De Israëlische verkiezingen Q&A

Israël hield in april 2019 parlementsverkiezingen. Waarom moesten de Israëli's zo snel opnieuw naar de stembus?

De verkiezingen die op 9 april 2019 in Israël werden gehouden, waren reeds vervroegde verkiezingen. Het parlement werd voortijdig ontbonden omdat de regering en het parlement er niet meer in slaagden te functioneren nadat Avigdor Lieberman, leider van Yisrael Beytenu, enkele weken voordien uit de regering was gestapt. Op het eerste zicht lijkt het resultaat van de verkiezingen van vandaag niet zo erg te verschillen van dat van april: de uitkomst is een patstelling. In april behaalde Benjamin Netanyahu's Likud partij toen net als de Blue and White partij van grote uitdager Benny Gantz, 35 zetels in de Knesset, het Israëlische parlement. In Israël wordt de formatie-opdracht door de president gegeven aan de kandidaat die door de meeste partijleiders wordt voorgedragen. Ze gaat dus niet automatisch naar de partij met de meeste zetels. De opdracht ging naar Benjamin Netanyahu, die de steun kreeg van de rechtse en religieuze partijen. Netanyahu leek op weg om opnieuw premier te worden tot Lieberman, de man wiens strikt seculiere partij de vijf allesbepalende zetels tussen meerderheid of niet in de hand had, zijn eisen ging stellen. Zijn belangrijkste eis: een herziening van de wet die yeshivastudenten ontslaat van de militaire dienstplicht, was onaanvaardbaar voor Netanyahu's ultraorthodoxe coalitiepartners, Shas en United Thorah Judaism. Netanyahu slaagde er niet in een regering te vormen en in de plaats van de kans te geven aan Benny Gantz, verkoos hij te gokken op nieuwe verkiezingen. Op 29 mei stemde de Knesset met 74 tegen 45 stemmen voor de ontbinding van het parlement en het uitroepen van nieuwe verkiezingen.

Wat is het resultaat vandaag?

De verkiezingen van 17 september stevenen af op een gelijkaardige patstelling: Blue and White heeft, met 98% van de stemmen geteld, 33 zetels, Likud 31. Noch het rechtse blok van Netanyahu (55 zetels), noch het centrum blok van Gantz (57 zetels) hebben een meerderheid van 61 zetels. De zetels die beide partijen verloren gingen in de eerste plaats naar de partij van Lieberman (+3 zetels), die daarmee niet afgestraft werd voor het uitlokken van een nieuwe stembusgang. Zijn boodschap van Israël als een seculiere staat vond duidelijk weerklank bij dat deel van het electoraat dat met lede ogen toekeek hoe de laatste jaren religieuze voorschriften in wetten werden gegoten. De opkomst van de verkiezingen lag, tegen de verwachting, met 69,4% bijna 1 % hoger dan in april. Bij de Palestijnse burgers van Israël lag de opkomst zelfs 10% hoger. De Joint List waarmee de 4 kleinere Arabische partijen gezamenlijk opkwamen, is dan ook de andere verrassende winnaar van deze verkiezingen met 3 extra zetels.

Waarom is dit resultaat anders dan in april?

Het verschil tussen Likud en Blue and White is beperkt, weliswaar nog verder verwijderd van een meerderheid in de 120 zetels tellende Knesset dan in april. Maar deze verkiezingen werden in Israël ook gezien als een referendum over Premier Netanyahu en zijn erg harde manier van aan politiek doen. De afgelopen jaren hebben Netanyahu en zijn regering op heel wat manieren de democratie in Israël ondermijnd door hun aanvallen op de persvrijheid, de rechterlijke macht en de rechten van Palestijnse burgers van Israël. De verdieping van de bezetting en de aanhoudende schendingen van het internationaal recht in de bezette Palestijnse gebieden maken dat de vraag of Israël zich schuldig maakt aan de misdaad van apartheid, steeds vaker wordt gesteld. Veel Israëli's, en Joden elders in de wereld, vinden dat Netanyahu de reputatie van Israël beschadigt. Zij zien de rustige, doordachte Benny Gantz, die campagne voerde op een waardige manier en op onder meer een platform van herstel van de democratie, als een alternatief.

Bovendien wordt de premier al maanden achtervolgd door drie corruptiezaken. Er is een grote kans dat Netanyahu begin oktober officieel aangeklaagd wordt. Netanyahu deed de aanklachten altijd af als een heksenjacht tegen zijn persoon en veel van zijn aanhangers volgen hem daarin. Tijdens de coalitievorming in april was het een publiek geheim dat Netanyahu bereid was eisen van zijn coalitiepartners in te willigen in ruil voor wetgeving die hem immuniteit van vervolging zou verschaffen.

Met het resultaat van vandaag, en de gefaalde poging tot het vormen van een regering na de vorige verkiezing in gedachten, is de kans groot dat President Rivlin dit keer de opdracht tot formatie aan Benny Gantz zal geven. Zijn rechtse blok is er niet in geslaagd een meerderheid van de stemmen te behalen en daarmee zijn ook Netanyahu's kansen op immuniteit vervlogen. Daarmee is het einde van de regeerperiode van Benjamin Netanyahu, de langst zetelende premier van Israël, nog nooit zo dichtbij geweest, net als de mogelijkheid dat hij binnenkort in de gevangenis belandt voor omkoperij en fraude.

Wat zijn de mogelijke coalities met deze uitslag?

Het meest voor de hand liggend is een brede eenheidsregering met Likud en Blue and White, samen goed voor 64 zetels. De partij van Gantz heeft wel duidelijk gesteld dat ze niet zullen zetelen in een regering met Netanyahu als deze laatste effectief aangeklaagd wordt. De kans daartoe is zoals gezegd zeer reëel. Er gaan stemmen op binnen Likud dat het tijd wordt voor iemand anders aan het hoofd van de partij, maar zeker bij de basismilitanten is de steun voor Netanyahu nog zeer groot. Het staat ook vast dat Netanyahu zich zal verzetten als een duivel in een wijwatervat. Een dag na de verkiezingen presenteert hij zichzelf, ook aan zijn eigen partij, als de enige die Israël kan redden van de dreiging van Iran en van de "moordlustige" Arabieren en dat mede dankzij zijn goede vriend Donald Trump. Die laatste hult zich echter ondertussen in stilzwijgen. Behalve een korte opmerking dat de bevoorrechte relatie van de Verenigde Staten met de staat Israël is (lees: niet met individuele premiers), zwijgt President Trump in alle talen en dat ondanks de toch ongeziene, uitgesproken steun voor Netanyahu, tijdens deze en de vorige verkiezingscampagne.

Indien een éénheidsregering, al dan niet met andere partners, niet lukt staat Israël opnieuw voor de moeilijke opdracht dat één van de twee grotere partijen een meerderheidscoalitie moet trachten te vormen. Lieberman's Yisrael Beytenu, komt dan opnieuw aan zet als grote kingmaker. Ook hij heeft duidelijke veto's gesteld: niet met de Arabieren en niet met ultraorthodoxe partijen. Maar Netanyahu komt niet aan een meerderheid zonder zijn religieuze partners en Gantz heeft minstens gedoogsteun nodig van de Joint List van Arabische partijen. Een derde ronde verkiezingen loert om de hoek...

Wat betekent dit voor de Palestijnen in Israël?

In april heerste er vooral gelatenheid bij de Palestijnse burgers in Israël. Dat kwam enerzijds door de Nation State Law van 2018 die hen officieel reduceerde tot tweedeklasburgers en de aanhoudende, vaak racistische aanvallen vanuit de media en de regering op de Palestijnse minderheid en haar vertegenwoordigers. - Waarom dan nog deelnemen aan het verkiezingsproces? – was een wijdverspreid sentiment. Maar de Palestijnen waren ook de machtsspelletjes en de interne strijd van hun eigen politici beu. Die hadden geculmineerd in het opbreken van de gemeenschappelijke Arabische lijst in twee partijen, waarvan er één in april nog maar net de kiesdrempel haalde. Amper de helft ging stemmen. Ze verloren drie zetels. Kort na het ontbinden van de Knesset in mei, besloten ze hun geschillen opzij te schuiven en opnieuw met een Joint List op te komen. In hun campagne benadrukten ze het belang van te gaan stemmen en de opportuniteit om Netanyahu aan de kant te schuiven. Ook Gantz creëerde opening door te benadrukken dat politieke meningsverschillen op een democratische manier kunnen beslecht worden en dat er kan samengewerkt worden om de socio-economische omstandigheden van àlle Israëlische burgers te verbeteren. Met dertien zetels is de Arabische Joint List verrassend de derde grootste partij in Israël. De kans is zeer gering dat Blue & White hen zal uitnodigen om effectief deel uit te maken van de regering. Gedoogsteun is echter onmisbaar en dat laat toe de politieke invloed uit te oefenen om de verzuchtingen van de Palestijnse burgers van Israël op tafel te leggen. Ook in het meest waarschijnlijke scenario van een éénheidsregering van Likud en Blue and White krijgt de Joint List, als leider van de oppositie, nooit eerder gekende politieke macht en invloed, waaronder een wekelijkse briefing met de premier.

Wat betekent dit voor Palestijnen in de bezette gebieden?

Vijf miljoen Palestijnen op de Westoever en Gaza mogen ook dit keer niet stemmen in verkiezingen, die nochtans de controle over tal van aspecten van hun dagelijks leven bepalen. De Palestijnen verwachten dan ook weinig heil van Israëlische verkiezingen. Noch Gantz noch Netanyahu hebben een agenda om de bezetting te beëindigen. Volgens Palestijns hoofdonderhandelaar en diplomaat Saeb Erekat is het een keuze tussen het bestendigen van de status quo (Gantz) of het verder versterken van de Apartheidsstaat (Netayahu). Hij vergeleek het met kiezen tussen Pepsi of Coca Cola. Toch lijkt voor de Palestijnen Gantz de minst slechte optie. In tegenstelling tot Netanyahu zegt hij te willen streven naar een vredesakkoord met de Palestijnen. Netanyahu's extreem rechtse coalitiepartners duwden hem de afgelopen jaren steeds meer in de richting van unilaterale acties met name het officialiseren van de de facto annexatie van grote delen van de Westelijke Jordaanoever, die hij in de laatste dagen van de verkiezingscampagne ook effectief aankondigde. Netanyahu rekende op Trump's Deal of the Century, het grote vredesplan voor het Israëlisch-Palestijnse conflict, om hem hierbij internationale rugdekking te geven. Naast de vraag of, en zo ja welke, coalitie er uit de bus zal komen, is dat een andere intrigerende kwestie: wat zal er gebeuren met Trump's Deal of the Century als Netanyahu niet opnieuw premier wordt...

 

Auteur: Katelijne Suetens, beleidsmedewerker Israël en Palestina bij Broederlijk Delen

 

Broederlijk Delen DOOR:

Deel dit artikel

       

Niet te missen