Nieuwsbrief AEFJN - Augustus 2011/4 nummer 41

Natuurlijke hulpbronnen en nationale veiligheid

De veiligheid van de natuurlijke hulpbronnen is een van de dominerende kwesties in onze wereld vandaag, want deze bronnen zijn essentieel voor de moderne technologie en voor het leven van de bevolkingen. De natuurlijke hulpbronnen kunnen de ontwikkeling bevorderen, maar zij kunnen ook de hebzucht opwekken van bepaalde groepen, ondernemingen en landen die een gemakkelijke en goedkope toegang zoeken tot deze bronnen om er winst uit te halen, zelfs met het risico hierdoor onveiligheid en conflicten te veroorzaken.

Veiligheid van het milieu

Milieufactoren spelen mee in sociale en politieke spanningen, en zelfs in conflicten. De druk op het milieu destabiliseert de wijze waarop de mensen hun brood verdienen. Een stijgende rivaliteit in het verwerven van natuurlijke hulpbronnen - water, visrechten, gronden en biodiversiteit - kan conflicten en milieuvluchtelingen opwekken.

Veiligheid van de hulpbronnen voor zowel uit- als invoerders

De goedkope vrije toegang tot natuurlijke hulpbronnen maakt deel uit van de nationale veiligheid en van buitenlandse politieke belangen. De veiligheid van de bronnen verwijst naar de veilige toegang tot deze bronnen voor het land of voor de buitenlandse onderneming die er op uit is. De veiligheid van het land zelf waar deze hulpbronnen zich bevinden en van zijn bevolking word secundair. De verdeling van de hulpbronnen op aarde maakt sommigen erg kwetsbaar. Het eigenaardige is dat deze kwetsbaarheid niet enkel slaat op de landen die over geen bronnen beschikken, maar nog meer op deze waar die bronnen zich wel bevinden.

Om hun toegang tot de bronnen te verzekeren tekenen zij die ze nodig hebben internationale akkoorden en handvesten met landen die ze bezitten. Het probleem duikt op wanneer de twee ondertekenaars niet egaal zijn. De sterke partner zal trachten de hulpbron zo goedkoop mogelijk te verwerven om zijn winst zo hoog mogelijk te maken en zijn uitgaven zo klein mogelijk, zonder zich te bekommeren om de noden van het land die ze bezit of om diens bevolking.

Factoren met weerslag op de veiligheid van de hulpbronnen

De veiligheid van de hulpbronnen is afhankelijk van de overvloed of de zeldzaamheid ervan, van de vraag en de prijs. Daar men die veiligheid bekijkt vanuit de vraag, worden prijsverhogingen en toegangsmoeilijkheden gezien als bedreigingen. Private ondernemingen kunnen druk uitoefenen op hun eigen
regering opdat deze politieke actie zou ondernemen om hun die toegang tot goedkope bronnen te vergemakkelijken.


De Europese Unie (EU) heeft nog geen externe politiek, hoewel de nieuwe Europese Dienst voor Extern Optreden (E.D.E.O.) ernaar streeft de invloed van de EU in de wereld te vergroten. De EU voelt zich bedreigd door de concurrentie van China, India en Brazilië in het zoeken naar Afrikaanse hulpbronnen; zij gebruikt verscheidene middelen om haar invloed in Afrika te bewaren. Bepaalde landen van de EU zijn direct of indirect tussengekomen in verschillende Afrikaanse conflicten.

De "vloek" van de natuurlijke hulpbronnen en de veiligheid in Afrika

In de laatste decennia heeft de drang naar de Afrikaanse hulpbronnen - mineralen, potentiële hydro-elektrische reserves en petroleum - negen 'hulpbronnenconflicten' veroorzaakt. Zodanig dat de enorme Afrikaanse natuurlijke hulpbronnen soms als een "vloek" beschouwd worden, want zij hebben gewelddadigheden veroorzaakt en massale schendingen van de mensenrechten.

