Klimaatverandering heeft nu al een veel sterker effect op de voedselsituatie dan werd aangenomen


De prijzen van graan, maïs en soja zijn dit jaar scherp gestegen. De directe aanleiding is de droogte in de Verenigde Staten van afgelopen zomer.

De VS is de belangrijkste producent van maïs en soja, en daarom is de droogte daar zo van invloed op de prijzen. De prijzen in juli waren 10 procent hoger dan een maand ervoor en 6 procent hoger dan een jaar eerder, toen de prijzen ook al hoger dan normaal waren.

Wereldbankpresident Jim Yong Kim noemde de prijsstijgingen "een bedreiging voor het welzijn van miljoenen mensen." Hij voegde daaraan toe dat vooral Afrika en het Midden-Oosten kwetsbaar zijn. In landen die voedsel moeten importeren is het verwoestende effect van de prijsschommelingen nu al te zien.

De prijsstijgingen raken vooral de armste mensen, die vaak al 75% van hun inkomen uitgeven aan voedsel. Hoewel er volgens sommige experts meer dan genoeg groeit om alle zeven miljard van de wereldbevolking te voeden, lijden op dit moment globaal genomen een miljard mensen honger. Een ander miljard is ondervoed en nog een ander miljard is overvoed.

In het licht van deze cijfers is het onbegrijpelijk dat ongeveer een derde van het voedsel verloren gaat door gebrekkige opslagmogelijkheden of door pure verspilling. Op dit punt alleen al valt dus een enorme slag te slaan.

Bevolkingsgroei en toegenomen welvaart

Volgens sommigen zijn de huidige prijspieken een voorbode van hoe het in de toekomst zal gaan. Niet alleen de bevolkingsgroei, maar ook de toenemende welvaart is daar de oorzaak van. Alleen al in de laatste tien jaar is de vraag naar graan verdubbeld, van 21 tot 41 miljoen ton graan per jaar. Drie miljard mensen in de wereld roepen om meer vlees, vooral in China. Vruchtbaar land wordt steeds schaarser, net als water voor irrigatie. (Bron: IPS, 31/8/2012)

 

Watervoorziening

Het VN-Milieuprogramma (UNEP) heeft vorig jaar onderzoek vrijgegeven waaruit blijkt dat binnen 20 jaar de vraag naar water 40 procent hoger zal liggen dan het aanbod, als de huidige trends zich voortzetten. Een vijfde van de wereldbevolking leeft in gebieden die te maken hebben met waterschaarste en 90 procent van de groei van de wereldbevolking zal plaatsvinden in streken die nu al worden geconfronteerd met waterstress. In ontwikkelingsregio's zullen de gevolgen nog ingrijpender zijn. De gevolgen doen zich nu al voelen.

Zo vonden de afgelopen maanden in het Tana River District in Kenia gewelddadige confrontaties plaats tussen verschillende stammen met de toegang tot de schaarse watervoorraden als inzet. Tientallen mensen werden gedood. Ook de hongersnood in de Hoorn van Afrika in 2011 wees al op de verwoestende invloed van droogte. Water en voedselzekerheid zijn onlosmakelijk verbonden. We kunnen het een niet bereiken zonder het ander.

 

Klimaatverandering

Klimaatverandering heeft nu al een veel sterker effect op de voedselsituatie dan werd aangenomen. Het klimaat was duizenden jaren stabiel, en landbouwsystemen zijn daar helemaal op ingesteld. Maar het weer is niet langer voorspelbaar. Ieder jaar beginnen de systemen van klimaat en landbouw een beetje meer uit de pas te lopen.

Volgens een rapport dat Oxfam Novib begin september uitbracht, Extreme Weather, Extreme Prices, lopen oogsten terug door stijgende temperaturen en veranderende regenpatronen; daardoor stijgen voedselprijzen. Het onderzoek waarschuwt dat door klimaatverandering extreme droogtes in Noord-Amerika steeds waarschijnlijker worden. Extreem weer zal ook in sub-Sahara Afrika steeds ernstigere gevolgen hebben, omdat 95 procent van de gebruikte maïs, gierst en sorghum in de regio zelf verbouwd wordt.

Om grote toekomstige prijsstijgingen tegen te gaan pleit Oxfam Novib voor investeringen in kleinschalige, duurzame en veerkrachtige landbouw in ontwikkelingslanden, zodat de regionale productiviteit gelijke tred houdt met de stijgende bevolking. Ook het vergroten van lokale, regionale en nationale voedselreserves en voorraden in combinatie met sociale programma's kan de meest kwetsbare mensen helpen om de effecten van extreem weer tegen te gaan. Uiteindelijk moet ook wereldwijd de uitstoot van broeikasgassen omlaag worden gebracht, zo stelt het rapport.

Ook andere NGO's wijzen op de urgentie van een nieuw landbouwbeleid. Volgens Danielle Nierenberg van het Worldwatch Institute moeten we compleet anders over landbouw gaan nadenken. Heel veel dingen die goed werken zien we over het hoofd, zoals duurzame landbouwmethoden, de opvang van regenwater en het gebruik van natuurlijke meststoffen.

Volgens Nierenberg moeten landen ook weer terug naar de opslag van graan en ander voedsel, zoals dat voorheen gebeurde. "Het Westen kan misschien met een nieuwe blik kijken naar de duurzame praktijken die veel Afrikaanse boeren hebben geholpen om met droogte om te gaan", zegt ze. "Ze hebben ons veel te leren." (Bron: Oxfam Novib, IPS)


Last, but not least: speculatie en voedselprijzen

In juli bracht het New England Complex Systems Institute (NECSI) een rapport uit waarin het voorspelt dat de voedselprijzen in de loop van 2012 verder zullen stijgen door excessieve speculatie op de voedselmarkt.

De NECSI verwacht een speculatieve zeepbel die de prijzen hoger zal opstuwen dan in 2008 en 2010, toen hoge voedselprijzen in diverse landen leidden tot gewelddadige rellen. Er zijn in 2010 weliswaar beslissingen genomen over financiële hervormingen, maar die worden pas begin 2013 geïmplementeerd.

Zaken als droogte en bevolkingstoename hebben inderdaad een effect op voedselprijzen, schrijven de opstellers van het rapport, maar de impact wordt disproportioneel vergroot door speculatieve activiteiten. Zij pleiten ervoor dat overheden stoppen met promotie van biobrandstoffen en de deregulering van de grondstoffenmarkt terugdraaien, waardoor immers de weg werd gebaand voor de ongebreidelde speculatie met voedsel die nu plaatsvindt.

 

AEFJN België DOOR:

Deel dit artikel