Nieuws van het Afrika Europa netwerk Augustus 2014


Welke toekomst wil de VS voor Afrika?


Van 4 tot 6 augustus vond in Washington een topontmoeting plaats tussen de VS en Afrikaanse regeringsleiders. Motto van de ontmoeting was 'Investing For our Future'.

Aan de top namen 45 Afrikaanse staatshoofden en regeringsleiders deel, historisch veel. Tijdens de tweede dag beloofde president Barack Obama meer dan 30 miljard dollar aan staatssteun en particuliere investeringen in Afrika. Het is duidelijk dat de Amerikaanse regering haar achterstand in Afrika ten opzichte van Europa en China wil inhalen. Minister van Financiën Jacob Lew herinnerde eraan dat Afrika "de tweede regio van de wereld is wat betreft krachtige economische groei".

Vanuit mensenrechtenorganisaties was veel kritiek op de aanwezigheid van notoire mensenrechtenschenders onder de Afrikaanse leiders, die vrijheid in eigen land de kop indrukken. Zo liet Human Rights Watch weten: "Handel, investeringen en grotere veiligheid, allemaal sleutelpunten op de agenda, kunnen alleen tot stand komen als recht voor allen gewaarborgd is." (Bron: AFP, Reuters, Human Rights Watch, 4/8/2014)


Grootschalige landbouw brengt voedselzekerheid in gevaar

Kleine boeren zijn van enorm belang voor de voedselvoorziening van lokale bevolkingen. Zij hebben momenteel de beschikking over minder dan een kwart van alle landbouwgrond. Maar dat wordt in razend tempo minder.

GRAIN, een internationale ngo op het vlak van voedselzekerheid, bracht in mei een rapport uit, met de titel Hungry for land. De organisatie deed onderzoek naar wereldwijde ontwikkelingen in de situatie van kleine boeren. Volgens cijfers uit 2013 van de Food and Agriculture Organisation (FAO) van de VN wordt 70% van alle voedsel ter wereld geproduceerd door kleinschalige boerenbedrijven. Momenteel staat hen iets minder dan een kwart van alle landbouwgrond ter beschikking.

Volgens onderzoek van GRAIN krimpt dit percentage snel. Grote landbouwbedrijven worden overal ter wereld groter, terwijl het aantal kleine en middengrote bedrijven dat het niet redt de afgelopen 20 jaar fors is toegenomen. GRAIN spreekt over een 'omgekeerde landbouwhervorming': door de grootschalige aankoop ('landroof') van land in Afrika door internationale bedrijven; door de enorme toename van monocultuurplantages in Latijns-Amerika; door de introductie van het grootschalige landbouwmodel in landen van het voormalige Oostblok in Europa.

Vanuit de voedsel- en energiebedrijven is een enorme vraag aan slechts een zeer beperkt aantal producten. De hoeveelheid land dat wordt benut voor slechts vier gewassen – soja, palmolie, suikerriet en koolzaad – is in 50 jaar tijd verviervoudigd, tot meer dan 140 miljoen hectare.

GRAIN beschrijft in haar rapport dat kleine boeren relatief veel beter produceren dan grootschalige bedrijven. Grootschalige landbouw draait op een minimum aan menskracht en is dus funest voor de werkgelegenheid. Kleine boeren zorgen niet alleen voor veel meer werkgelegenheid, maar ook voor een veel diverser aanbod aan producten. Ze gaan veel zorgvuldiger om met biodiversiteit. Als je al deze factoren meetelt, zijn kleine boerenbedrijven vele malen productiever dan grote.

De meest productieve boeren in de wereld zijn misschien wel de boeren in Botswana, suggereert het rapport. In dat land bezitten kleine boeren slechts 8% van alle landbouwgrond, maar verbouwen wel 99% van alle maïs, 90% van alle gierst, 73% van alle bonen en 25% van alle sorghum. Dit illustreert hoe groot de catastrofe voor de voedselvoorziening wereldwijd is als kleine boeren verder het onderspit delven. (Bron: The Guardian, 28/5/2014)


Na de Amazone gaan monoculturen Afrika veroveren


Milieurichtlijnen in Brazilië worden aangescherpt. Goed nieuws voor Brazilië. Nu trekken multinationals echter naar Afrika voor de teelt van grootschalige monoculturen.

De VS waren het eerste land waar monoculturen van maïs en soja werden verbouwd, voornamelijk voor de export naar Europa en China. De vraag nam toe, het areaal groeide. Brazilië was het volgende land dat werd veroverd door multinationals met monoculturen. De afgelopen 15 jaar is de oppervlakte aan landbouwgrond in Brazilië met 30% toegenomen. Dit is ten koste gegaan van het Amazonewoud, 'de grootste groene long ter wereld', en van de Cerrado, zoals de savanne in Brazilië wordt genoemd. Met name soja, suiker en eucalyptus worden in monoculturen van duizenden hectares verbouwd. De soja is slechts gedeeltelijk bestemd voor menselijke consumptie, het overgrote deel is voor veevoer en biodiesel. Suikerriet wordt voornamelijk verbouwd voor de productie van de biobrandstof ethanol; eucalyptus dient voornamelijk als grondstof voor papier en binnenkort ook ethanol.

De strenger wordende Braziliaanse milieuwetgeving is de belangrijkste reden de bakens te verzetten. Al in 2000 zeiden prominente sojaproducenten uit te zullen wijken naar Afrika, mocht de milieubeweging het hen in eigen land te moeilijk maken. Precies dat gebeurt nu ook. Momenteel zijn bijvoorbeeld Chinese en Braziliaanse bedrijven in zeker tien Afrikaanse landen actief. Hoe schrijnend de situatie is, toont de situatie in Mozambique. Dit land ging al 96 deals aan, wat neerkomt op ongeveer 5% van het areaal.

Drie landen werken hierbij nauw samen: Japan, Brazilië en Mozambique. Japan zet vooral grootse infrastructurele werken op touw, waaronder havens, om de soja zo vlug mogelijk naar Azië en Europa te verschepen. Brazilië zorgt voor de overdracht van landbouwkennis, zodat op de 'nutteloze savanne' soja verbouwd kan worden. Mozambique levert de regelgeving onder het mom van 'ontwikkeling'.

De strategie is neokoloniaal, schrijft de norbertijn Luc Vankrunkelsven in zijn nieuwste boek. Zorg ervoor dat je de chefs op je hand krijgt en druk zo je belangen door. De plaatselijke chefs zijn niet democratisch verkozen en hun wil is wet. Zo wordt heel wat grond toegezegd tegen de wil van de eigen bevolking in. Hetzelfde geldt voor de president. Hij hoeft niet veel democratische controle te vrezen. De Mozambikanen moeten volgen. (Bron: 'Voedsel Verknipt' van Luc Vankrunkelsven, besproken in MO Magazine)

Deel dit artikel