Wie wordt beter van steenkool?

indonesia ondergelopen straat

Verzet neemt toe

In februari 2014 ging ik terug naar Samarinda op Oost-Kalimantan, samen met een 70-tal activisten en experten die op diverse niveaus campagne voeren tegen steenkool. Het International Coal Network (ICN) organiseerde immers een regionale workshop. Hierbij werd één ding snel duidelijk, de zakenwereld blijft volop gaan voor steenkool en krijgt daarbij de steun van heel wat regeringen.

En dat ondanks beloftes over het aanpakken van emissies en over extra inspanningen voor hernieuwbare energie. Toch heerste er geen sfeer van verslagenheid bij de actievoerders.

Eerste vaststelling, het aandeel van hernieuwbare energie in de energiemix nam de laatste 10 jaar spectaculair toe. Tweede vaststelling, in het steenkoolland bij uitstek, China, groeit het besef dat steenkool mee verantwoordelijk is voor de zware vervuiling. Dat leidde in april tot een resem maatregelen die de groei van steenkool als energiebron zullen beperken. Derde vaststelling, in de landen met een betekenisvolle consumptie van steenkool, neemt ook het verzet toe, zowel van de lokale bevolking als van de internationale gemeenschap.


De mijnbouwsector mag dan wel winstgevend zijn, de vraag is wie er beter van wordt.

De afgelopen klimaattop in Warschau zette steenkool terug bovenaan de agenda van de internationale ngo's en milieuorganisaties.Voor ICN het signaal om ook in Azië de netwerking en campagnes te ondersteunen en te versterken. Toegegeven, het is een hele uitdaging. Alle elementen om de productie en verwerking van steenkool stop te zetten liggen al lang op tafel, maar toch gaat ontginning voort.

'Schone steenkool'

Talloze rapporten hebben de impact op de gezondheid al in kaart gebracht. Vervuiling door de verbranding van steenkool draagt bij tot vier van de vijf belangrijkste doodsoorzaken: hart- en vaatziektes, kanker, beroertes en chronische aandoeningen van de luchtwegen.

Ieder jaar vallen er slachtoffers bij het ontginnen van steenkool, zoals pas nog in een mijn in Turkije. Analyses bewezen verder dat de mijnen het grondwater vervuilen. De biodiversiteit gaat achteruit, en er zijn tal van landconflicten. De mijnbouwsector mag dan wel winstgevend zijn, de vraag is wie er beter van wordt. De bevolking in mijnregio's behoort doorgaans tot de laagste inkomensklasse.

Helaas, al die feiten en argumenten hebben de sector nog niet aan banden kunnen leggen. De honger naar energie is groot en neemt nog altijd toe. Steenkool heeft de naam 'goedkoop' te zijn en blijft daarom aantrekkelijk. Maar ook hier verandert er iets.

De industrie spreekt nu steeds meer over 'clean coal' of 'enviro-coal', waarbij de vuile uitstoot wordt beperkt. Maar ze vergeet erbij te zeggen dat aan deze nieuwe technieken ook een ander prijskaartje hangt. Als zowel de ontginning op een meer verantwoorde manier gebeurt, de centrales high tech worden en de koolstof wordt opgeslagen met de carbon capture and storage (CCS) techniek, zal steenkool heel wat duurder zijn. Op heel wat plaatsen in de VS zijn nieuwe steenkoolcentrales niet langer concurrentieel met windmolenparken en zonnepanelen, precies door strengere milieunormen.

Klein maar gevaarlijk

In Indonesië zijn we nog niet zover. De aanwezigheid van goedkope steenkool en snel stijgende consumptie maakt het evident om meer steenkoolcentrales te bouwen. Steenkool is hier goed voor bijna een derde van de energiemix, en dat aandeel zit nog in de lift. Hierdoor stijgen ook de emissies van broeikasgassen, ook al beloofde de president in 2009 om de uitstoot tegen 2020 met 26 % te laten dalen. Er is ook een impact op de volksgezondheid merkbaar.

Een goed gedocumenteerd rapport ontbreekt alsnog, maar Nego Tarigan, directeur van partnerorganisatie Walhi, bezocht onlangs een aantal dorpen en stadjes rond de industriezones in West-Java.

" Overal hoorde ik grote bezorgdheid over de vele kleine steenkoolcentrales in dat gebied. De meeste bedrijven hebben er hun eigen installatie, die nauwelijks gecontroleerd wordt. Sommige buurtbewoners krijgen een financiële vergoeding van de bedrijven ter compensatie voor de negatieve impact die ze ondervinden. Die vergoeding komt misschien tegemoet aan  het verlies van land en inkomen, maar de mensen beseffen nu meer en meer dat een goede gezondheid  niet te koop is".

Onze partnerorganisatie Jatam kon een rapport inkijken van de medische diensten in Oost-Kalimantan, waaruit blijkt dat het aantal longziekten in gebieden waar steenkool ontgonnen wordt, stijgt. Hier ligt zeker een uitdaging voor onze partners om dit soort rapporten op te volgen en klachten te bundelen om de overheid te interpelleren.

Eén van de nieuwe projecten is de bouw van een 2x1000 MW-centrale in het district Batang, op de noordkust van de provincie Centraal-Java. De centrale wordt meegefinancierd door de Japanse Ontwikkelingsbank JBIC. Ze geldt als een model van schone spitstechnologie voor de Japanse regering, die hiermee de Aziatische markt hoopt te veroveren.

Maar dat is buiten de lokale bevolking in Batang gerekend. Landbouwgrond wordt steeds schaarser op het dichtbevolkte Java. Meer daarover in deel 3 van deze reeks.


Tekst en foto's: Kris Vanslambrouck, Verantwoordelijke 11.11.11 partnerwerking Azië

11.11.11 DOOR:

krisvanslambrouck 120x12011.11.11 medewerker Kris Vanslambrouck reisde door Indonesië en maakte een 3-delige artikelenreeks over de nefaste invloed van steenkoolmijnen op de omgeving en op het inkomen van de boeren.

  1. Desastreuze impact van steenkoolmijnen in Indonesië
  2. Wie wordt beter van steenkool?
  3. Rijstboeren en vissers gooien roet in hightech steenkoolcentrale

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels