Aanpak IMF is recept voor armoede

Onderstaand opiniestuk werd gepubliceerd in De Standaard van 3/11/2011


In het Zuiden hebben ze zo hun eigen manier om met de zaken om te gaan. In tal van ontwikkelingslanden is IMF de afkorting voor I am fired. Vandaag kijkt Europa noodgedwongen naar het IMF om uit de put van de financiële crisis te geraken. Alleen, is dat wel zo'n goed idee?

Het zou niet de eerste keer zijn dat het IMF een land in nood vakkundig de soep in helpt. We zagen in het Zuiden té dikwijls dezelfde patronen terugkeren.

Hulp die er geen blijkt te zijn

Het begint steeds weer met het onverantwoord gedrag van de financiële sector. In de tweede helft van de jaren zeventig zochten de banken naar rendabele plaatsen voor hun kapitaal. In veel gevallen werd bijna letterlijk met grote blanco cheques naar regeringen van ontwikkelingslanden gezwaaid. Die hapten maar al te graag toe, om reële noden van hun volk te dekken, of om de eigen kas te spekken. Veel van die leningen werden verstrekt tegen een lage maar variabele rente, bij hoge inflatie, tegen een lage dollarkoers en met vrij hoge grondstoffenprijzen als virtueel onderpand. Toen daalde de inflatie en kelderden de grondstoffenprijzen. De dollar steeg in waarde en de rentevoeten gingen door het dak. De lange lijdensweg van de schuldenlanden was begonnen. Ook de Zuidoost-Aziatische crisis eind jaren 90 is een perfecte illustratie van hoe de vernietigende kracht van een ongereguleerde financiële sector zich - los van het continent blijft herhalen. Plotselinge en massale kapitaalvlucht deed de economieën van enkele Aziatische landen als kaartenhuisjes in mekaar storten. Miljoenen mensen verloren hun job en werden in de armoede geduwd. Is Europa het volgende slachtoffer?

Pas nadat het gebrek aan regulering zijn werk gedaan heeft, komt het IMF prominenter in beeld. We hebben tal van verhalen over IMF- en Wereldbank-missies die in ontwikkelingslanden toekomen voor een snelle klus. Met het telraam van het Hilton-hotel naar het ministerie van Financiën en weer terug. Het standaardrecept voor Afrikaanse landen werd in aanpassingsprogramma's gegoten die vaak hierop neerkomen: staat ontvetten, privatiseren, snoeien in voedsel- en andere subsidies, in onderwijs, gezondheidszorg en andere 'luxe'. Bij het IMF gaan lenen is vaak als een hoed kopen bij de beul. Studies tonen aan dat in de jaren negentig de armoede in landen die IMF-programma's volgden, verdubbelde.

De IMF-ingrediënten uit de aanpassingsprogramma's duiken nu dus ook op in de snoeimaatregelen in Europa, onder meer in Ierland, Portugal en Griekenland. Zo worden in dat laatste land de lonen in de publieke sector bevroren tot in 2014, wordt de pensioenleeftijd opgetrokken en sneuvelen wettelijk vastgelegde bonussen voor het gewone werkvolk.

Even frappant: grote bedrijven en mensen met veel geld weten vaak de besparingsdans te ontsnappen. De Mobutu's en Marcossen uit het verleden bleven zich ook in crisisperiodes verrijken en wisten hun schatten naar het buitenland te verkassen. Onder het toeziende oog van IMF en Wereldbank. Niks nieuws onder de zon: in Griekenland zou ondertussen 200 miljard euro 'Grieks' geld op buitenlandse (o.a. Zwitserse) rekeningen staan. Uit Wikileaks blijkt ook nog eens dat de Griekse regering 21 miljard euro per jaar aan belastingontduiking mist.

In ontwikkelingslanden werden de aanpassingsprogramma's vaak voorgesteld als een broodnodige ingreep die tijdelijk zwaar kon wegen, maar die dubbel zou opleveren nadat het huis 'in orde' was gebracht. In de praktijk werd het in veel gevallen een jarenlange lijdensweg, met sociale rampsituaties (en bijvoorbeeld aantoonbaar gestegen kindersterfte) en het verkrotten van industriële infrastructuur als gevolg. In essentie hollen de maatregelen de institutionele kracht van de aangepakte landen uit: men snijdt niet in het vet maar in de spieren.

Zou het kunnen dat premier Papandreou deze ramp heeft zien aankomen en daarom nu aan de noodrem trekt? Een ongelukkige timing misschien, maar je moet geen groot econoom zijn om te zien dat het huidige crisisplan Griekenland nauwelijks een kans op economisch herstel oplevert.

IMF staat níet voor stabiliteit

Voor alle duidelijkheid, slecht bestuur is een aspect van de crisis en Papandreou moet zijn huishouden op orde krijgen. Maar moeten we ons tegelijkertijd niet afvragen waarom het IMF, dat opgericht is om wereldwijd de financiële stabiliteit te garanderen, dat in de praktijk niet doet? Het IMF eerder als brandweer dan als preventieadviseur. Terwijl de essentie is dat de Griekse crisis enkel opgelost zal worden als Griekenland voldoende tijd krijgt om een herstelplan uit te werken waarbij naast budgettaire beslommeringen ook oog is voor sociale maatregelen.

Vlak na de Aziatische crisis waarschuwde toenmalig IMF-baas Michel Camdessus: 'Het is niet de vraag of er een nieuwe financiële crisis komt, maar wanneer ze komt.' De vraag blijft pertinent vandaag, op zijn minst voor het IMF zelf. Wat ons betreft is dit dé vraag om vandaag en morgen op de G20 aan te kaarten: wat met de controle op de financiële markten? Hoe creëren we voldoende tijd voor duurzaam herstel? Hoe kunnen we eindelijk écht voor stabiliteit zorgen? Of nog: hoe krijgt de politieke wereld opnieuw vat op de gebeurtenissen? Al is het maar in naam van iedereen die binnenkort weer dieper in de portemonnee op zoek moet gaan naar centen. Als ze al een portemonnee hebben.

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels