• Jij bent #1van11 ❤
    Jij bent #1van11 ❤

    Eén van de kenmerken van de 11.11.11-campagne blijft de grote diversiteit van de acties. Ook dit jaar was er opnieuw veel creativiteit bij de organisatie van evenementen.

Niet te missen

  • 06 november
    Expo Lectrr
  • 23 november
    Kajaktrail 11.11.11

Irakese vluchteling verliest leven na vrijwillige terugkeer

Salah Mohamed

Salah Mohamed, een Irakese asielzoeker keerde in januari vrijwillig terug. In april werd hij door een militie om het leven gebracht. In 2014 bracht 11.11.11 samen met de migratiecoalitie een rapport uit dat een grondige analyse maakte van het Belgische beleid inzake terugkeer. Daaruit bleek al dat die 'vrije wil' steeds meer onder druk komt te staan. 

Salah Mohamed, een Irakese asielzoeker keerde in januari vrijwillig terug naar Irak met de hulp van Fedasil. Hij koos voor terugkeer omdat zijn asielprocedure bleef aanslepen.

Aanvankelijk vroeg Mohammed om een vlucht naar Turkije, omdat zijn vrouw en kinderen daar verbleven, maar dat verzoek werd geweigerd. Nadat hij met zijn gezin herenigd was in het Noorden van Irak, keerde de familie terug naar Bagdad. In april werd de Irakees daar door een militie om het leven gebracht.

Op 14 juli benadrukte Staatssecretaris Theo Francken in een reactie in het VRT journaal dat het ging om een vrijwillige terugkeer die volledig los staat van zijn beleid. Maar staat het wel zo los van het beleid? De staatssecretaris ondernam immers heel wat maatregelen om de vrijwillige terugkeer naar Irak aan te moedigen.

Vrijwillige terugkeer

Het vrijwilligeterugkeerprogramma biedt begeleiding aan asielzoekers, uitgeprocedeerde asielzoekers en migranten zonder wettig verblijf die beslissen om vrijwillig terug te keren naar hun herkomstland.

De vrijwillige terugkeer is in de eerste plaats een hulpprogramma: de reis wordt georganiseerd vanuit België en omvat bijstand en vervoerkosten. De terugkeerder kan, afhankelijk van zijn/haar statuut, een re-integratiesteun krijgen in zijn land van herkomst. Die premie van enkele honderden euro kunnen ze gebruiken om een zaak op te starten, een woning te huren of te renoveren, medische kosten te betalen enz.

De terugkeer instanties mogen niet proberen een persoon te overtuigen om terug te keren naar zijn herkomstland maar moeten onafhankelijke en verifieerbare informatie verschaffen over de mogelijkheden en perspectieven in het land van herkomst en/of in België.

In 2014 bracht 11.11.11 samen met de migratiecoalitie een rapport uit dat een grondige analyse maakt van het Belgische beleid inzake terugkeer. 11.11.11 is voorstander van het terugkeerprogramma indien het gaat om echte vrijwillige terugkeer.

Het feit dat de keuze om terug te keren een vrijwillige keuze is, is fundamenteel. Daarbij is een vertrouwensband tussen de begeleiding en de terugkeerder enorm belangrijk. De terugkeer instanties mogen niet proberen een persoon te overtuigen om terug te keren naar zijn herkomstland maar moeten onafhankelijke en verifieerbare informatie verschaffen over de mogelijkheden en perspectieven in het land van herkomst en/of in België. En daar knelt het schoentje.

In ons rapport toonden we aan dat de vrije wil meer en meer onder druk kwam te staan. De laatste maanden zagen we die druk enkel toenemen.

"Geen echt risico"

Staatssecretaris Francken reageerde dat het ging om een vrijwillige terugkeer die volledig los staat van zijn beleid. "Ik kan hen niet tegenhouden. De persoon besliste zelf om asielprocedure stop te zetten en terug te keren. Wat wilt u nog meer dat ik doe." Zo verklaarde hij in het VRT journaal.

Opvallende uitspraken, want eerder benadrukte de staatssecretaris bijzonder sterk dat het ‘succes’ van de stijgende terugkeer naar Irak te verklaren was door ‘zijn woorden’ (informatiecampagnes via brieven en Facebook) en daden (slechts voorzien in bed bad brood in gemeenschappelijke voorzieningen).’

Enkele maatregelen op een rijtje:

  • In oktober 2015 verstuurde de staatssecretaris een brief naar de Iraakse asielzoekers die in een open centrum verblijven, waarin hij hen aanspoorde om vrijwillig terug te keren. Hij zei toen dat asielaanvragen voor vluchtelingen uit Bagdad en zijn voorsteden bevroren waren, omdat de ‘veiligheidssituatie er sinds 2014 veranderd was, en een asielzoeker vandaag geen echt risico meer loopt als hij terugkeert’.

  • Later volgde een reeks brieven aan asielzoekers waarin benadrukt werd dat ons asielsysteem overbelast is en een beslissing dus erg lang op zich kan laten wachten. Nergens werd vermeld dat wie recht heeft op asiel dat asiel ook zou krijgen.

  • In mei dit 2016 nog lanceerde de staatssecretaris een grootscheepse operatie: een verdubbeling van de vertrekpremie voor Irakezen: van 250 naar 500 euro. Vooral de Irakezen uit Bagdad en omgeving waren betrokken, omdat ‘de situatie in die regio er geen is van willekeurig oorlogsgeweld’.

  • Begin juli verklaarde de staatssecretaris nog te bekijken om meer terugkeerloketten te openen en extra personeel aan te werven voor de vrijwillige terugkeer om meer mensen ‘te overtuigen om terug te keren.’ De doelstelling is duidelijk: de uitstroom vergroten. Terwijl het niet de opdracht is van de vrijwillige terugkeer om mensen te overtuigen om terug te keren maar net om hen objectief te informeren.

Klacht bij de Europese Commissie

In december 2015 werd klacht ingediend bij de Europese Commissie tegen de brieven van de staatssecretaris. Die klacht kwam niet van een ngo of mensenrechtenorganisatie maar van Myria, het Federaal migratiecentrum. Myria diende klacht in wegens het niet nakomen van de Europese verplichtingen tegenover asielzoekers en het geven van onvolledige en eenzijdige informatie. Myria meende te handelen in overeenstemming met zijn wettelijke opdrachten: op een onafhankelijke wijze waken over de grondrechten van migranten. Het was de eerste keer dat het centrum zo’n stap zette.

Juiste betrouwbare en objectieve informatie

De situatie in Irak maakt duidelijk dat de enge focus op terugkeercijfers, aangestuurd door politieke druk blind maakt voor de bredere migratiecontext. Op 3 juli nog kwamen bijna 300 mensen om het leven bij een IS bomaanslag in de wijk Karrada.

11.11.11 roept de staatssecretaris op om te zorgen voor juiste, betrouwbare en objectieve informatie inzake terugkeer maar evenzeer over de rechten en mogelijkheden voor asielzoekers in België. 11.11.11 vraagt om in te zetten op en te investeren in de informatieve taak van de bestaande instanties die betrokken zijn in het terugkeerbeleid. Bovendien moet de overheid middenveldorganisaties die deze taak ter harte nemen hier ook de middelen voor geven.

Flor Didden
Beleidsmedewerker Migratie

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels