Nieuwe maatregelen tegen fiscale fraude en belastingontwijking. Een gemiste kans?

Met de onthullingen van de Paradise Papers nog vers in het geheugen, werd in de plenaire vergadering van de Kamer van Volksvertegenwoordigers gestemd over de aanbevelingen van de bijzondere Panamacommissie. Een aardverschuiving zullen de voorgestelde maatregelen wellicht niet veroorzaken. België zal meer ambitie aan de dag moeten leggen om een verschil te maken in de strijd tegen fiscale fraude en belastingontwijking. Uit de Paradise Papers bleek nogmaals het belang van offshore constructies in belastingparadijzen. Een efficiënte aanpak van fiscale optimalisatie en fraude vereist duidelijke transparantieregels, een sluitende wetgeving en een gecoördineerde internationale aanpak.

Onvoldoende ambitie

De bijzondere Panamacommissie stelde 130 aanbevelingen voor waardoor ons land kan aansluiten bij de Europese minimumcriteria. Het eindrapport toonde echter te weinig ambitie om van België een koploper te maken in te strijd tegen fiscale fraude en belastingontwijking. Bovendien bleef er heel wat onduidelijkheid over de implementatie van de voorgestelde maatregelen.

Dat de huidige aanpak tekortschiet, werd intussen nogmaals pijnlijk duidelijk met de Paradise Papers. Multinationale ondernemingen en vermogende individuen blijven gebruikmaken van belastingparadijzen om hun miljoenen euro's aan het zicht van de fiscus te onttrekken. De omvang van het probleem toont aan dat het niet om alleenstaande gevallen gaat, maar om een ingenieus systeem met wereldwijde vertakkingen. De ontwikkelingslanden dragen er de zwaarste gevolgen van. Schattingen duiden op een verlies dat kan oplopen tot 1,75% van het bnp. Zonder efficiënte aanpak dreigen we niet enkel de strijd tegen belastingontwijking, maar ook de strijd tegen globale ongelijkheid te verliezen. De instrumenten liggen er. Het vergt enkel de nodige politieke wil om ze te implementeren.

Meer transparantie

Duidelijke transparantieregels zijn cruciaal om belastingontwijking tegen te gaan. Zowel bij de Panama Papers als bij de Paradise Papers leiden vermogenden of multinationale ondernemingen de fiscus om de tuin met zogenaamde schermvennootschappen. Zo versluizen ze anoniem en zonder veel problemen vermogens naar belastingparadijzen.

Om dit probleem aan te pakken, voorziet de Europese antiwitwaswetgeving een register dat moet toelaten om de uiteindelijke begunstigden van deze constructies te identificeren. Het zal toegankelijk zijn voor alle personen met een 'legitiem belang'. Wat dit laatste precies inhoudt, wordt evenwel niet verduidelijkt. Het al dan niet voor alle burgers publiek maken van het register staat nog steeds ter discussie. In de onderhandelingen over een nieuwe antiwitwaslijn gaf het Europees Parlement al aan voorstander te zijn van publieke toegang. Verschillende lidstaten, waaronder België, zijn hier minder voor te vinden. De aanbeveling van de bijzondere Panamacommissie houdt het op 'legitiem belang' en sluit zo publieke toegang uit. Nochtans zou een openbaar register een duidelijk signaal geven aan potentiële fraudeurs. Het maakt immers zichtbaar wat de eigenaars achter juridische constructies hebben staan en op welke rekening. Dit zou een efficiënte controle en correcte inning van de belastingen sterk vereenvoudigen.

Duidelijke wetgeving

Om fraude efficiënt te bestrijden is een heldere en sluitende wetgeving nodig. Multinationale bedrijven zoals Apple en Google maken op een creatieve manier gebruik van achterpoortjes in de wetgeving om op legale wijze belastingen te ontwijken. Door dochterondernemingen op te richten in belastingparadijzen kunnen bedrijven hun winsten overdragen naar locaties als Bermuda, waar het tarief op bedrijfswinsten 0% bedraagt. Vorig jaar werd Apple nog veroordeeld door de Europese Commissie nadat was gebleken dat het bedrijf dankzij 2 dochterondernemingen in Ierland op een bepaald moment slechts 0,005% belastingen betaald had op zijn Europese winsten. Ondanks een veroordeling van 13 miljard euro staat Apple terug op het lijstje van de Paradise Papers. Er moet dus dringend meer gedaan worden om de incentives van internationale ondernemingen te veranderen.

Land-per-landrapportering

Europa voorziet in zijn richtlijnen tegen belastingontwijking een zogenaamde land-per-landrapportering voor multinationale ondernemingen. Die verplicht de bedrijven om per land waarin ze actief zijn hun voornaamste cijfers over o.a. omzet, winst en belastingen te publiceren.

De bijzondere Panamacommissie ondersteunt het Europese wetsvoorstel, hoewel over de concrete implementatie nog onduidelijkheden zijn. Daarnaast vindt ook een breder debat plaats over de harmonisering van de vennootschapsbelasting om mismatch door verschillen in nationale wetgeving te voorkomen. Dit zou ervoor zorgen dat dochterondernemingen van multinationals, die vaak de spil vormen in belastingontwijking, niet langer als een aparte entiteit gezien worden, maar als onderdelen van dezelfde groep. Dit erg ambitieuze voorstel krijgt heel wat tegenkanting, maar is essentieel om fiscale achterpoortjes te sluiten. In de aanbevelingen van de Panamacommissie wordt hierover evenmin een standpunt ingenomen.

Internationale aanpak voor efficiënte bestrijding

Apple is er niet uitsluitend door een creatieve boekhouding in geslaagd om belastingen te ontwijken. Het genoot ook van een gunstig fiscaal regime in Ierland. Om de fiscale concurrentiestrijd tussen landen een halt toe te roepen moet er dringend internationale fiscale samenwerking komen. Zowel Europa als de OESO hebben al stappen in de goede richting gezet. Toch wordt gevreesd dat deze maatregelen vooral tot meer complexiteit en nieuwe loopholes zullen leiden. Zo voorziet de Europese land-per-landrapportering een uitzondering voor 'commercieel gevoelige gegevens'. Wat ze hiermee bedoelt is evenwel opnieuw voor interpretatie vatbaar en sluit mogelijke nieuwe misbruiken dus niet uit.

Een gemiste kans

Het schandaal over de Panama Papers illustreert dat een efficiënte aanpak van fiscale fraude en belastingontduiking nodig is. De instrumenten hiervoor, nl. meer transparantie, sluitende wetgeving en een gecoördineerde internationale aanpak, zijn voorhanden. Het eindrapport van de Panamacommissie slaagt er echter niet in deze instrumenten om te zetten in duidelijke actiepunten.

Een gemiste kans voor België om een verschil te maken in de strijd tegen fiscale fraude en optimalisatietechnieken. Hopelijk zijn de Paradise Papers een wake-upcall voor het parlement om stappen te zetten naar ambitieuzere en duidelijkere maatregelen dan degene die nu op tafel liggen.

 

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels