10 jaar ondersteuning van gemeentelijke diensten in Benin: PROTOS blikt terug

protos cartoon

Toen in Benin in 2003 de gemeenten werden gevormd, kregen ze meteen de taak publieke diensten op het gebied van drinkwatervoorziening, sanitatie en hygiëne (WASH) te leveren en te beheren. Dit bracht ook verantwoordelijkheden met zich mee waarmee de gemeenten moesten leren omgaan.

Tijd voor een evaluatie door de Beninse journalist Alain Tossounon.



 
Een sprong in het onbekende.  Dit is waarschijnlijk het beeld dat is blijven hangen van het avontuur dat PROTOS met de Beninse gemeenten aanging na de lokale verkiezingen in 2002.

De toepassing van de nieuwe decentralisatie die de gemeenten bevoegdheden gaf op het vlak van WASH, vormde een hele uitdaging.  En de context was door het gebrek aan voorbereiding ook niet gunstig: de gemeenten werden grotendeels aan hun lot overgelaten. Er was een nijpend personeelstekort, en de gemeenten stonden er ook financieel allesbehalve goed voor (subsidies en detachering van ambtenaren naar de gemeenten is, tot nu toe, maar mondjesmaat gerealiseerd). PROTOS was nochtans ambitieus en wilde de gemeenten ondersteunen om efficiënt publieke WASH-diensten te verlenen aan hun burgers.

 

 

Doen=leren

De decentralisatie, en de daarbij nieuw verworven verantwoordelijkheden voor gemeenten, moest van start gaan binnen een context van onvoorbereide en onbemiddelde gemeentelijke diensten, zonder beheersgereedschappen en met doorgaans volslagen onervaren actoren.

PROTOS en de gemeenten begrepen dat het proces van het leveren van publieke diensten er als volgt moest uit zien:
  • verantwoordelijkheden moeten aan verschillende lokale actoren worden toevertrouwd (de gemeente kan niet alles zelf);
  • verschillende stadia zijn te onderscheiden, waaronder politieke besluitvorming, aanbesteding van werken, en beheer van de infrastructuur;
  • betrokkenheid van diverse overheidsniveaus met specifieke vaardigheden en bevoegdheden versterkt de duurzaamheid van besluitvorming en uitvoering.


In een bijna onontgonnen gebied knoopte PROTOS betrekkingen aan met, onder andere, de gemeenten Dogbo en Athiémé. De benadering bestond uit het 'learning by doing', zo kregen de gemeenten en gemeenschappen de kans hun plaats en hun rol te leren kennen en beheersen binnen de nieuwe gedecentraliseerde context.

 

 

 

De verworvenheden van de gemeenten

Na bijna 10 jaar ondersteuning door PROTOS hebben de gemeenten en hun spelers de nodige kennis en expertise opgedaan.

De ervaring heeft vruchten afgeworpen. Sommige actoren spreken zelfs over een echte "transformatie" in termen van verworven vaardigheden. Zo stelt Dominique Ballo, hoofd van de Technische Dienst van de gemeente Dogbo: "De Dominique Ballo van 2005 is niet de Dominique Ballo van 2013. Er is een grote kloof. Ik ben niet meer dezelfde. Ik ken de procedures, de behoeftes, kan analyseren wat nodig is voor een dorp om in aanmerking te komen voor een project, ik beheers de verschillende stadia om WASH diensten ook effectief te beheren." En hij concludeert: "Het programma van PROTOS heeft mij in staat gesteld om de hindernissen bij het bouwen van waterpompen en latrines te overwinnen."  

Ook op het vlak van administratieve procedures en ontwikkelingsplanning hebben de lokale actoren aan vaardigheden en zelfvertrouwen gewonnen: "We weten hoe behoeften te identificeren, hoe prioriteiten op te stellen, en hoe te plannen," merkt de tweede plaatsvervangende Burgemeester van Athiémé op, "en we leerden dit via de workshops van PROTOS."  

De resultaten verdienen bewondering.  Alle toonaangevende actoren waarderen de stappen die de gemeenten gezet hebben, waardoor ze nu zelfverzekerder hun verantwoordelijkheden binnen de decentralisatie opnemen. "Wij hebben nog steeds niet voor de volle 100% controle op publieke dienstverlening in de WASH-sector, maar we zijn al voor 80% in staat de werkzaamheden zelf te organiseren", aldus Dominique Ballo.   

"Ik kan je vertellen dat we aanzienlijk vooruit zijn gegaan. We zijn gekomen in een stadium waarin de gemeenten nu verschillende diensten hebben met gekwalificeerd personeel", besluit Guillaume Houinato, verantwoordelijke van de regio voor PROTOS.

Inderdaad, terwijl de gemeenten oorspronkelijk alleen een financiële dienst en een algemeen secretariaat hadden, zijn er nu technische diensten en een dienst voor lokale ontwikkeling opgericht, allemaal gedreven door meer geschikt, bekwaam en ervaren personeel.  Zo is in de gemeente Dogbo een dienst die uitsluitend gewijd is aan drinkwater, hygiëne en milieu. "De oprichting van deze dienst is onder meer het resultaat van voorlichting en het lobbywerk van PROTOS", zegt Dominique Ballo, "als de ondersteuning door PROTOS niet had bestaan, had de watersector een dergelijke ontwikkeling in onze gemeente nooit meegemaakt." 

Het valt op dat de lokale actoren trots zijn op hun verworvenheden. Het geheim achter dit succes is ook al lang geen geheim meer:  PROTOS is altijd een betrouwbare partner geweest, die steeds bereid was in dialoog te treden en de verantwoordelijkheden van de gemeenten en andere actoren te respecteren.  Voor veel lokale actoren heeft deze opstelling haar vruchten afgeworpen.

"Als PROTOS in staat is geweest dit te verwezenlijken, dan is dat omdat dat ze een gedocumenteerde aanpak hanteren die iedereen bewust maakt van zijn verschillende taken en verantwoordelijkheden, om zo het proces vooruit te helpen", zegt M. Agossa, diensthoofd Planning and Ruimtelijke Ordening aan de prefectuur van Mono/Couffo.


Carica 3

 

 

Obstakels onderweg

Uiteraard zijn er, naast talrijke successen, ook nog wat aandachtspunten. Sommige hebben te maken met de lokale actoren, andere zijn meer gelieerd aan de nationale politiek.

Een van die zwakheden ligt op het vlak van het respecteren van de procedures voor een transparante aanbesteding van werken of diensten.

"Gemeenten hebben weliswaar de nodige ervaring opgedaan en beheersen de theorie, ze blijven bepaalde zaken bagatelliseren en nemen het niet zo nauw wat betreft het respecteren van aanbestedingsprocedures", zegt Guillaume Houinato, "met name de evaluatie van de offertes en de controle op de uitvoering ervan, loopt niet altijd volgens de voorschriften."

Een ander knelpunt is het beheer van contracten, het archiveren van facturen en andere stukken, en het op orde stellen van de financiële administratie. "Voor het grootste deel kunnen de gemeentelijke administraties hun werk doen, maar er is soms een gebrek aan wil en motivatie," klaagt de verantwoordelijke voor administratie en financiën van PROTOS, Grégoire Dangnivo.

Nog een andere zwak punt is het opvolgen van de gerealiseerde infrastructuren, "het monitoren van de drinkwatervoorziening is nog een echt probleem", geeft de tweede schepen van Athiémé toe.

Transparantie rondom toegepaste procedures en het beheer van diensten blijft dus een werkterrein. De gemeenten moeten verder werken aan het versterken van het beheer, de exploitatie, en het onderhoud van publieke WASH-diensten.  Er is vooruitgang, er zijn lessen geleerd, maar er blijven altijd nog grote uitdagingen. De nood aan capaciteitsversterking is nog groot, maar richt zich op andere aspecten dan 10 jaar geleden. Er is nog veel werk vooraleer er van een afgewerkt leerproces gesproken kan worden.


Meer info:

Dit is een samenvatting; de volledige tekst is te lezen op www.podcastjournal.net/Benin-Lecons-d-un-apprentissage-a-paracheverl

[Cartoons: Tonakpa 2013]

 

 

 

Join For Water DOOR:

Deel dit artikel