Ondernemingen, landen, groepen en personen hebben getracht voordeel te trekken uit de enorme natuurlijke hulpbronnen van Afrika door een troebele rol te spelen in de regio, door gewapende conflicten te veroorzaken of ze te voeden, om op die wijze controle te verwerven op minerale en petroleumbronnen, ten koste van de lokale bevolking. Heel wat actoren oefenen invloed uit op de conflicten: sluikhandelaars, smokkelaars, corrupte lokale gezagsdragers, wapenhandelaars, transporteurs, rebellengroepen en huurlingenorganisaties. De oorlogen in Angola, Liberia en Sierra Leone werden gefinancierd door de verkoop van diamanten. In het oosten van de RD-Congo voedt de uitbating van de mijnen een dodelijk conflict dat tot vandaag doorgaat.

Afrika is er niet in geslaagd zijn enorme mogelijkheden en rijkdommen om te zetten in winst en ontwikkeling voor zijn bevolking. De controle op de natuurlijke hulpbronnen en het inkomen ervan blijft dikwijls in handen van een kleine elite.

Naar veiligheid van hulpbronnen voor iedereen

Om de veiligheid van de hulpbronnen voor iedereen te bevorderen zijn verschillende benaderingen nodig.

Op korte termijn: doorzichtigheid op alle vlakken (ondernemingen en regeringen); internationale samenwerking door rechtvaardige multilaterale akkoorden; beperking van producten voor conflicten; duurzaam en verantwoord gebruik van de natuurlijke rijkdommen; de afhankelijkheid van het Noorden beperken (herstellen, recycleren, hergebruiken); goed bestuur in het Zuiden; de 'externe' sociale en ecologische factoren inbrengen in de economische berekeningen. Een betere politiek zou helpen om de rijkdommen van de hulpbronnen te gebruiken voor de ontwikkeling en het neerhalen van de armoede. Het is tijd dat nationale en internationale medespelers zouden beslissen de hulpbronnen van Afrika om te vormen tot een zegening voor die naties en hun bevolking.

Op middenlange termijn: nieuwe relaties opbouwen met de natuur; het herstel verzekeren van de soevereiniteit van de naties op hun natuurlijke hulpbronnen; een einde maken aan de private uitbating van die hulpbronnen. Dit evenwicht vereist niet alleen een politieke wil vanwege alle partners, maar vooral een verandering van het internationale systeem.

Op lange termijn: een betere veiligheid voor iedereen vereist een Nieuwe rechtvaardige internationale orde en een verandering in het persoonlijk gedrag. Dit vraagt een nieuwe benadering van de relaties tussen de mensen, en dat hun relatie met de natuur - bron van alle leven - overgaat van uitbuiting naar respect. De "Nieuwe Orde" vereist internationale kaders om het collectief beheer van de hulpbronnen en het mondiale gemeenschappelijk goed te verzekeren, om het tot beschikking van allen te stellen. De Nieuwe Orde vraagt: ten dienste staan van het leven van allen op onze planeet; de noden beantwoorden van de landen in ontwikkeling; de bevolking van de landen waar de hulpbronnen zich bevinden tot de voornaamste begunstigden maken van hun uitbating; het milieu verdedigen en de beschadiging van de hulpbronnen verhinderen. Samen met politieke en structurele veranderingen is ook een persoonlijke gedragsverandering naar een meer sober leven noodzakelijk om de consumptie te verminderen. Dit betekent niet het einde van de groei, maar een verandering in de productie van goederen en diensten.

Concreet zou dit betekenen: een halt toeroepen aan de speculatie op voedselgewassen en -prijzen; de productie van biobrandstoffen reguleren om de biodiversiteit te eerbiedigen; de kwaliteit van de bodem en het water in stand houden; familiale landbouw ondersteunen; de verhoging van de temperatuur op aarde beperken tot 1° C (in de 21e eeuw); een openlijke controle instellen op de petroleum en de delfstoffen dank zij een internationale code op de uitbating...


AEFJN België DOOR:

Deel dit artikel