Vrede in Syrië? Q&A over de vredesgesprekken in Astana

astana-peace-talks-januari-2017

Op 23 en 24 januari onderhandelden Rusland, Turkije, Iran, de Verenigde Naties en Syrische gewapende oppositiegroepen in Astana, hoofdstad van Kazakstan, over mogelijke vrede in Syrië.

Wat werd er beslist? Wat zijn de achterliggende agenda's? Hoe zal het akkoord zich mogelijk vertalen op het terrein en welke rol kan Europa spelen? 11.11.11 zet het op een rij. 

1.Wat werd er beslist?

Rusland, Turkije en Iran kondigden op 24 januari in een gezamelijke verklaring aan een “trilateraal mechanisme” te zullen oprichten om het Syrisch staakt-het-vuren van eind december 2016 te consolideren.

Dit staakt-het-vuren geldt niet voor IS en Jabhat Fatah al-Sham (JFS), de Syrische tak van Al Qaida. Rusland, Turkije en Iran engageerden zich om een duidelijk onderscheid te maken tussen IS/JFS en andere gewapende groepen.

In de verklaring wordt verder het belang benadrukt van de volledige implementatie van VN-Veiligheidsraadresolutie 2254 (november 2015), die een aantal richtlijnen bevat om een politiek proces op gang te brengen. De Astana-gesprekken moeten zo bijdragen aan het succes van een nieuwe ronde VN-vredesgesprekken die zullen doorgaan in Genève op 8 februari 2017.  

2. Zal dit akkoord zich ook vertalen op het terrein?  

In de Astana-verklaring belooft men werk te maken van een mechanisme om het staakt-het-vuren af te dwingen en te monitoren maar men zwijgt over hoe dit concreet zal gebeuren.

Ook over de manier waarop IS en JFS gescheiden worden van andere gewapende Syrische groepen blijft de verklaring vaag.

Astana lijkt zo in hetzelfde bedje ziek als eerdere pogingen tot een staakt-het-vuren. Het Syrische regime beschouwt immers alle gewapende oppositiegroepen als “terroristen”. Zolang er geen akkoord is over de afbakening van JFS-strijders en JFS–gebied kan het Syrische regime gewapende oppositiegroepen, onder het mom van tereurbestrijding, blijven aanvallen. 

Bovendien waren de Syrische Koerden, die een belangrijk deel van Noord-Syrië controleren, niet uitgenodigd in Astana. Ook Ahrar al Sham en Nour el-Din el-Zinki, die tot de sterkste en meest radicale gewapende groepen in Syrië behoren, waren afwezig in Astana. JFS verzet zich bovendien hevig tegen een nieuw staakt-het-vuren. Het bestempelt de militaire groepen die rond de tafel zitten in Astana als verraders en lanceerde op 24 januari een offensief tegen verschillende van deze groepen. 

3.Wat zijn de agenda’s van de belangrijkste spelers?

Het feit dat de Verenigde Staten enkel deelnamen als “observator” en dat Saoedi-Arabië en Qatar niet welkom waren, toont aan hoe de internationale machtsverhoudingen in Syrië de afgelopen maanden drastisch wijzigden.

Dat is het gevolg van de recente militaire successen van pro-regimetroepen en de Russische luchtmacht, de val van Oost-Aleppo, de verschuiving in de Turkse Syriëstrategie, het Jemenitische moeras waarin Saoedi-Arabië steeds verder zinkt en de onduidelijkheid over de Amerikaanse agenda onder President Trump. 

Rusland lijkt vooral zijn positie als nieuwe hoofdrolspeler in het Midden-Oosten te willen consolideren en een politieke oplossing onder Russische voorwaarden af te willen dwingen.

Het Syrische regime en Iran lijken lokale bestanden te verkiezen boven een nationaal staakt-het-vuren. Ze hanteren een doelbewuste “surrender or starve” strategie om het leven in de belegerde Syrische gebieden onmogelijk te maken, de burgers en strijders via lokale bestanden tot overgave te dwingen en de bevolking in deze gebieden te vervangen door loyalere sjiieten. De blokkering van humanitaire hulpkonvooien, de aanvallen op ziekenhuizen en het gebruik van verboden wapens zijn een centraal onderdeel van deze strategie. De belegering van Syrische gebieden en het afsluiten van lokale bestanden laten toe om met beperkte mankracht één voor één af te rekenen met oppositiegebieden.  

Iran en het regime willen eerst Idlib en oostelijk Ghouta (Damascus) onder hun controle brengen vooraleer een nationaal staakt-het-vuren te overwegen.  

Turkije was lange tijd één van de belangrijkste sponsors van de gewapende oppositie. Sinds afgelopen zomer lijkt Ankara echter de strijd tegen de Koerdische YPG, de strijd tegen IS en betere relaties met Rusland te verkiezen boven de val van Assad. Turkije blijft echter de belangrijkste buitenlandse sponsor van verschillende gewapende oppositiegroepen, inclusief Ahrar al Sham, en kan dus invloed uitoefenen op de gewapende Syrische oppositie om een staakt-het-vuren te respecteren. Noah Bonsey van de International Crisis Group stelt dat de “revolutionaire oppositie” (inclusief delen van Ahrar al Sham) zich op een strategisch keerpunt bevindt, en moet kiezen tussen Turkse steun en steun aan het staakt-het-vuren of samenwerking met JFS.  

4.Wat kan Europa doen?

Een succesvolle hervatting van de VN-vredesgesprekken in Genève is afhankelijk van een duurzaam staakt-het-vuren en volledige humanitaire toegang doorheen Syrië (in het bijzonder voor belegerde gebieden).  

Het is echter maar de vraag of Rusland, Turkije en Iran onafhankelijk kunnen toezien op een staakt-het-vuren. Een duurzaam staakt-het-vuren lijkt daarom onafhankelijke VN-waarnemers en concrete implementatiemechanismen te vereisen.  

De Europese Unie en EU-lidstaten, die in april 2017 een nieuwe Syriëstrategie publiceren, kunnen in dit opzicht ijveren voor de ontplooiing van een nieuwe VN-monitoringsmissie en hier indien nodig zelf toe bijdragen. EU-lidstaten moeten daarnaast onmiddellijk overgaan tot het uitvoeren van humanitaire luchtdroppingen en –bruggen om volledige humanitaire toegang te verzekeren. Ook vertrouwenwekkende maatregelen zoals de vrijlating van politieke gevangenen en het uitsturen van internationale observatoren in Syrische detentiecentra kunnen bijdragen aan een gunstig onderhandelingsklimaat.

Daarnaast moet Europa extra inspanningen leveren om de wapentoevoer naar de regio en de lokale oorlogseconomie droog te leggen.

Willem Staes

11.11.11 DOOR:

 

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels