Ngo's gaan mee juridisch gevecht aan tegen aasgierfondsen

Amerikaanse miljardair Paul Singer diende bij het Grondwettelijk Hof een beroep in tot nietigverklaring van de Belgische wet tegen aasgierfondsen

Het investeringsfonds NML Capital, eigendom van de Amerikaanse magnaat Paul Singer, vecht de Belgische wet op aasgierfondsen aan voor het grondwettelijk hof. Drie Belgische ngo's – 11.11.11, CNCD-11.11.11 en CADTM – weigeren dit zomaar te laten gebeuren en hebben daarom besloten zich mee in de juridische strijd te werpen ter verdediging van de Belgische wet.

11.11.11, koepel van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging, zijn Franstalige tegenhanger CNCD-11.11.11, en het Comité pour l'Annulation de la Dette du Tiers Monde (CADTM) hebben besloten om zich partij te stellen in de zaak tussen de Belgische overheid en het investeringsfonds NML Capital. Die laatste probeert via het grondwettelijk hof de Belgische wet van 12 juli ll. op aasgierfondsen terug te draaien. Concreet betekent dit dat de organisaties zich via een verzoekschrift aan het Hof als benadeelde partij kenbaar maken. Dat geeft hen de kans tijdens de procedure tussen te komen om op die manier een mogelijke nietig verklaring van de wet door het Hof te voorkomen.

Aasgierfondsen zijn investeringsfondsen gespecialiseerd in het opkopen van goedkope schulden van landen in financiële moeilijkheden, vaak ontwikkelingslanden. Die landen worden vervolgens 'op het juiste moment' door het aasgierfonds aangeklaagd om grote winsten te realiseren. De fondsen eisen voor de rechtbank de oorspronkelijke waarde van de schulden plus interest terug van het betrokken land en schrikken er niet voor terug om deze fictieve waarde ook in andere landen te gaan 'cashen'. Hiervoor worden bezittingen van het land in moeilijkheden opgeëist via buitenlandse rechters.

Voor Arnaud Zacharie, secretaris-generaal van CNCD-11.11.11, is het uiteindelijk de bevolking die opdraait voor de woekerwinsten die de aasgierfondsen op deze manier maken. "Zo bedroeg het bedrag dat aasgierfondsen in 2011 van DR Congo eisten niet minder dan 86% van het gezondheidsbudget of 41% van het onderwijsbudget."

Dat NML Capital deze wet tracht te ondermijnen via juridische procedures bij het Grondwettelijk Hof, toont dat de schrik er goed inzit dat dit initiatief internationaal navolging krijgt.Bogdan Vanden Berghe - directeur 11.11.11

België pionier

In deze internationale financiële context heeft België vorig jaar een bijzonder signaal gegeven. In 2008 stemde ons land al een eerste wet op aasgierfondsen, waarbij het verboden werd aan de aasgierfondsen geld dat voor ontwikkeling bestemd was op te eisen. De wet van juli 2015 gaat verder: ze maakt het onmogelijk dat aasgierfondsen onredelijke winsten kunnen boeken. Concreet schrijft de wet voor dat aasgierfondsen enkel het bedrag dat ze zelf voor de schulden hebben betaald kunnen terugvorderen.

"We hebben samen met het parlement erg hard gewerkt om deze wet in voege te krijgen", zegt 11.11.11-directeur Bogdan Vanden Berghe. "De wet kwam er ook met steun van alle democratische fracties. Voor ons is het dan ook geen optie om werkloos toe te zien op deze aanval. De wet bezit een enorm draagvlak ondanks verwoede pogingen vanuit de financiële sector om de wet tegen te houden. Dat NML Capital dat draagvlak tracht te ondermijnen via juridische procedures bij het Grondwettelijk Hof toont dat de schrik er goed inzit dat dit initiatief internationaal navolging krijgt".

Renaud Vivien van CADTM: "Overheden dienen zich te verzetten tegen dit soort speculatie op publieke schulden. Het Belgische voorbeeld kan ook vandaag, net als in 2008, andere landen tot inspiratie dienen. Zo zag je dat de Belgische wet in 2008 de Britse wetgever over de streep haalde om een eigen wet tegen aasgierfondsen te stemmen in 2010."

logos-11-cncd-cadmt

FACT SHEET – Zaak Aasgierfondsen

Inhoud:

Wat is een aasgierfonds?

Aasgierfondsen zijn investeringsfondsen die op de financiële markten schuldpapier (obligaties) van kwetsbare landen – vaak ontwikkelingslanden – opkopen en via juridische weg trachten die landen tot volledige afbetaling te dwingen. Die afbetaling blijft niet beperkt tot de nominale waarde van die obligaties maar omvat ook achterstallige rentes en eventuele boetes die het bedrag enorm kunnen doen oplopen.

Waarom moet de activiteit van aasgierfondsen worden aangepakt?

De aasgierfondsen kopen de schuldvorderingen op deze staten in moeilijkheden af tegen een waarde die fors lager ligt dan de nominale waarde van de schuldpapieren. Daarna starten de aasgierfondsen meerdere gerechtelijke procedures tegen de debiteurstaat in verschillende rechtsgebieden om een 'terugbetaling' te krijgen die overeenstemt met het totaal van de hoofdsom en de geaccumuleerde interesten van eventuele boetes en verhogingen voor te late betaling. Als ze daarin slagen, kunnen de aasgierfondsen winstpercentages halen van 2000% of zelfs meer.

Die winsten behalen ze ten koste van de basisbehoeften en basisrechten van de bevolking van de debiteurstaten. In de Democratische Republiek Congo stemde het totaal van de bedragen die drie aasgierfondsen in 2011 opeisten bijvoorbeeld overeen met 85,57% van het nationale budget voor gezondheid en met 41% van het budget voor onderwijs.

Wat is het wettelijk kader in België en elders voor de activiteiten van aasgierfondsen?

De eerste Belgische wet werd goedgekeurd in 2008 , na de verontwaardiging die was ontstaan over de activiteiten van het aasgierfonds 'Kensington International' (dat ook tot het beleggingsfonds Eliott behoort). Dat fonds was erin geslaagd beslag te laten leggen op Belgisch overheidsgeld dat bestemd was voor twee ontwikkelingsprojecten in de Republiek Congo-Brazzaville. De wet wil dus precies dergelijke aanvallen verhinderen door te stellen dat middelen van de Belgische overheid die bestemd zijn voor ontwikkelingssamenwerking, immuun zijn voor aanvallen van aasgierfondsen (en van elke andere particuliere schuldeiser).

De "Debt Relief (Developing Countries) Act" die in 2010 werd goedgekeurd in het Verenigd Koninkrijk, legt een verband tussen de eisen van particuliere schuldeisers en het internationale initiatief voor arme landen met een hoge schuldenlast (HIPC) voor gedeeltelijke schuldvermindering door het IMF. Wanneer een schuldeiser een HIPC-land vervolgt, kan hij maar terugbetaling krijgen voor het percentage van schuldverlichting dat wordt aangeboden in het kader van het HIPC-proces.

Wat zegt de Belgische wet waar NML Capital het op voorzien heeft?

De nieuwe wet van 2015 gaat verder. Hij biedt de Belgische rechter de mogelijkheid om het recht op terugbetaling van het aasgierfonds te beperken tot de waarde die dit fonds zelf heeft uitgegeven om de betreffende schuldpapieren af te kopen.

Daartoe moet de rechter vaststellen dat het aasgierfonds een 'ongeoorloofd voordeel' nastreeft. Dat ongeoorloofde voordeel valt in de eerste plaats af te leiden uit het bestaan van een wanverhouding tussen de investering van het aasgierfonds en de waarde van de gevraagde 'terugbetaling'. Vervolgens moet de rechter vaststellen dat minstens aan één van de volgende voorwaarden is voldaan:

  1. De debiteurstaat bevond zich in een bewezen of imminente staat van onvermogen op het moment dat het aasgierfonds de schuldvordering heeft afgekocht.

  2. Het aasgierfonds heeft zijn zetel in een belastingparadijs (met verwijzing naar de zwarte lijsten van België, de OESO en GAFI).

  3. Het aasgierfonds heeft eerder al bewezen dat het meerdere gerechtelijke procedures wil voeren.

  4. Het aasgierfonds heeft geweigerd mee te werken aan maatregelen tot herschikking van de betreffende overheidsschuld.

  5. Het aasgierfonds heeft misbruik gemaakt van de zwakke toestand van de debiteurstaat om een duidelijk onevenwichtige overeenkomst tot terugbetaling te sluiten.

  6. De volledige terugbetaling zou grote gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën en zou de sociaaleconomische ontwikkeling van de bevolking in gevaar kunnen brengen.

De aasgierfondsen vormen een internationaal probleem – ligt de oplossing dan niet ook in een internationale hervorming in plaats van in een Belgische wet?

De definitieve en algemene oplossing voor het probleem van de aasgierfondsen zou bestaan in een internationaal juridisch kader voor soevereine schuldencrisissen. Op dit moment is daarvan nog geen sprake.

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft weliswaar een onderhandelingsproces opgestart om te komen tot een multilateraal kader voor de herstructurering van overheidsschulden, maar door het verzet van onder andere de VS en de EU heeft dit enkel geleid tot vage en niet-bindende principes.

Op internationaal niveau zit de situatie dus vast, waardoor de Belgische wet des te noodzakelijker wordt.

De aasgierfondsen vormen geen probleem meer dankzij de collectieve actieclausules (CAC's)?

De CAC's zijn clausules die opgenomen worden in contracten van publiek schuldpapier verhandelbaar op de markt. Zij voorzien dat er bij terugbetalingsproblemen onderhandelingen moeten worden opgestart tussen de schuldeisers en de debiteurstaat. Een eventueel akkoord tot schuldherschikking wordt bindend voor alle schuldeisers indien het wordt goedgekeurd door een bijzondere meerderheid van de schuldeisers (65% bijvoorbeeld). De aasgierfondsen en andere schuldeisers die niet meewerken, kunnen niet langer eisen dat de volledige nominale waarde van de oorspronkelijke schuld moet worden terugbetaald.

Dit is een stap vooruit in vergelijking met het status-quo, maar daarmee zijn niet alle problemen opgelost.

Ten eerste worden CAC's enkel opgenomen in nieuwe contracten. De bestaande overheidsschuld wordt niet beschermd en blijft blootgesteld aan de aanvallen van aasgierfondsen. Bovendien hebben heel wat staten ook schulden uitstaan bij het IMF, de Wereldbank, andere multilaterale instellingen, soevereine staten en ook grote banken (via niet-verhandelbare leningen). Om volledig rechtvaardig en doeltreffend te zijn, zou de herschikking van overheidsschulden dus betrekking moeten hebben op alle schuldeisers, en dat is niet mogelijk met de CAC's.

EUROCLEAR – Waarom België bijzonder belangrijk is voor de aasgierfondsen

EUROCLEAR is een van de twee grote internationale 'clearing-bedrijven'. Dergelijke gespecialiseerde financiële instelling staan in voor het afhandelen van financiële transacties, zoals de verkoop van aandelen maar ook obligaties van landen. Het in België gevestigde EUROCLEAR is het knooppunt van talloze internationale geldstromen tussen financiële operatoren. Dat maakt de Belgische rechtbanken tot een doelwit bij uitstek voor aasgierfondsen, omdat zij proberen beslag te laten leggen op die geldstromen, aangezien ze rechtstreeks of onrechtstreeks afkomstig zijn uit of bestemd zijn voor een debiteurstaat.

Waarom hebben de ngo's beslist om tussen te komen?

Als ngo's zetten we sedert lang in op een meer rechtvaardig financieel systeem. De activiteiten van de aasgierfondsen vormen een ernstige bedreiging voor de mogelijkheden van vooral ontwikkelingslanden om de basisrechten en -behoeften van hun bevolking te vervullen.

Daarom hebben we samengewerkt met de leden van het parlement om het wetsvoorstel op te stellen. En dat hebben we zowel bij het begin van het proces gedaan als ook daarna, bij de goedkeuring ervan. We willen die wet vandaag verdedigen, tot zelfs bij de rechters van het Grondwettelijk Hof.

11.11.11 DOOR:

Achtergrond

 

Ja, ik steun 11.11.11 in de strijd tegen aasgierfondsen

Doe een gift

 

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels