Q&A: De oorlog is gedaan, wat nu?

Meer dan een maand lang woedde er een oorlog tussen Israël en Hezbollah. De oorlog leidde niet alleen tot grootschalige vernielingen en leed, maar dreigde ook de hele regio verder te destabiliseren. Doemdenkers maakten zelfs gewag van het risico op een Derde Wereldoorlog. Met veel moeite slaagden de Verenigde Naties erin een wapenstilstand op te leggen. Die werd  op 14 augustus van kracht en stelde een einde aan de vijandelijkheden. Begin september hief Israël ook de blokkade van Libanon op. De rust lijkt voorlopig teruggekeerd. Toch is het gevaar voor verder geweld in de regio hiermee niet afgewend. De oorzaken van het conflict  zijn immers niet weggenomen en worden nu ook gevoed door nieuwe factoren.

 

De rust lijkt voorlopig teruggekeerd. Toch is het gevaar voor verder geweld in de regio hiermee niet afgewend. De oorzaken van het conflict  zijn immers niet weggenomen en worden nu ook gevoed door nieuwe factoren.


 

1. Wie verloor de oorlog?

 

Zoals altijd, waren de burgers de grote verliezers. Meer dan 1100 Libanese en meer dan 40 Israëlische burgers werden gedood. Onafgezien van wat beide partijen beweren, won noch Israël, noch Hezbollah de oorlog. Hezbollah leider Nasrallah verklaarde dat hij verrast was door de Israëlische reactie op de grensaanval van 12 juli. Die had, dixit Nasrallah, niet plaatsgehad, mocht hij geweten hebben dat Israël een oorlog zou ontketenen. Hezbollah wou een gevangenenruil bekomen en maakte een zware inschattingsfout. Toch beschouwt de groepering de oorlog als een succes omdat ze militair standhield. De Israëlische aanvallen verwoestten het zuiden van Libanon, de kosten voor de reconstructie worden op meer dan $ 4 miljard geraamd. Dit kan bezwaarlijk een overwinning genoemd worden. Ook Israël komt als verliezer uit de bus. Zoals Amerikaans journalist Seymour Hersh aangaf, had het deze oorlog al maandenlang gepland. De hoop was om Hezbollah in enkele dagen te verslaan. Niemand rekende op een dergelijke ongeziene strijd waarbij 30.000 Israëlische soldaten vochten tegen een paar duizend Hezbollah strijders. Daarnaast leed Israël een politieke nederlaag, want het slaagde er niet in Hezbollah te breken. De groepering is nu populairder dan ooit.

 

2. Hoe kon Hezbollah weerstand bieden tegen het Israëlische leger?

 

Israël trok zich in 2000 terug uit het zuiden van Libanon. Sindsdien heeft Hezbollah een heel netwerk van tunnels en bunkers uitgebouwd. Sterjournalist en Libanonexpert Robert Fisk die in de regio was gedurende de oorlog, bevestigde de aanwezigheid van die tunnels. Ten tweede kennen de strijders van Hezbollah het terrein in het zuiden van Libanon zeer goed en kennen ze hun vijand en zijn technieken. De groepering wist dat een grondoffensief, waarop het Israëlische leger zijn tanden stukbeet, in haar voordeel zou uitdraaien. Ten derde ontwikkelde Hezbollah een verfijnd communicatienetwerk, waarbij het vooral met walkie-talkies werkte, waardoor Israël geen telefonisch verkeer kon onderscheppen. Tot slot beschikte Hezbollah over efficiënte wapens, zoals mobiele antitankraketten. Die verkreeg de groepering vooral van Iran, maar ook van Syrië en via de zwarte internationale wapenmarkt.

 

3. Betekent de wapenstilstand het einde van de vijandelijkheden tussen Israël en Hezbollah?

 

De vijandelijkheden stopten op 14 augustus. Toch voerden Israëlische commandotroepen reeds op 19 augustus opnieuw een grootschalige raid uit. Volgens VN-secretaris Kofi Annan maakte Israël zich schuldig aan meerdere schendingen van het internationaal (humanitair) recht. Hezbollah aanvaardt de wapenstilstand, en reageerde daarbij niet op de Israëlische raid. Israël daarentegen stelt zich niet zomaar neer te leggen bij de wapenstilstand omdat die Hezbollah in staat zou stellen om zich te herwapenen. Het beschouwt deze operaties dan ook als gerechtvaardigd. Met de steun van de Verenigde Staten heeft Israël zich wekenlang gekant tegen een wapenstilstand zolang Hezbollah niet eerst ontwapende. Uiteindelijk staakten de Verenigde Staten hun verzet en stemde de VN-Veiligheidsraad op 11 augustus resolutie 1701, waarin tot een wapenstilstand wordt opgeroepen. Daarnaast werd er beslist om de VN-interimmacht in Libanon , UNIFIL, te versterken en Hezbollah met de hulp van het Libanese leger te ontwapenen. Het is echter onwaarschijnlijk dat Hezbollah de wapens opgeeft, ook al is de groepering bereid zich militair terug te trekken uit het zuiden. De vraag is of Israël hier genoegen mee zal nemen. Ook al is de lont niet uit het kruitvat, toch lijkt het erop dat de wapenstilstand stand zal houden. De VN-troepen in het zuiden van Libanon vormen bovendien ook een bufferzone tussen Israël en Hezbollah.

 

4. Zullen de VN-troepen mogelijk geweld kunnen tegenhouden ?

 

UNIFIL, de VN-interimmacht die reeds sinds 1978 aanwezig is in Libanon, zal worden uitgebreid tot 15.000 manschappen. Haar mandaat wordt tevens gewijzigd. De VN-troepen moeten de wapenstilstand monitoren, het Libanese leger bijstaan in zijn ontplooiing in het zuiden van Libanon, helpen bij de terugkeer van de vluchtelingen en de toevoer van humanitaire hulp vergemakkelijken. Het probleem is echter dat VN-resolutie 1701 geen uitsluitsel biedt over hoe UNIFIL moet handelen in gewelddadige situaties. Dat die er zullen komen, is waarschijnlijk. Het Israëlische leger blijft immers nog aanwezig in de grensstrook met  Libanon en de vraag is wanneer Israël zich daar zal terugtrekken. Want tot die tijd zullen er zich incidenten voordoen. Volgens Israël is de opdracht van UNIFIL om Hezbollah te ontwapenen. Gebeurt dit niet, dan dreigt het ermee zijn leger opnieuw te mobiliseren. In dit scenario, zou UNIFIL zich in een zeer lastig parket bevinden, tussen Israël en het Libanese leger.

 

5. Heeft het imago van de Veiligheidsraad schade opgelopen?

 

De Veiligheidsraad is er niet in geslaagd om de vijandelijkheden snel te doen stoppen en slaagde er slechts met heel veel moeite in een compromis te vinden in de vorm van resolutie 1701. Dit lokt hevige kritiek uit bij de bevolking in het Midden-Oosten. Die voelt zich overgeleverd aan het geweld van de Verenigde Staten en Israël en gaat bijgevolg nog meer op de islamistische groeperingen rekenen om haar veiligheid te garanderen. De voornaamste taak van de Veiligheidsraad  is om agressie van één staat tegen een andere tegen te gaan. Hier is ze tijdens de oorlog tegen Libanon niet in geslaagd, omwille van het Amerikaanse en Israëlische verzet tegen een wapenstilstand. Dat een VN-lidstaat een andere soevereine staat aanvalt en massaal infrastructuur en huizen vernielt na een grensaanval, roept ernstige vragen op over de internationale rechtsorde. Dit gebeurde weliswaar door een militie van een partij die in de regering zit, maar die militie ontsnapt aan de controle van de regering. Het is niet de regering die de verantwoordelijkheid draagt, maar wel Hezbollah. Ook het feit dat de VN-troepen enkel aan de Libanese kant van de grens en niet aan de Israëlische kant worden ontplooit, wekt wrevel bij de Libanese bevolking. Beide partijen hebben het internationaal humanitair recht geschonden en oorlogsmisdaden gepleegd, maar het lijkt erop dat enkel Hezbollah tot de orde wordt geroepen. De Veiligheidsraad zou ook Israëls respect voor het internationaal recht moeten afdwingen.

 

6. Wat zijn de voornaamste oorzaken van het conflict tussen Israël en Hezbollah?

 

Eerst en vooral is er de voorgeschiedenis: de Israëlische bezetting van het zuiden van Libanon die aan de basis lag van het ontstaan van Hezbollah in 1982. Tot 2000, wanneer het Israëlische leger zich terugtrok, bevochten het Israëlische leger en Hezbollah elkaar in Zuid-Libanon. Volgens Hezbollah is de bezetting van Libanon echter nog niet beëindigd, omdat Israël nog steeds de zogenaamde Shebafarms bezet. Volgens de VN en Israël behoort dit gebied aan Syrië en is de Libanese claim op het gebied niet gerechtvaardigd. Syrië dan weer zegt het gebied aan Libanon te schenken. De Veiligheidsraad engageerde zich er in resolutie 1701 toe, een oplossing te zoeken. Hierbij zal ook de bezetting van de Syrische Golan hoogte ter sprake komen. Ten tweede weigert Israël accurate kaarten vrij te geven met de locaties van de duizenden mijnen en niet-ontplofte clusterbommen in het zuiden van Libanon. Amnesty International en Human Rights Watch wijzen erop dat dit rampzalig is voor de burgers ter plaatse. Ten derde houdt Israël nog enkele Libanese gevangenen vast en beroept Hezbollah zich hierop om Israëlische soldaten gevangen te nemen. Ten vierde schendt Israël volgens VN-rapporten sinds 2000 de Libanese soevereiniteit met militaire operaties in Zuid-Libanon en schendingen van het luchtruim. Tot slot is Hezbollah een islamistische beweging die door Syrië en vooral door Iran wordt gesteund. Ze wordt in het Midden-Oosten als een verzetsgroep beschouwt, en heeft net zoals Hamas een politieke en een militaire vleugel. De steun van Hezbollah aan Hamas is voor Israël dan ook een doorn in het oog.

