Carte Blanche voor mijnbouwbedrijven in Guatemala

De grootste oorzaak van het eeuwig conflict in Guatemala – en van heel wat conflicten in de rest van Latijns-Amerika – is het bezit en het gebruik van grond. De ongelijke strijd tussen grootgrondbezit en landloze boeren is eeuwenoud en tevens actueel. Ten tijde van dictator Jorge Ubico rees ook de interesse voor de ondergrond. Petroleum en ertsen begonnen steeds belangrijker te worden voor de geïndustrialiseerde wereld. Het in concessie geven van gronden werd geblokkeerd door de revolutionaire regeringen van Arevalo en Arbenz. De Chávez-Morales-politiek van beide presidenten maakte de Verenigde Staten toen ook al meer dan nerveus. Olie- en ertsrijke gronden waren mee de oorzaak van het duister en bloedig conflict. Na de ondertekening van de vrede (1996) werden de deuren in Guatemala opnieuw opengegooid voor buitenlandse ondernemers. De traditionele bourgeoisie waartoe president Berger behoort wil grote oppervlaktes Guatemalteekse grond uitdelen aan buitenlandse mijnbouw- en petroleumbedrijven onder de vorm van concessies.


18 juni 2006, het volk van Sipakapa herdenkt één jaar volksconsultatie met betrekking tot de mijnbouwactiviteiten op hun grondgebied. Het Marlinproject is een gigantische openluchtmijn die uitgebouwd werd door Montana Exploradora, een dochteronderneming van het Canadese Glamis Gold. De mijn bevindt zich hoofdzakelijk op grondgebied van San Miguel Ixtahuacán, de technische installaties in Sipakapa. Van de opbrengsten blijft slechts 1% achter in Guatemala, waarvan 0,5% aan de betrokken gemeenten wordt uitbetaald. Maar daar is de boerenbevolking het in Sipakapa niet mee eens. Meer dan 90% van de Sipakapenses stemden tegen de mijnbouwactiviteiten op hun grondgebied. Het mijnbedrijf wendde alle mogelijke middelen aan om de mensen niet te laten deelnemen aan de consultatie. Ondanks alles slaagden ze er niet in om het volk tegen te houden hun mening op een democratische manier te uiten. Nadien ondernam Glamis alle mogelijke juridische stappen om de volksraadpleging ongrondwettelijk te verklaren maar het Grondwettelijk Hof dacht daar anders over. Desondanks heeft ze een jaar na datum haar vonnis nog steeds niet bekrachtigd. De bekrachtiging van het vonnis zou betekenen dat het bevoegd ministerie de licentie van Montana moeten intrekken en het bedrijf dwingen haar activiteiten stop te zetten. Maar de sterke politieke lobby staat boven het Grondwettelijk Hof als het over mijnbouwlicenties gaat. Ondertussen is ook het Amerikaanse Skye Resources klaar om de oude nikkelmijn in Izabal weer op te starten. De mijnbouwactiviteiten werden daar destijds stilgelegd omwille van de lage nikkelprijzen. Vandaag behoort het Fenixproject tot een van de grootste mijnbouwprojecten van Guatemala ten koste van mens en milieu. In beide gevallen werden reeds mensenrechtenschendingen vastgesteld. De situatie wordt nog ernstiger gezien het aantal aanvragen voor exploratie met betrekking tot een hele serie andere metaalertsen. Het conflict tussen gemeenschappen en mijnindustrie wordt heviger. Heel wat gemeenschappen maken zich klaar om het voorbeeld van Sipakapa te volgen en volksconsultaties te organiseren over mogelijke mijnen in hun achtertuin.

Naar aanleiding van het zorgwekkend bericht dat het Grondwettelijk Hof van Guatemala haar uitspraak inzake de volksconsultatie in Sipakapa niet bekrachtigde, beslisten enkele Europese Guatemalacomités i.s.m. enkele NGO’s tijdens de internationale ontmoeting van organisaties en NGO’s simultaan aan de top van Latijns-Amerikaanse landen met de Europese Unie in Wenen, om een betaalde open brief te publiceren in de Guatemalteekse krant Prensa Libre. De brief werd gericht aan de president van Guatemala en de voorzitter van het Grondwettelijk Hof. Het eerste en belangrijkste doel is de legale eisen van het volk van Sipakapa te ondersteunen. Het tweede doel van de brief is de Guatemalteekse overheid aan te porren om de hoge commissie die de mijnbouwwet moet hervormen onder druk te zetten. De politieke sectoren binnen die hoge commissie trachten de goedkeuring van een nieuwe wet af te remmen. Intussen kan de regering nog een hele serie licenties uitdelen aan de mineraalindustrie. Een 20-tal organisaties uit Europa, Canada en de VS, waaronder het Vlaams Guatemalacomité en het Comité voor Rechtvaardigheid en Vrede deden een financiële bijdrage en ondertekenden de brief. Als voorbeeld van destructieve mijnbouw werden de projecten van Glamis en Skye aangehaald. Intussen hebben zowel Glamis als Skye hun “recht op antwoord” – zoals de Guatemalteekse perswetgeving voorziet – opgeëist. Het gevolg is dat Colectivo Madreselva als verantwoordelijke voor de publicatie in Prensa Libre onmiddellijk gedwongen werd om 37 000 Quetzales (±4000 Euro) te betalen voor het “recht op antwoord”. Uit de replieken blijkt dat de mijnbouwbedrijven heel wat schrik hebben van internationale druk. Ze richten zich tot het volk van Guatemala en doen een poging om de mijnbouwprojecten voor te stellen als duurzame ontwikkelings-projecten die de gemeeschappen welzijn en welvaart zullen brengen. Ze benadrukken de clausules waarin herbebossing, de aanleg van wegen, de bouw van schooltjes en gezondheidscentra mee in het project opgenomen worden. Uit heel wat mijnbouwprojecten in ontwikkelingslanden is reeds gebleken dat het sociale en ecologische luik in de projectomschrijvingen alleen dient om tegenstanders te sussen. Meestal wordt dat luik maar gedeeltelijk of niet uitgevoerd. Terzelfdertijd trachten Montana en Skye de organisaties voor te stellen als buitenlandse bemoeials, en hun bedrijf als nationale trots voor te stellen om het “neokolonisatiegevoel” bij de Guatemalteken in te dijken.

Intussen zijn de organisaties, ondertekenaars van de open brief, opnieuw in de bres gesprongen om Colectivo Madreselva – de belangrijkste Guatemalteekse partner in de strijd tegen mijnbouw – financieel niet alleen te laten opdraaien voor het opeisen van hun “recht op antwoord” door de respectievelijke bedrijven. Intussen wordt Prensa Libre gebombardeerd met lezersbrieven vanuit de organisaties. L’histoire se repète, de alliantie van buitenlandse bedrijven met de Guatemalteekse oligarchie versus boerenstrijd om landbouwgrond en voedselzekerheid is eeuwenoud en tevens brandend actueel.

Dirk Govaert
Vlaams Guatemalacomité
http://www.albedrio.org/htm/articulos/dirkg-001.htm
http://www.albedrio.org/htm/articulos/dirkg-002.htm

Deel dit artikel