Menselijke catastrofe in Guatemala: de gevolgen van sociale en ecologische onevenwichtigheid

In november 1998 richtte de staart van tropische storm Mitch zware schade aan in het oosten van Guatemala. Vandaag zaait Stan vernieling en dood vooral in het westen en aan de Zuidkust van het land. Beide natuurrampen hebben iets gemeenschappelijk: ze laten ons duidelijk zien dat de bevolking heel kwetsbaar wordt op het moment dat de natuurlijke ecosystemen zwaar aangetast worden. Ontbossing is de grootste oorzaak, heel wat heuvel- en bergruggen werden kaalgeschoren en de natuurlijke begroeiing op de rivieroevers werd weggehaald. Vaak omwille van industriële activiteiten zoals mijnbouw en petroleumindustrie of ten dienste van grootschalige landbouw. Opnieuw moeten we vaststellen dat het grootste aantal slachtoffers behoort tot het armste deel van de bevolking. De gevolgen van het uit evenwicht halen van ecosystemen worden verveelvoudigd door het sociaal onrecht. De meerderheid van de arme indiaanse boeren worden door allerlei grootschalige economische activiteiten gedwongen om op onverantwoorde plaatsen te gaan wonen en er een lapje grond te bewerken.


Milieu en mensenrechten worden geschonden ten voordele van machtige economische sectoren

In Guatemala leeft de bevolking in een zeer kwestbaar evenwicht als gevolg van de irrationele exploitatie van natuurlijke hulpbronnen. Die extreme zoektocht naar, en de uiteindelijke uitbating van die natuurlijke rijkdommen heeft geleid tot de volledige uitroeiing van zeldzame soorten en de complete plundering van ecologisch belangrijke regio's. Het gevolg is dat bepaalde bevolkingsgroepen in risicosituaties leven die met de tijd groter worden. De machtigste economische, financiële en industriële sectoren in Guatemala bezitten 90% van de waardevolle grondoppervlakte van het land. De meest waardevolle gronden in handen van de minderheid van de bevolking is een van de oorzaken van de dagelijkse tragedie in Guatemala. Die eeuwenoude tragedie springt brutaal in het oog omwille van het feit dat ze bij dergelijke natuurrampen telkens weer wordt uitvergroot. Het hoeft geen statistisch onderzoek om aan te tonen dat de meerderheid van de bevolking - hoofdzakelijk inheemsen - in extreme armoede overleven. De afwezigheid van een sociale en ecologisch verantwoorde politiek zonder beleid ter voorkoming van natuurrampen en het continue toebrengen van schade aan ecosystemen zijn de ideale voorwaarden die leiden tot ultieme noodsituaties bij buitengewone weersomstandigheden. Opnieuw is bewezen dat de mens helemaal niet in staat is om de natuur te domineren, en dat het overhoop halen ervan ten dienste van de economie heel gevaarlijk kan zijn. Regen, storm, aardbevingen en vulkaanuitbarstingen onderhouden onze planeet al miljoenen jaren en hoeven niet noodzakelijk natuurrampen genoemd te worden. Ze veroorzaken zware rampen op het moment dat een bevolking of bepaalde gemeenschappen in risicosituaties gedreven worden. Hun impact kan op verschillende manieren beperkt worden. De meest efficiënte manier ter voorkoming van menselijke catastrofes ten gevolge van natuurfenomenen blijkt nog altijd het onderhouden en beschermen van ecosystemen met respect voor dynamische cycli. Ecologisch evenwicht in combinatie met een sociaal actieve politiek en een evenwichtige verdeling van de rijkdom zou heel wat catastrofes zoals die van de laatste weken hebben kunnen uitsluiten.

De geografische situatie van Guatemala maakt het land onderhevig aan geologische en atmosferische fenomenen eigen aan de regio. Het zijn natuurverschijnselen waar best mee te leven valt indien ze niet in extreme mate gestimuleerd werden door mondiale klimaatswijzigingen. De uitstoot bij het gebruik van fossiele brandstoffen en het op grote schaal kappen van bossen en wouden zijn hiervan hoofdzakelijk de oorzaak. Onze beschaving op basis van petroleum als principiële energiebron eist steeds een zwaardere tol.

Als Guatemalteken moeten we grondig nadenken over de kwetsbaarheid van systemen en evenwichten waarop ons bestaan uitgebalanceerd is meent de milieu-NGO Colectivo MadreSelva. We moeten van de politieke leiders, maar vooral van de economische machthebbers eisen dat ze beslissingen nemen om kwetsbare ecologische systemen in Guatemala te herstellen. Ondoordacht uitbuiten van mens en natuur is hierbij uitgesloten. Economisch productieve activiteiten zijn ook mogelijk met respect voor de rechten van alle mensen, gemeenschappen en hun omgeving. Totale plundering en vervuiling van onze gronden mag niet getolereerd worden. Heel belangrijk en karakteristiek voor Guatemala is hierbij het respect voor de inheemse volkeren en hun eeuwenoude landbouwtradities. Die landbouwtradities zijn een toonbeeld van hoe het mogelijk is om grond ten dienste te stellen van gemeenschappen op een ecologisch verantwoorde manier. Het is dus uitermate belangrijk dat mensen beseffen dat de beste bescherming tegen klimatologische en geologische fenomenen bestaat uit het onderhouden van onze ecosystemen. Massale ontbossing en ingrijpende veranderingen in beddingen en natuurlijke stroomgebieden van rivieren zijn mede verantwoordelijk voor klimaatswijzigingen, modderstromen en overstromingen van woongebieden. Bovendien worden heel wat mensen in een land zoals Guatemala gedwongen om op gevaarlijke plaatsen zoals bergflanken of natuurlijke overstromingsgebieden te gaan wonen als gevolg van het grootgrondbezit en de sociale ongelijkheid.

Milieudelicten en mensenrechtenschendigen hand in hand: Colectivo MadreSelva vecht voor het behoud en het herstel van de leefomgeving in Guatemala.

De strijd van MadreSelva is volledig gelinkt aan de strijd voor de rechten van inheemse volkeren en mensenrechten in het algemeen. Het blijkt dat er in onze huidige maatschapijen steeds meer behoefte is aan "Environmental justice". Milieurecht wordt steeds belangrijker voor gemeenschappen en individuen in een globaliserende wereld. De rechten van mensen, individuen of gemeenschappen, worden meer en meer geschonden ten voordele van de economie. Op mondiaal niveau blijkt uit onderzoek dat het dumpen van afval en de inplanting van sterk vervuilende of risicohoudende industriële activiteiten hoofdzakelijk gebeuren in de buurt van arme marginale buurten of wijken in steden, en in de nabijheid van dorpen of gemeenschappen bewoond door etnische minderheden. Colectivo MadreSelva zet zich tegelijkertijd in voor het milieu onmiddellijk gelinkt aan mensenrechten.

Via het rekeningnummer van Oxfam-Solidariteit zamelt het Vlaams Guatemalacomité fondsen in voor noodhulp aan de slachtoffers van de tropische storm Stan. Die fondsen worden rechtstreeks overgemaakt aan Colectivo MadreSelva in Guatemala. U kan uw bijdrage storten op rekeningnummer:
000-0000028-28 van vzw OXFAM SOLIDARITEIT te 1080 Brussel met vermelding van de code 9080-Guatemala. Voor een gift vanaf 30 Euro ontvangt u een fiscaal attest.

Deel dit artikel