 

7. Wat met de bevolking in Libanon?

 

Bijna één miljoen Libanese burgers verlieten hun huizen en willen nu terugkeren. Meer dan 15.000 huizen en honderden bruggen en wegen zijn vernield door Israël. Vooral in het zuiden, tussen de grens met Israël en de Litani-rivier, is de situatie rampzalig. Volgens mensenrechtenorganisaties wil Israël er een no man’s land van maken, getuige de duizenden mijnen en niet-ontplofte clusterbommen. Tijdens de laatste dagen van de oorlog, toen het duidelijk was dat er snel een wapenstilstand zou komen, dropte het Israëlische leger 90% van zijn clusterbommen. Daarnaast is er veel onvrede onder de Libanese bevolking over de oorlog en de ongestrafte Israëlische agressie. Libanezen van verschillende strekkingen en geloofsovertuigingen schaarden zich massaal achter Hezbollah.

 

8. Wat met de bevolking in Israël?

 

In het noorden van Israël vluchtten bijna een half miljoen mensen naar andere Israëlische steden. De meesten onder hen zijn ondertussen teruggekeerd. De materiële schade is vrij beperkt, in vergelijking met Libanon. Volgens de Israëlische politie werden 300 huizen vernield. De directe en indirecte schade loopt echter op tot $ 1 miljard. Daarnaast komen nog eens de torenhoge militaire uitgaven, die volgens cijfers van het Israëlische ministerie van financiën goed zijn voor $ 4 miljard. Toch staan de meeste Israëli’s achter de oorlog tegen Libanon. Volgens hen is hij gerechtvaardigd, sommige commentatoren spreken zelfs van een ‘tweede onafhankelijkheidsoorlog’. De voornaamste kritiek in Israël betreft de manier waarop de oorlog is gevoerd: de slechte planning en de gebrekkige expertise van de soldaten. De regering slaagde er ook niet in om de bevolking in Noord-Israël te beschermen. De meeste reddingsteams werden gestuurd door Israëlische filantropen. De regering weigerde zelfs schuilkelders te voorzien voor de Arabische burgers, die bijgevolg veel meer slachtoffers telde. De oorlog ondermijnde de afschrikkingskracht van Israël en legde een fundamentele zwakheid bloot. Daarom nemen de meeste Israëli’s geen genoegen met een kleinschalige onderzoekscommissie die premier Olmert voorstelt. Ze eisen een onafhankelijke onderzoekscommissie, net zoals ten tijde van de Yom Kippoer oorlog in 1973 en de moord op Rabin in 1995.

 

9. Hoe kan het conflict echt beëindigd worden?

 

Zolang er geen vrede is in Israël en Palestina, is het weinig waarschijnlijk dat het conflict tussen Israël en Hezbollah daadwerkelijk beëindigd kan worden. Het voortduren van het Israëlisch-Palestijns conflict, zal steeds een factor voor onstabiliteit in het Midden-Oosten blijven. Toch kunnen reeds enkele belangrijke stappen gezet worden. Eerst en vooral moet er een onderzoekscommissie onder auspiciën van de VN worden opgericht. Die moet de oorlogsmisdaden van beide partijen onderzoeken en speurwerk verrichten naar de gebruikte wapens, hun afkomst  en de legaliteit ervan. Ten tweede moet het respect voor het recht van beide partijen worden afgedwongen. Hezbollah moet conform VN-resolutie 1559 ontwapenen en versterkt worden als politieke partij. Maar ook Israël moet de VN-resoluties respecteren en zich conform met onder meer VN-resolutie 242 terugtrekken uit de bezette Palestijnse gebieden. Israël versterkt echter zijn controle op de Palestijnse gebieden en lijft meer en meer Palestijns land in. Ook in de Gazastrook, die volgens Israël niet langer bezet is sinds de terugtrekking van 2005, voert Israël nog steeds zware militaire operaties uit. In juli en augustus doodde het daarbij 250 Palestijnen.

 

10. Is er nog een gevaar voor een regionaal conflict?

 

Deze oorlog heeft een grote impact op de rest van de regio. De populariteit van Hezbollah is sterk gegroeid, in Libanon, maar ook in de rest van de Arabische wereld. Het relatieve succes tegen het Israëlische leger wordt ook met belangstelling gevolgd door de Irakese paramilitaire groepen, die zich willen spiegelen aan Hezbollah. Daarnaast houden de Bush-administratie en Israël vast aan hun plannen voor een nieuw Midden-Oosten, zonder de regimes van Iran en Syrië. De Verenigde Staten schaarde zich achter Israël in zijn plan om Hezbollah te vernielen omdat ze zo de invloed van Iran in de regio wilden verzwakken. Dat Hezbollah meer aanzien heeft gekregen in de islamitische en Arabische wereld, stimuleert Iran echter om zich nog harder op te stellen. Daarnaast is de overtuiging van de neo-conservatieven in de VS gesterkt dat ook Syrië en Iran moeten worden aangepakt.

 

Brigitte Herremans, medewerker Midden-Oosten Pax Christi Vlaanderen-Broederlijk Delen

Pax Christi DOOR:

Deel dit artikel

       

Niet te missen