De ene dictator is de andere niet

elbashir-protest

Groot nieuws uit Afrika. Begin deze maand werd Hissène Habré in Senegal tot levenslang veroordeeld. Wie Hissène Habré niet kent moet zijn naam maar eens googelen. Hij regeerde met ijzeren hand in Tsjaad van 1982 tot 1990 en is verantwoordelijk voor 40.000 doden en voor de marteling van 200.000 mensen. Eén van de brutaalste en meest meedogenloze leiders uit Afrika, dat lijkt me een accurate samenvatting van zijn loopbaan.

De veroordeling van Habré kan niet genoeg bejubeld worden. Voor de vele slachtoffers en hun nabestaanden betekent het minimum aan rechtvaardigheid misschien wel enige troost. Maar zeker even belangrijk is het een signaal naar andere dictators: straffeloos misdaden plegen tegen de mensheid blijft niet zonder gevolgen. Een signaal dat niet krachtig genoeg gegeven kan worden. De oude Vlaamsche wijsheid "bezint eer ge begint", krijgt met deze veroordeling voor mensenrechtenschenders-in- spe dan ook een beetje tanden. Of zoals één van de slachtoffers het verwoordde: "De mensen van Tsjaad weten nu dat Habré geen onaantastbare god was."

De tussenkomst van ngo's en middenveld heeft zeker geholpen. Maar in de eerste plaats verdienen de slachtoffers en nabestaanden die vele jaren hardnekkig bleven vechten voor dit proces hulde. Zonder hun koppigheid en volharding zou er nooit een veroordeling geweest zijn. Ons land speelde een niet onaanzienlijke rol in dit succes. Op basis van onze – intussen verguisde en fors aangepaste genocidewet – dienden slachtoffers in ons land klacht in tegen de dictator. Ons land zette het Internationaal Gerechtshof aan om werk van te maken de vervolging.

Uiteindelijk koos de Senegalese regering ervoor om Habré niet in Den Haag, maar in Dakar te berechten. België steunde de hiervoor opgerichte rechtbank met 500.000 euro. We zouden het soms vergeten, maar als het wil kan België dus best een rol van betekenis spelen in de wereld. Onder andere door onze hulp én onze diplomatieke druk is de eerste veroordeling van een Afrikaanse dictator op eigen bodem nu een feit.

En dat laatste is niet onbelangrijk. Nog geen jaar geleden liep het Internationaal Gerechtshof een blauwtje op omdat Zuid-Afrikaanse president Zuma weigerde mee te werken aan de uitlevering van de Soedanese president Omar El-Bashir. Tijdens een top in Zuid-Afrika liet hij El- Bashir op het vliegtuig stappen nog voor hij gearresteerd kon worden. Het Internationaal gerechtshof zou te veel een Westerse en te weinig een Afrikaanse agenda dienen, zo luidde zijn uitleg onder andere.

Goed geprobeerd, maar eerlijk gezegd niet overtuigend. Mensenrechtenactivisten en onder andere Bischop Tutu vonden dat Zuid-Afrika de Soedanese president moest uitleveren. De eenvoudige waarheid is dat door Zuma's gedrag het ICC een enorme kans miste om één van de grootste misdadigers van het Afrikaanse continent voor de rechtbank te brengen. Vandaag toont Senegal dat Afrika beter kan.

Het voorval met El-Bashir leverde Zuma toen een terecht standje op van de EU. Hij werd fijntjes gewezen op zijn plichten om mee te werken aan het voor het ICC brengen van een beschuldigde die zich in zijn land bevond. Hoe schijnheilig klinkt dat vandaag? Sinds enkele maanden werkt de EU met diezelfde Omar El-Bashir in alle stilte aan een deal. De verantwoordelijke voor naar schatting 300.000 doden in Soedan werd gepromoot tot grensbewaker van de EU.

Terwijl Afrika de ene dictator veroordeelt, smeert EU zoete broodjes met andereBogdan VAnden Berghe - directeur 11.11.11

U gelooft het nauwelijks en wist het waarschijnlijk niet. Dat ligt niet aan u. De EU beseft goed genoeg dat deze duistere deal enorme risico’s inhoudt, lees ik in De Standaard. Aan één van de grootste veroorzakers van vluchtelingenstromen worden nu miljoenen dollars beloofd om de vluchtelingenstroom richting Europa te stoppen. Geld dat geoormerkt staat als ontwikkelingssamenwerking wordt ingezet voor camera's, scanners en servers voor de registratie van migranten als ook training in border management and security. Dat zulk materiaal in handen van dictators misbruikt kan worden, ligt voor de hand. Maar wellicht is het te veel verwacht van de moreel failliete bedenkers van deze deal om daarbij stil te staan.

Nog geen 3 weken geleden werden op de World Humanitarian Summit grote woorden besteed aan betere naleving van het humanitair recht, maar de EU blijft volop in zee gaan met één van de grootste schenders ervan. Ook de uitleg van de EU om de hulp via ngo's te kanaliseren is problematisch. Het regime lapt de regels van hulpverlening volop aan zijn laars. Niet alleen is de internationale ngo Tearfund het land uitgedwongen. Door verblijfsvergunningen niet te verlengen zet men de facto hulpverleners uit het land. Dat het daardoor quasi onmogelijk werken wordt in dat land, een kniesoor die er op let.

Terwijl in Afrika de ene dictator veroordeeld wordt, zit de EU dus met een andere rond de tafel zoete broodjes te bakken. België kan proberen daar iets aan te doen. We dragen in belangrijke mate bij aan het EU-fonds waaruit het geld voor El-Bashir moet komen. We kunnen dus dwars gaan liggen bij deze deal en een betekenisvolle rol spelen op het internationale toneel. Met de veroordeling van Hissène Habré toont Afrika nog maar eens aan dat het wel degelijk het opkomende continent is. Maar misschien valt dat nog meer op omdat de EU met haar vluchtelingenpolitiek stilaan tot ongekende diepten zinkt.

Bogdan Vanden Berghe

11.11.11 DOOR:

Dit bericht verscheen eerder op de blog van 11.11.11-directeur Bogdan Vanden Berghe.

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels