De Indonesische palmolie-industrie: lucratief, destructief en binnenkort duurzaam?

Afgebrand land

Maleisië en Indonesië produceren samen bijna 90% van de palmolie wereldwijd. Deze ongebreidelde toename heeft een hoge kostprijs. Miljoenen ha regenwoud gingen verloren, inheemse volkeren worden van hun land verdreven, de arbeidsrechten van de plantagearbeiders worden geschonden en honderden dier- en plantensoorten zijn met uitsterven bedreigd.

Onder druk van milieugroeperingen en ngo's, waaronder 11.11.11 partner Sawit Watch,  werd in 2004 het RSPO (Roundtable for Sustainable Palm Oil) opgericht. Dit forum stelt wereldwijde normen voor duurzame palmolie op.  De Belgische Alliantie voor Duurzame Palmolie (BASP) wil zich engageren om tegen eind 2015 enkel nog RSPO-gecertifieerde palmolie te gebruiken voor de Belgische markt. Op 16 december, organiseren zij daarover een conferentie met een stand van zaken en de uitdagingen voor de toekomst.

Op 16 december organiseert de Belgische Alliantie voor Duurzame Palmolie (BASP) een conferentie waarop ze een stand van zaken zal weergeven en haar uitdagingen op tafel leggen. Om geloofwaardig te zijn moeten er nog meer leden bij en ook een kritische dialoog met de ngo's mag niet ontbreken.

In 2007 werd Indonesië de grootste producent van palmolie. Met 17,2 miljoen ton ruwe olie dat jaar liet het Maleisië voor het eerst op de 2de plaats.  In 2014 bedroeg de Indonesische productie 33,5 miljoen ton, bijna een verdubbeling t.o.v. 2007. En de plantages blijven uitbreiden. In 2007 namen ze een oppervlakte van 7 miljoen ha in, anno 2014 is dat 14,2 miljoen ha (bijna 5 x België). De export leverde $ 18,9 miljard aan inkomsten op. Dat maakt van palmolie het 3de belangrijkste uitvoerproduct, na steenkool en gas. Ruim 10 miljoen arbeiders vinden er een baan.

Deze explosieve groei is het gevolg van een combinatie van factoren. Palmolie is een uitzonderlijk productief gewas. Per hectare levert het 7 keer zoveel olie op als koolzaad en 11 keer meer dan soja. Bovendien is het van goede kwaliteit en erg veelzijdig. Het wordt gebruikt als de basis voor de meeste margarines, zeep, lippenstift en poetsmiddelen, en kan ook worden gevonden in snoep, bakoliën, ijs, industriële smeermiddelen en een reeks andere producten.

In Indonesië is palmolie ook onlosmakelijk verbonden met de houtindustrie. De opmars volgde in het spoor van net gerooide bossen. Tegelijk nam de vraag naar plantaardige oliën wereldwijd toe. Ze vervangen de dierlijke vetten, die een veel hoger cholesterolgehalte hebben, en worden ook gebruikt in biodiesel.

 

Gered van de vurenzee

 

Deze ongebreidelde toename heeft een hoge kostprijs. De sector kwam onder controle van een aantal industriële producenten die reusachtige plantages aanlegden. Miljoenen ha regenwoud gingen verloren, inheemse volkeren worden van hun land verdreven, de arbeidsrechten van de plantagearbeiders worden geschonden en honderden dier- en plantensoorten zijn met uitsterven bedreigd. Een sprekend voorbeeld is de Sumatraanse orang-oetan die op de rode lijst van bedreigde diersoorten staat.

Label voor duurzaamheid

Onder druk van milieugroeperingen werd in 2004 een forum opgericht. RSPO (Roundtable for Sustainable Palm Oil) stelt wereldwijde normen voor duurzame palmolie op met vertegenwoordigers uit 7 sectoren van de industrie: producenten, verwerkers, handelaren, fabrikanten van consumentengoederen, retailers, banken / investeerders en milieu- en sociale ngo's. Het heeft een aantal milieu- en sociale standaarden waaraan bedrijven zich moeten houden om het label Certified Sustainable Palm Oil te kunnen krijgen. RSPO telt meer dan 1.700 leden.

Eén daarvan is de Indonesische 11.11.11-partner Sawit Watch. Hij vertegenwoordigt er zijn eigen leden, met name kleine palmolieboeren die uit de greep van de grote bedrijven zijn gebleven en boerengemeenschappen die direct of indirect schade ondervinden van de grootschalige plantages. Sawit Watch gelooft in een duurzame en beperkte palmolieteelt die voldoet aan duidelijke en strenge sociale en ecologische richtlijnen.

 

Kleine boeren

Ongeveer 2 miljoen gezinnen leven van een kleine plantage van ongeveer 2 ha. Ze leveren samen een kwart van de totale productie, maar staan zwak tegenover de grote producenten. De geoogste palmolienoten moeten immers binnen de 24 uur verwerkt worden en de installaties daarvoor zijn in handen van de grote palmoliebedrijven. Bovendien moeten de bomen om de 25 jaar vervangen worden en is de teelt veeleisend inzake pesticiden.

Dit maakt de boeren sterk afhankelijk van de toeleveringsbedrijven en opkopers, die vaak onder controle staan van de grote plantagebedrijven. In deze positie kunnen zij nauwelijks profiteren van de huidige stijging van de prijzen. Daarbij komt dat de overheid het voor de grote bedrijven steeds makkelijker maakt om grote concessies voor lange duur te verkrijgen, terwijl het voor de kleine boeren bijna onmogelijk is om gecertifieerd te worden als duurzame producent. Sawit Watch stond mee aan de wieg van de vakbond van kleine palmolieproducenten, SPKS, die opkomt voor hun belangen.

Landconflicten

Sawit Watch verdedigt eveneens de belangen van de lokale inheemse volkeren. Zij worden vaak benadeeld door de massale uitbreiding van de plantages. Sawit Watch heeft de afgelopen 15 jaar niet minder dan 713 conflicten gedocumenteerd. De meeste gaan over landtwisten, bedrijven die onrechtmatig grond inpalmen of nieuwe plantages beginnen in dorpen die hiermee niet ingestemd hebben.

In het internationaal recht bestaat het principe Free en Prior Informed Consent. Als bedrijven plantages willen opzetten of mijnsites ontginnen in gebieden waar inheemsen wonen, moeten ze de bevolking correct vooraf informeren en haar toestemming vragen. Helaas stelt Sawit Watch vast dat veel bedrijven dit principe niet (correct) toepassen en, erger nog, geen compensatie betalen. Sawit Watch is bemiddelaar, voert campagnes en steunt ook de rechtszaken die gemeenschappen aanspannen.

Arbeidsomstandigheden

Sawit Watch heeft in 2013 meegewerkt aan een rapport van o.a. Amnesty International, the International Labor Rights Fund, Humanity International, het US State Department en het magazine Bloomberg Businessweek, waarin de volgende conclusie staat: "A nine-month investigation of the industry, including interviews with workers at or near 12 plantations on Borneo and Sumatra - two islands that hold 96 percent of Indonesia's palm oil operations - revealed widespread abuses of basic human rights. Among the estimated 3.7 million workers in the industry are thousands of child laborers and workers who face dangerous and abusive conditions. Debt bondage is common, and traffickers who prey on victims face few, if any, sanctions from business or government officials."

De kinderen worden zelden rechtstreeks ingezet door de werkgever. Hun ouders nemen ze mee naar het land om de quota van de dag te kunnen halen. Dit gebeurt het vaakst op grote plantages die vrij geïsoleerd liggen en waar de arbeiders op de plantage wonen. Er zijn dikwijls geen scholen in de buurt, of ze zijn op de plantage zelf en de kwaliteit van het onderwijs is er ondermaats.

Steun Sawit Watch

Vind je het werk van Sawit Watch de moeite waard? Steun hen, doe vandaag nog een gift.

Omwille van verwerkingskosten, is het toegestane minimumbedrag € 10

Ngo's vs multinationals

Ngo's zoals Sawit Watch moeten opboksen tegen machtige multinationals, zoals London Sumatra, Wilmar Group, Sime Darby, Golden Agri, Socfin, enz. Gelukkig staan ze er niet alleen voor en groeit het besef bij bedrijven dat ze anders te werk moeten gaan. Een aantal grote spelers hebben reeds beloofd dat ze niet langer regenwoud zullen inpalmen. Maar de problematiek van de bosbranden en de rook maakte dit jaar duidelijk dat er nog een lange weg af te leggen is. Omwille van een complexe mix van problemen en uitdagingen zoals corruptie, onderaanneming, gebrekkige opleiding, betaling per prestatie, enzovoort, dreigen deze beloftes dode letter te blijven.

De Roundtable for Sustainable Palm Oil (RSPO) stelt wereldwijde normen voor duurzame palmolie op.

Duurzame Belgische Palmolie

De Belgische Alliantie voor Duurzame Palmolie (BASP) werd opgericht door verschillende spelers van de palmolieketen. Ze engageren zich om tegen eind 2015 enkel nog RSPO-gecertifieerde palmolie te gebruiken in de voedingsproducten met palmolie voor de Belgische markt. De alliantie ziet dit als een eerste stap naar een markt met duurzame palmolie.

Op 16 december organiseert de BASP een conferentie waarop ze een stand van zaken zal weergeven en haar uitdagingen op tafel leggen. Om geloofwaardig te zijn moeten er nog meer leden bij en ook een kritische dialoog met de ngo's mag niet ontbreken.

11.11.11 DOOR:

Steun onze partner Sawit Watch, stort je bijdrage online

Ja, ik steun 11.11.11

Meer

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels