• Jij bent #1van11 ❤
    Jij bent #1van11 ❤

    Eén van de kenmerken van de 11.11.11-campagne blijft de grote diversiteit van de acties. Ook dit jaar was er opnieuw veel creativiteit bij de organisatie van evenementen.

Niet te missen

  • 06 november
    Expo Lectrr
  • 23 november
    Kajaktrail 11.11.11

België investeert extra 2 miljoen in EU Trust Fund for Africa - reactie 11.11.11

EU-trust-fund

Begin december besliste België om een bijkomende 2 miljoen euro te investeren in het EU Emergency Trust Fund for Africa. Het geld wordt geïnvesteerd in het Sahel luik van het Trust Fund. 11.11.11 benadrukt dat deze bijdrage geen blanco cheque mag zijn. 11.11.11 heeft al langer ernstige vragen bij het fonds en het beheer ervan. Deze bezorgdheden werden tijdens de laatste maanden verder bevestigd.

Van noodfonds naar structureel instrument

Het Trust Fund werd eind 2015 in volle Europese 'vluchtelingencrisis' gelanceerd vanuit een urgentie om de grondoorzaken van irreguliere migratie aan te pakken. Als noodfonds zou het instrument flexibeler en sneller te werk kunnen gaan dan de traditionele ontwikkelingshulp.

Wat startte als een noodfonds kreeg hoe langer hoe meer een structureel karakter. Ondertussen bedraagt het budget 4.2 miljard EUR. 85% daarvan komt uit de Europese budgetten voor ontwikkelingshulp.

11.11.11 vindt het goed dat er een instrument bestaat voor projecten die de link maken tussen migratie en ontwikkeling. Een heel aantal projecten vertrekken wel degelijk vanuit de juiste intenties. Zo zette Enabel een project op dat juridische hulp moet bieden aan migranten in Marokko.

De oorsprong van het instrument maakt echter dat een sterke nadruk ligt op het naar beneden brengen van de irreguliere migratie naar Europa. Dat blijkt ook uit de jaarlijkse vooruitgangsrapporten die verwijzen naar de aankomstcijfers in Italië en Spanje. Een aantal projecten die via het Trust Fund gefinancierd worden roept ernstige vragen op.

Het EUTF dreigt steeds meer een instrument te worden om ontwikkelingsmiddelen te versluizen naar projecten voor migratiemanagement. Bovendien roept een gebrek aan duidelijke doelstellingen en monitoring vragen op over de duurzaamheid van de projecten.

Niger: strijd tegen grondoorzaken of strijd tegen migratie?

Meest in het oog springt Niger, het land dat de grootste brok van de middelen uit het EUTF ontvangt. In 2017 bracht 11.11.11 een onderzoek uit dat aangaf dat 65% van de EUTF middelen in Niger gaan naar projecten van migratiemanagement. Belangrijk daarin is de rol van de EU met betrekking tot de Nigerese wet tegen mensensmokkel (Loi No. 2015-36). Deze wet kwam tot stand met sterke druk vanuit de EU, en de ondersteuning via projecten van het EUTF is cruciaal voor de implementatie ervan. Het onderzoek toont hoe migranten daardoor geduwd worden naar gevaarlijkere routes en dat ook historische en legitieme migratiestrategieën van de lokale bevolking onder druk komen te staan.

Dit wordt bevestigd in een recent rapport van de Speciale VN-rapporteur voor de rechten van migranten Felipe González Morales. De Speciale rapporteur bracht begin oktober een terreinbezoek aan Niamey en Agadez. Daarin keek hij ook naar de rol van de EU en andere donoren en internationale organisaties. In zijn 'End of Mission Statement' uit de VN-rapporteur 'ernstige bezorgdheden' over de wet No. 2015-36 'die detentie van migranten die slachtoffer werden van mensensmokkel mogelijk maakt zonder daar een duidelijke reden voor te geven'. Volgens de rapporteur heeft de implementatie van de wet geleid tot een 'de facto ban op en criminalisering van alle mobiliteit ten noorden van Agadez, wat een schending betekent van de vrijheid van beweging in de ECOWAS zone.' De maatregel heeft volgens Morales migratie ondergronds geduwd en dat maakt migranten kwetsbaar voor misbruik en mensenrechtenschendingen. Dit is expliciet het geval voor vrouwen die meer kwetsbaar werden voor seksueel misbruik en uitbuiting. De Rapporteur is duidelijk over de rol van de EU:

'In recent years, the situation of migrants in the country has worsened as a result of migration policies and agreements adopted by Niger with other countries, especially the EU, which are resulting in violations of the human rights of migrants through their criminalization, harassment, arbitrary arrest and detention, and forced returns.'

Dit roept volgens Morales vragen op over het 'do no harm principe' dat de EU hanteert in haar buitenlands beleid. Hij verwijst daarbij ook expliciet naar het EU Trust Fund. Argumenten waar ook de Belgische minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander de Croo niet ongevoelig voor zou mogen zijn. De Croo benadrukte meermaals dat hij 'niet bereid was om het Europese ontwikkelingsbeleid te laten kidnappen door de migratie-aanpak'. Bovendien engageerde de minister zich sterk voor een Belgische steun aan het Global Compact for Migration. Eén van de doelstellingen daarin is het verminderen van de kwetsbaarheden van migranten. Bij de acties die daaronder vallen staat onder meer 'Review relevant policies and practices to ensure they do not create, exacerbate or unintentionally increase vulnerabilities of migrants'.

Steun Libische kustwacht

Meest zorgwekkend in het EU Trust Fund is ongetwijfeld de steun aan de Libische kustwacht. Deze maakt mede mogelijk dat de kustwacht migranten op zee onderschept waarna ze terecht komen in een vicieuze cyclus van arbitraire detentie, misbruik en uitbuiting.

De situatie op het terrein in de Libische detentiecentra is er de afgelopen maanden systematisch op achteruit gegaan. Een VN-rapport van 18 december 2018 op basis van 1.300 interviews geeft aan dat 'een overweldigende meerderheid van de vrouwen en tienermeisjes verkracht werden door mensensmokkelaars'. UNHCR had al geen toegang tot kampen in Libië die onder controle staan van lokale milities maar kan nu ook niet langer de kampen betreden die onder controle staan van de erkende Libische regering. UNSMIL, de VN missie in Libië stelde echter meermaals 'roekeloos en gewelddadig gedrag' vast van de Libische kustwacht. Uit verschillende rapporten blijkt dat verschillende mensen die deelnamen aan de opleidingen van de EU betrokken zijn in mensenhandel. Het hoofd van één van de regionale kustwacht units is een voormalig militieleider en staat op de sanctielijst van de VN. Uit een antwoord van Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander de Croo op een parlementaire vraag blijkt dat anderhalf jaar na de opstart van het project nog steeds geen adequaat monitoring systeem bestaat dat de activiteiten van de Libische kustwacht overziet.

Begin 2018 kaartte minister De Croo de stilte van de EU over de mensenrechtensituatie in Libië aan. Hij noemde die situatie – terecht- grotesk. Ook Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders veroordeelde de onmenselijke behandeling van migranten in Libië. In de Europese raadsconclusies van juni 2018 stemde de Belgische regering echter in met een verhoging van de steun voor de Libische kustwacht.

De toenemende instabiliteit in Libië zelf geeft ondertussen aan dat de focus van de EU volledig fout zit. In plaats van bezorgd te zijn over aankomstcijfers op korte termijn (in aanloop naar de Europese parlementsverkiezingen) zou de focus moeten liggen op inspanningen voor duurzame stabiliteit in Libië. De VN missie in Libië vraagt de EU om haar beleid dringend te herzien.

Europese Rekenkamer: €3.7 billion of EU funding at stake

Begin december kwam de Europese Rekenkamer met een bijzonder kritisch rapport over het Trust Fund naar buiten. Volgens de audit zorgt de politieke noodzaak om iets te doen aan de migratiesituatie voor een grote druk om snel projecten te lanceren. De doelstellingen van het EUTF werden erg breed gehouden zodat bijna alle acties eronder passen. Dit maakt van het Trust Fund een flexibel instrument maar gaat ten koste van een strategie die voldoende impactgericht is. Volgens de auditeurs gebeurde er geen grondige analyse van de noden en welke crisis het fonds precies moest aanpakken. Het EUTF kan onvoldoende aantonen dat de juiste prioriteiten gekozen werden. De projectdoelstellingen zijn vaak niet specifiek en meetbaar. De criteria om projectvoorstellen op te beoordelen zijn onvoldoende duidelijk. Er is bovendien een gebrek aan een omvattend monitorsysteem waardoor er geen overzicht is van de geboekte resultaten. Met 3.7 miljard EUR op het spel, is het meten van resultaten een belangrijk aspect van accountability, zo stelt de Rekenkamer.

Belgische bijdrage: geen blanco cheque?

Op 14 maart 2018 verklaarde de Europese Commissie dat nog meer dan 1 miljard EUR nodig is voor 'het belangrijke werk dat nog moet gebeuren'. Dit is louter een schatting van het geld dat nog nodig is om de projecten die in de pijplijn zitten te financieren. Er werd nooit een schatting gemaakt van de middelen die nodig zijn om de doelstellingen van het EUTF te verwezenlijken.

In juni 2018 kondigde De Croo nog aan een grondige evaluatie van het fonds af te wachten alvorens extra middelen te besteden. 'We moeten goed nagaan wat de impact van het fonds is en de kritische vraag stellen of het aanpakken van de grondoorzaken van migratie niet beter met klassieke middelen van ontwikkelingssamenwerking gebeurt' zo zei hij. Het is dan ook verbazingwekkend dat vandaag toch gekozen wordt om de financiering verder te zetten. De budgetten die lidstaten toekennen worden niet 'ge-earmarked'. Dit betekent dat het geld dat België investeert in één pot terecht komt waarna het verdeeld wordt over alle projecten, dus ook de projecten waar het ernstige vragen bij heeft.

Als verklaring valt te horen dat de Belgische bijdrage toelaat om betrokken te blijven en van binnen uit kritische geluiden te laten horen. Een financiële bijdrage betekent namelijk een zeg in de toekenning en implementatie van de projecten binnen de verschillende operationele comités van het fonds. 11.11.11 twijfelt echter aan de slaagkansen van die strategie zonder duidelijke rode lijnen. Inzage in de verslagen van die comités leert inderdaad dat België regelmatig kritische geluiden laat horen met betrekking tot mensenrechten. Die vinden hun weg echter te weinig in resultaten op het terrein. 11.11.11 roept België op om de extra investering niet als blanco check te zien, maar bijkomende voorwaarden te vragen inzake de duurzaamheid van de projecten, mensenrechten en het 'do no harm' principe.

Flor Didden
Beleidsmedewerker Migratie

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels