Els Hertogen: "Solidariteit blijft in 2020 onze vuurtoren die richting geeft wanneer vertwijfeling toeslaat"

"We moeten de wrijving opzoeken, maar niet de breuk of de barst"

els slotnieuwjaar 640px

Op het 11.11.11-nieuwjaarsevent afgelopen zaterdag 18 januari schetste directeur Els Hertogen in haar slotspeech de uitdagingen waar we als middenveldorganisatie, maar ook als samenleving, in 2020 voor zullen staan. Helees hier de integrale speech. 

Beste vrienden,
Ik sta sinds juni 2019 aan het hoofd van deze fantastische organisatie en beweging. Dit betekent dat ik nog tot juni van 2020 mag zeggen dat ik iets voor de eerste keer doe, zoals vandaag. Dit is mijn eerste nieuwjaarspeech als directeur en dat maakt het wel speciaal. Een nieuwjaarevent is traditioneel hét moment om terug te kijken en vooruit te blikken. Dat ga ik ook gewoon met jullie doen.

2019: tussen vertwijfeling en hoop

Als ik terugkijk op 2019 voel ik vertwijfeling én hoop. Vooraleer ik zeg wat mij hoopvol stemt, ga ik jullie misschien wel eventjes een lichte depressie aanpraten. Mijn excuses daarvoor, maar het wás nu eenmaal ook een jaar vol verwarring, vol absurditeiten, vol machteloosheid bij momenten en een gevoel van gewenning aan wat we vroeger voor onmogelijk hadden houden.

Zo werd in 2019 na een hallucinant parcours duidelijk dat de Brexit effectief zal plaatsvinden eind deze maand, aangevoerd door een figuur als Boris Johnson. 2019 bracht ons ook een militaire escalatie tussen de VS en Iran die uitmondde in de aanslag op Iraans generaal Soleimani deze maand. Het is bang afwachten of en hoe dit verdere escaleert. Een blijvende schrijnende hongersnood en onmenselijke situatie in Yemen, die veel te weinig aandacht krijgt. De hachelijke situatie van Syriërs en Syrische vluchtelingen. Een voortdurende onderdrukking en uitzichtloze situatie in Palestina. Een oprukkend anti-semitisme wereldwijd.

Een Amazonewoud dat brandt en een president die hiervoor de schuld legt bij de ngo's die net voor het behoud ervan pleiten. En ondanks de licht hoopvolle machtsomwenteling in Congo van Kabila naar Tshisekedi, nog steeds weinig ruimte voor een kritisch middenveld en een volhardend systeem dat ongelijkheid in standhoudt. Een discours en beleid in Europa over migratie dat vooral gericht blijft op het dichthouden van de grenzen. Een blijvende onaanvaardbaar grote ongelijkheid en armoede. En een COP in Madrid over het klimaat dat een onverantwoord zwak resultaat opleverde en waar vooral onze Vlaamse regering een mal figuur sloeg, vlak voor het inferno in Australië op ons netvlies werd gebrand.

De normalisering van extreemrechts neemt bij momenten hallucinante proporties aan. De ongrijpbaarheid van die soms flagrante, maar vaak ook subtiele, evolutie maakt soms machteloos

In België zagen we een verkiezingscampagne die amper over de fundamentele vraagstukken ging en leidde tot een gitzwarte verkiezingsuitslag op 26 mei, met de intrede van Alt-Right in onze Parlementen. De normalisering van extreemrechts neemt bij momenten hallucinante proporties aan. De ongrijpbaarheid van die soms flagrante, maar vaak ook subtiele, evolutie maakt soms machteloos.

Het Vlaamse regeerakkoord zorgde voor een schokgolf bij iedereen die een solidaire en open samenleving in het hart draagt. Een regeerakkoord dat expliciet de socio-culturele en welzijnssector nog verder op het tandvlees jaagt, maar hen vooral ook miskende in het uittekenen van het beleid. Volledig volgens het boekje van het Primaat van de Politiek.

Op federaal niveau is er nog steeds geen regering en vernemen we via de media vooral het gespin over wie wel of niet met een ander in zee wilt gaan. Het wantrouwen tussen de partijen spat van onze schermen en uit onze radioboxen. Interessant voor wetstraatwatchers, maar het leidt tot een cynisme en groeiende apolitieke houding bij vele burgers. Net op een moment dat ongelijkheid, klimaatverandering en migratie om fundamentele antwoorden vragen.

Changemakers benadrukken de kracht van onderuit

Maar... en nu haal ik jullie uit de lichte depressie, naast al die uitdagingen was 2019 vooral ook een jaar vol hoop. Want dat is absurd genoeg het enige, maar grote voordeel wanneer sociale rechtvaardigheid onder druk staat: dan staan er mensen op met antwoorden, met engagement, met ideeën. Mensen en bewegingen die het heft in eigen handen nemen, krachten bundelen, hun kompas terug op scherp stellen.

Zo was 2019 ook het jaar van protesten wereldwijd. Naast de klimaatjongeren aangevoerd door Greta Thunberg die de zin "How Dare You" stellig poneerde, zagen we protesten in Iran, Hongkong, Libanon, Soedan, Chili. Rond telkens andere concrete aanleidingen, maar vaak wel met de vraag voor meer democratie en gelijkheid. In Ethiopië won nieuwbakken premier Abiy de nobelprijs voor de vrede. Hij gooide de Ethiopische samenleving open voor kritische stemmen, na decennia van onderdrukking ervan. Nieuw-Zeeland toonde zich voortrekker op vlak van klimaatbeleid, door een nul-uitstoot tegen 2050 wettelijk te verankeren. Amerikaans senator Alexandria Ocasio-Cortez, intussen bekend om haar vlammende pleidooien voor mensenrechten, deinsde niet terug, ondanks intimidaties van de president himself. Onze Changemaker Passy Mubalama werd genomineerd voor een internationale prijs voor haar werk rond vrouwenrechten. En dit is slechts één van de vele duizenden Changemakers die samen met ons vechten voor een betere wereld.

Wat al die hoopvolle verhalen bindt, is het belang van de kracht van onderuit. De kracht van verhalen en narratieven om polarisering te overstijgen. De kracht van een sterk moreel kompas

Hoopvol is ook dat er blijkbaar meer consensus is dan we denken. Zo is de politieke polarisering tussen partijen over thema's als migratie en klimaat, veel scherper dan hoe Belgen hier zelf naar kijken. De standpunten van de burgers liggen dichter bij elkaar. Er is dus consensus te vinden om stappen vooruit te zetten. Ook toont onderzoek aan dat het draagvlak voor Ontwikkelingssamenwerking hoog blijft, ook in België.

In eigen land inspireert de tour de force van de coöperatieve bank NewB, die op korte tijd 35 miljoen euro bijeen haalden. Wij als 11.11.11 hadden een succesvolle campagne, waar we met onze positieve boodschap een ongeziene mediacoverage hadden en het vuur binnen onze beweging aanwakkerden. De Vlaamse socio-culturele en welzijnssector bundelden krachten en daagden de Vlaamse regering uit haar besparingsplannen te herzien, wat zorgde voor een – zij het te beperkte – bijsturing van de voorziene besparingen.

Wat al die hoopvolle verhalen bindt, is het belang van de kracht van onderuit. De kracht van verhalen en narratieven om polarisering te overstijgen. De kracht van een sterk moreel kompas.

Solidariteit als moreel kompas

Dat kompas is voor 11.11.11 de strijd tegen internationale ongelijkheid en armoede. Die ongelijkheid en armoede schreeuwt om herverdeling. Dit is waar échte solidariteit om draait. Er mee voor zorgen dat ongehoorde stemmen toegang krijgen tot publieke fora en dat financiële middelen herverdeeld worden via rechtvaardige fiscaliteit, klimaatfinanciering en ontwikkelingssamenwerking. Met als ultiem doel om socio-economische én politieke basisrechten voor iedereen te garanderen.

Want die strijd voor mensenrechten is nooit af. Yuval Noah Harari, auteur van de bestseller Homo Sapiens, stelt dat wij als mensheid zo ver gekomen zijn, omdat wij van op afstand denkkaders kunnen afspreken en kunnen samenwerken. Eén van die heel recente denkkaders in de geschiedenis van de mensheid, is het kader van de universele mensenrechten. Dat dit eigenlijk maar een afsprakenkader is, betekent dat dit ook fragiel is, dat dit nooit verworven is en altijd bevochten moet worden. 11.11.11 kiest er expliciet voor om dit kader te verdedigen, met volle overtuiging. Net omdat we zien dat het vandaag nog lang niet voor iedereen een realiteit is.

Dit is dé kern van mijn speech vandaag: het is nu meer dan ooit cruciaal om de boodschap van internationale solidariteit te brengen. Dit is onze bestaansplicht. Dit is ons kompas. Dit is onze drive. Dit is de vuurtoren die richting geeft wanneer vertwijfeling dreigt toe te slaan. Met dat baken voor ogen blijven wij als beweging gedreven voortgaan. Ook al wordt er ingebeukt op onze overtuigingen en op onze werking wereldwijd.

Jullie zijn de praktijk. Ideeën, zoals solidariteit, kunnen de wereld veranderen. Maar ideeën zijn niets waard zonder dat ze in de praktijk gebracht worden

De grootste inspiratie hiervoor zijn zij die dag in dag uit knokken voor een betere wereld. Die Changemakers die wij in onze campagne op een voetstuk plaatsten in 2019 en dit in 2020 opnieuw zullen doen. Maar ook Brigitte, Yves, Noël, de vrijwilligers, professionelen en politici die opkomen voor rechtvaardigheid.

Jullie zijn de praktijk. Ideeën, zoals solidariteit, kunnen de wereld veranderen. Maar ideeën zijn niets waard zonder dat ze in de praktijk gebracht worden.

Wij zullen dit blijven doen met zijn allen. Maar makkelijk zal het niet zijn. Onze boodschap is allesbehalve populair vandaag. Toen we na de 2de wereldoorlog zeiden dat we nooit meer oorlog wilden en dat het daarom cruciaal was om sociale rechtvaardigheid voor iederéén na te streven, wordt dat doel vandaag in vraag gesteld. Het belang van een natie en identiteit is wereldwijd aan een opmars bezig.

Er is uiteraard niets mis mee om te wijzen op het belang van gemeenschapsvorming en erkenning van culturele waarden, maar als het gehanteerd wordt als reden om mensen die anders zijn hún mensenrechten te ontzeggen, is er wél een gigantisch probleem.

els slotnieuwjaar 640pxII

Ongelijke rijkdom drijft polarisering op de spits

De enige manier om dit te overstijgen is door te focussen op het socio-economische vraagstuk. Niemand verdient het om te leven in extreme armoede. Niemand verdient het om geen toegang te hebben tot kwaliteitsvolle woonst, onderwijs en gezondheidszorg. Niemand verdient het om in een continue onveilige situatie of onderdrukking te leven. We zijn #AllemaalMensen, ongeacht herkomst, ras, religie, gender of leeftijd. Deze keuze maakt 11.11.11 expliciet. We vechten voor socio-economische gelijkheid en verzetten ons tegen het opwerpen van eender welke culturele of identitaire drempel om dit te verwezenlijken.

Waar zit de verontwaardiging als we lezen dat 300.000 euro als jaarloon onvoldoende is voor een CEO van een overheidsbedrijf, terwijl we lezen dat de armoede in België niet daalt?

Waar zit de verontwaardiging over het feit dat ons begrotingstekort nog steeds gigantisch groot is omdat wij met zijn allen in 2008 de banken redden? Waar zit de verontwaardiging over de ongelijke verdeling van de rijkdom, waarbij 26 mensen – een klas vol – evenveel rijkdom bezitten als de 3,8 miljard armsten? Waar zit de verontwaardiging als we lezen dat 300.000 euro als jaarloon onvoldoende is voor een CEO van een overheidsbedrijf, terwijl we lezen dat de armoede in België niet daalt?

Leidt dit niet meer tot verontwaardiging, maar enkel tot apathie? Tot een stem tegen de politiek? Net dit is het ergste dat in een samenleving kan gebeuren: geen geloof meer in de democratie om zaken waarover we verontwaardigd zijn aan te pakken. Betrokkenheid bij onze democratie is onontbeerlijk. Hierin heeft ook 11.11.11 een rol te spelen, een politieke rol. Dit zit in ons DNA. Wij blijven de democratie voeden en uitdagen, met analyse en oplossingen en gestut door ons draagvlak in Vlaanderen. We weigeren mee te stappen in een apolitiek discours of een polarisatie waar groepen met tegengestelde meningen elkaar monddood maken door op de man te spelen in plaats van op de bal. Wrijving zorgt voor glans. We moeten de wrijving opzoeken, maar niet de breuk of de barst. Ja, wij willen het beleid beïnvloeden, vanuit het bewaken van mensenrechten. Want een representatieve democratie herleiden tot verkiezingen eens om de vijf jaar is onvoldoende. Ook tussendoor is er meningsverschil en debat nodig. Anders geen gezonde democratie en gezonde samenleving. En die samenleving maken we samen.

Want, zoals de inspirerende Dirk Van Duppen en Rutger Bregman stellen: de mens is gemaakt om samen te werken. De meeste mensen deugen. Dit mensbeeld is ons vertrekpunt.

Ja, wij willen het beleid beïnvloeden, vanuit het bewaken van mensenrechten. Want een representatieve democratie herleiden tot verkiezingen eens om de vijf jaar is onvoldoende

Onze oproep aan de politiek is dan ook: Bevestig ons geloof in de democratie. Wij vragen aan jullie: to lead by example. Overstijg de politique politicienne en debateer over inhoud, toon hoe je effectief beleid voert vanuit het algemeen belang. Kies voor een daadkrachtig en sociaal klimaatbeleid. Zoek de opportuniteiten in het migratieverhaal. En ga eindelijk voor die 0,7% voor ontwikkelingssamenwerking, exact 50 jaar nadat deze belofte werd gedaan. Alle ideeën om hiertoe te komen staan allang op de agenda. De tijd is nu. Gemakkelijk is het niet, maar mogelijk is het wel.

2020: een andere maatschappij is mogelijk

Ik ga jullie hier aanwezig niet voorhouden dat we op alle vlakken en overal het tij kunnen keren. Maar wat we wel weten is wat er gebeurt wanneer we als samenleving ons kompas van menselijkheid en solidariteit loslaten. Hiervoor moeten we enkel maar de geschiedenisboeken openslaan.

Om anderen te kunnen overtuigen van het belang van solidariteit, moeten we zelf in onze ideeën geloven. 2020 wordt dus het jaar van fierheid. Volharding. Geloof in onze kernboodschap. Cruciaal hierbij is wel om onze geesten altijd op een kier te zetten, zodat we open staan voor andere en innovatieve antwoorden om die ongelijkheid aan te pakken en niet vast te houden aan ons groot gelijk.

Om anderen te kunnen overtuigen van het belang van solidariteit, moeten we zelf in onze ideeën geloven. 2020 wordt dus het jaar van fierheid

Ik sluit graag af met een uitspraak van milieuactivist Bill McKibben: het heeft geen zin om je kinderen met doemscenario's te overladen. Leer ze houden van deze planeet en van de mensen en dat zal de fond zijn waardoor zij zullen strijden voor die planeet en mens wanneer zij hier klaar voor zijn. Ook dat moeten wij als 11.11.11 doen: nooit vervallen in cynisme en doemdenken, maar blijven gaan vanuit onze overtuiging en ons verhaal.

Ik wens jullie een jaar vol verwondering, verontwaardiging en vertrouwen. Vertrouwen in onze boodschap van solidariteit. Bedankt om hiervan het gezicht te zijn in Vlaanderen. Om die ambassadeursrol op te nemen. Het streven zal nooit af zijn. Maar het is aan ons om de samenleving te blijven maken zoals wij deze idealiter zien. Be the change you want to see in the world, zoals Gandhi zei. Dit zullen we doen, zoals het échte Changemakers betaamt.

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels