier en -galerij op poten gezet in de wijk", vertelt Barrial niet zonder enige fierheid. "Een verlaten huis, half onder water gelopen, volledig onderkomen hebben we in bruikleen gegeven aan een groepje kunstenaars uit de wijk, op voorwaarde dat ze het zelf zouden opknappen en dat ze er iets nuttigs mee zouden aanvangen voor de wijk. Ze organiseren er nu niet alleen tentoonstellingen, maar ook ateliers voor scholieren uit de wijkschooltjes. Thesisstudenten van verschillende kunstscholen helpen daar aan mee, en de muurschilderingen zijn er een resultaat van."
Het gemeenschapshuis als katalysator voor 'empowerment'

Gilberto Barrial vertelt ook het verhaal van zijn maatje Carlos, een gepensioneerde van het ministerie van Binnenlandse Zaken. "Carlos werd erg ziek, kanker, hij had nog maar drie maand te leven, vertelden ze hem in het gespecialiseerd ziekenhuis Hermanos Almeijeiras. Carlos begon als een gek te lezen voor de tijd die hem nog restte. Maar... hij werd beter, en hij wilde iets met boeken doen voor zijn wijk. Met de hulp van het project richtte hij een wijkbibliotheekje op, in een oud gebouwtje dat hij zelf eerst helemaal had hersteld. In de bib zijn er nu allerlei projecten, onder andere voor jongeren met leermoeilijkheden en voor hangjongeren uit de wijk."

Mayda legt nog uit welke centrale rol het 'casa comunitaria', het gemeenschapshuis in heel deze wijkdynamiek vervult: "Dit huis als ontmoetingsplaats heeft erg geholpen om de gemeenschapsleiders te identificeren. Het centrum doet dienst als promotor, facilitator, coördinator. We brengen telkens groepen van 10 à 15 mensen bijeen om samen een analyse van de wijkproblemen te maken. Het is niet de bedoeling dat we de taken van de Volksraad en de CDR's overnemen, maar we bieden wel werkvormen aan, methodieken om aan gemeenschapsparticipatie en -mobilisatie te doen. De brainstorming wordt gevolgd door het opstellen van een actieplan, dat daarna wordt uitgevoerd, gemonitord, geëvalueerd. In feite gaat het om 'empowerment' van de gemeenschap, en dat is toch waar een revolutie om draait?"

Volg G3W ook op Facebook

Viva Salud DOOR:

Deel dit artikel