15 jaar Kabila, een bilan

Op 26 januari 2001 legde Joseph Kabila de eed af als president van de Democratische Republiek Congo. De 30-jarige Joseph erfde van zijn vader een land in chaos: oorlog in het oosten, een economie in staat van ontbinding en een bevolking die in extreme armoede leefde.

Wat hebben 15 jaar Kabila Congo gebracht en hoe staat het land er nu voor? Tijd voor een bilan.

Legitimiteit kwijtgespeeld

Niemand dichtte in 2001 de jonge president veel staatsmanschap toe, maar tijdens de eerste jaren van zijn presidentschap slaagde hij er wonderwel in de diplomatieke brokken die zijn vader gemaakt had te lijmen. Een vredesakkoord in 2003 liet de rust in het oosten weerkeren en zette ook de weg in naar een nieuwe grondwet en daaraan verbonden democratische verkiezingen.

Die verkiezingen, door 11.11.11 en de meeste waarnemers als eerlijk en transparant omschreven, werden in 2006 overtuigend gewonnen door Joseph Kabila. Maar politieke rust brachten ze niet. De belangrijkste oppositieleider Etienne Tshisekedi boycotte de verkiezingen en Jean Pierre Bemba, de voorzitter van de grootste oppositiepartij in het parlement, vluchtte en beschuldigde Kabila van politieke vervolging.

De presidentsverkiezingen van 2011 werden gekenmerkt door grootschalige fraude, geweld en chaos. Kabila werd herkozen, maar verloor zijn democratische legitimiteit bij de internationale gemeenschap en een groot deel van de bevolking.

Economisch

Hoewel de president in 2003 een gigantisch economisch relanceplan afkondigde (de vijf 'werven' of chantiers), veranderde dit weinig aan de economische situatie van de gewone Congolese burger.

De enorme reserves aan natuurlijke rijkdommen die het land bezit, droegen maar weinig bij tot economische ontwikkeling: veel winsten werden door complexe fiscale constructies van internationale bedrijven naar het buitenland versluisd, andere financieren rebellengroepen en ook het Congolese regeringsleger maakte zich schuldig aan de illegale exploitatie van grondstoffen.

De DRC kende de laatste jaren dan wel een sterke groei op macro-economisch vlak (8,4% in 2015) met weinig inflatie, toch is het nog altijd één van de armste landen ter wereld. Kabila slaagde er ook niet in om de endemische corruptie een halt toe te roepen en de vele discours en campagnes tegen corruptie blijven holle woorden.

Onveiligheid

De relatieve rust in het oosten was geen lang leven beschoren.

In 2004 startte een deserteur van het Congolese regeringsleger, Laurent Nkunda, met steun van buurland Rwanda, een bloedig conflict in de Kivu-streek tegen de FDLR, een rebellengroep die onder meer uit voormalige Rwandese génocidaires bestaat. Dit conflict werd pas in 2009 beslecht door middel van een geheim akkoord tussen Rwanda en DRC. Het akkoord voorzag een gezamenlijk optreden van het Congolese regeringsleger en het Rwandese leger om de FDLR te ontwapenen.

In 2012 blies de opstand van rebellengroep M23 hetzelfde conflict nieuw leven in. Ook hier werden de rebellen gesteund door Rwanda. De vele gewapende rebellengroepen, waarvan de FDLR de grootste is, zijn ook vandaag nog actief in de Kivu-streek, Katanga en Province Orientale.

Ondanks de aanwezigheid van de grootste (en duurste) VN vredesmacht ter wereld, slaagde President Kabila er dus niet in om het Oosten van het land onder controle te krijgen en de spiraal van geweld te stoppen.

Mensenrechten

Het mensenrechtenparcours van Kabila is erg verontrustend.

Lokale activisten en internationale organisaties maken gewag van wijdverspreide foltering in detentiecentra door politie, leger en veiligheidsdiensten. Ondanks de introductie van nieuwe wetgeving en grootschalige campagnes blijven verkrachting en andere vormen van seksueel geweld een wijdverspreide praktijk.

In de aanloop van de presidentsverkiezingen die volgens de grondwet in 2016 moeten plaatsvinden worden activisten en politieke opposanten vervolgd, willekeurig gearresteerd en gevangengehouden. Zo zitten de activisten Fred Bauma en Yves Makwambala van de burgerbewegingen La Lucha en Filimbi sinds maart 2015 in de cel (zie kader onderaan). 11.11.11 heeft, samen met haar nationale en internationale partners, de Congolese autoriteiten meermaals opgeroepen om hen onmiddellijk vrij te laten.

Jammer genoeg volgen deze recente gebeurtenissen een historisch patroon. In 2010 reageerde de internationale gemeenschap geschokt op de moord op de populaire mensenrechtenactivist Floribert Chebeya.

Ondanks de vele rapporten over schendingen van de mensenrechten onder zijn bewind, voelde president Kabila zich niet aangesproken. In oktober 2014 nog zette hij Scott Campbell, directeur van het gezamenlijke bureau van de Verenigde Naties voor de mensenrechten (JHRO) uit het land, wat tot grote consternatie leidde.

Democratisch deficit

Het lijkt stilaan onhaalbaar te worden om in 2016 nieuwe verkiezingen te organiseren, zoals de grondwet bepaalt. Volgens die grondwet loopt Kabila's tweede en laatste termijn als president dit jaar af. Pogingen om de grondwet te veranderen leidde vorig jaar tot stevige onlusten.

Hoewel de president zich nog niet uitgesproken heeft over een mogelijke derde ambtstermijn drijven allerlei vertragingsmanoeuvres de spanningen met de oppositie op de spits. Ook de door de Afrikaanse Unie geïnitieerde bemiddelingspoging resulteert voorlopig niet in een echte dialoog tussen de regering en oppositie, waaronder het nieuwe platform 'Front Citoyen', dat het middenveld en een groot aantal politieke oppositiepartijen bundelt.

11.11.11 dringt erop aan dat België en de rest van de internationale gemeenschap duidelijk positie innemen

  • voor het respect van de door de Congolese grondwet bepaalde presidentstermijnen, en dus tegen een derde mandaat; 
  • voor het recht op vrije meningsuiting en vrijheid van vereniging en vergadering; 
  • voor de onmiddellijke vrijlating zonder voorwaarden van politieke gevangenen;
  • voor de onmiddellijke hervatting van de politieke dialoog met alle oppositiepartijen.

11.11.11 roept op om het verkiezingsproces van zeer nabij op te volgen en eventuele ontsporingen krachtig te veroordelen. De spanningen in Congo lopen steeds hoger op, en het is duidelijk dat vele Congolezen een uitstel van de verkiezingen of een mogelijke derde kandidatuur van president Kabila niet zullen aanvaarden. Samen met haar partners op het terrein roept 11.11.11 op tot inclusieve en vredevolle verkiezingen die de Congolese grondwet en de wil van het Congolese volk respecteren.

 

Fred en Yves

Fred Bauma en Yves Makwambala, allebei lid van een Congolese jongerenbeweging, zitten sinds 15 maart 2015 in een gevangenis in Kinshasa.

Hun misdaad? Hun rol van actieve burger spelen, hun overheid op hun verantwoordelijkheden wijzen en andere jongeren stimuleren om zich te engageren in hun bewegingen, La Lucha en Filimbi.

Een aantal geëngagerde muzikanten uit Goma maakten dit filmpje om hen te steunen en hun detentie aan te klagen.

11.11.11 DOOR:

Meer

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels

Niet te missen