MO-dossier: Wat oogst Congo van zijn supermijnen?


[Foto: Het staatsbedrijf Gécamine heeft aftandse installaties en een miljard euro schulden,
maar verkoopt zijn concessies onder de prijs. © MO*/John Vandaele]


27 november 2013 ( MO* ) — De Congolese mijnbouw is onder impuls van grote multinationale bedrijven aan een sterke opmars bezig. Ten opzichte van het vorige MO*-onderzoek is de Congolese mijnbouwsector heel wat transparanter geworden. Maar dat lost niet alle problemen op. En wat levert de boomende mijnbouw eigenlijk op voor het land, in de vorm van belastingen en een betere levensstandaard voor de werknemers van de mijnen? John Vandaele zocht het uit.


 

Is er nu meer transparantie?


In 2006 schreven we dat het grote probleem niet de arbeidsvoorwaarden bij Forrest waren, maar zijn contracten – de ondoorzichtige manier waarop die tot stand kwamen en hoe weinig ze boden voor Congo.

Toen was er bijzonder weinig transparantie. Wij waren slechts via een gunstige wind aan de beruchte contracten van Forrest en Gertler gekomen. Bovendien was onduidelijk hoe ze tot stand kwamen: alles verliep in grote duisternis.

Een van de stappen vooruit is dat nu, onder druk van het Internationaal Muntfonds en de civiele samenleving, alle mijncontracten gepubliceerd worden op de website van het ministerie van Mijnbouw. Toen een bepaald contract niet werd gepubliceerd, weigerde het IMF eind 2012 zijn financieringsakkoord met Congo te verlengen.

Congo is ook toegetreden tot het Initiatief voor meer Transparantie in de Ontginningsindustrie (ITOI). Onder het ITOI moeten mijnbedrijven verklaren welke bedragen ze betalen aan de overheden. En die laatste zijn op hun beurt weer verplicht om te publiceren wat ze van de verschillende bedrijven ontvangen. Professor Mack Dumba is de enthousiaste coördinator van ITOI: 'Tegenwoordig storten de bedrijven zich op onze formulieren. Sturen we die 's morgens op,'s avonds krijgen we ze al ingevuld terug. Ook de belastingdiensten vullen ze snel in.' Toch blijven er heel wat gebreken: als Congo er dit jaar niet slaagt om beter te doen dan vorig jaar, wordt het uit het ITOI gezet.

Publicatie lost niet alle problemen op, maar maakt ze wel zichtbaar.Dit voorjaar beschreef het Africa Progress Report onder voorzitterschap van voormalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan vijf gevallen waarin het staatsbedrijf Gécamines zijn aandelen in joint ventures verkocht voor een opmerkelijk lage prijs, en altijd aan bedrijven waar Dan Gertler het voor het zeggen had. Die verkocht dan die zelfde aandelen enkele maanden later door voor een veelvoud van de prijs.

Ook Glencore was betrokken bij een paar van die transacties. Gertler is een goede vriend van president Kabila. 'Gertler beheert de rekeningen van Kabila in Israël en Hongkong', zegt een waarnemer. Er zijn tot nu toe geen harde bewijzen van financiële banden tussen Gertler en Kabila.

Die vijf schimmige deals betekenden voor Gécamines een verlies van 1,3 miljard dollar. Dat is meer dan Congo aan onderwijs en gezondheidszorg samen besteedt. Oscar Melhado van het IMF: 'Het onderwaarderen van publieke eigendommen is al jaren vaste prik, maar vroeger verliep dat in het geheim. Niemand wist het. Nu kan iedereen het zien.' Het is wel moeilijk om het in de Congolese media te brengen en het zo te politiseren: het valt op dat zeer weinig Congolezen hiervan afweten.

Gécamines is de spin in een web van merkwaardige transacties. Waarheen leidt dat web? De vroegere ceo van Gécamines was Calixte Mukasa, de oom van Katumba Mwanke, de onlangs overleden rechterhand van Kabila. De huidige ceo, Ahmed Kalej, was financieel raadgever van die zelfde Katumba. Mensen dus die dicht bij de president staan. De voorzitter van Gécamines, en medeverantwoordelijk voor het gesjoemel, is Albert Yuma, die in 2012 de Belgische decoratie van commandeur in de Leopoldsorde ontving.

Lees verder op MO.be...

BRON:MO* Magazine




Meer info: 



Dit artikel maakt deel uit van het Dossier Congolese mijnbouw, verschenen in het meest recente nummer van MO*.

In de Congolese provincie Katanga zijn sommige heuvels groen: ze zitten vol koper en kobalt, je vindt er de hoogste concentraties ter wereld. Slaagt Congo erin om meer uit dat geschenk van de natuur te halen dan in 2006, toen we 'Congo vergooit zijn kroonjuwelen' publiceerden?

Nadat MO* werd veroordeeld voor de intussen beruchte Forrestcartoon bij dat artikel – maar vrijgesproken voor het artikel zelf – vroegen we onze lezers of ze een vervolgstuk wilden crowdfunden. De reactie was meer dan enthousiast. John Vandaele reisde naar de DRC om een antwoord te vinden op de vele vragen.

 

Deel dit artikel