7. Peru: de centrale bank van het leven op aarde

Te droog voor de landbouw

De Andesregio staat bekend om haar rijke biodiversiteit, haar vele kleurrijke culturen en verschillende klimaatzones. De uitgestrekte wouden maken ongeveer 50% uit van het hele Peruaanse grondgebied en zijn één van de belangrijkste waterreserves ter wereld Precies deze regio en haar bewoners voelen vandaag al in grote mate de dreiging van de klimaatverandering.

Het Andesgebergte is de ruggegraat van de Andeslanden. Uitgestrekt van noord naar zuid, gelegen vlak bij de evenaar en de Stille Oceaan, zorgt het voor de waterbevoorrading zowel voor de Amazone als voor de kuststreek. De Andeslanden produceren samen maar liefst 10% van al het zoet water op onze planeet!

Dit maakt dat een relatief klein land als Peru talrijke verschillende klimaatzones heeft, met een unieke en rijke biodiversiteit. Al deze ecosystemen zijn op een complexe manier met elkaar verbonden.

Dit is allemaal te danken aan de tropische gletsjers van de Andes. Hun economische, sociale en ecologische waarde is gigantisch. Voor de landbouwers op de hoogvlakten die hun velden irrigeren met het gletsjerwater en voor de vele natuurlijke ecosystemen, met name in het Amazonewoud. Dit water is ook onmisbaar drinkwater voor zowat de hele Peruaanse bevolking, en voor hydro-elektriciteitscentrales, die voor bijna 70% van de elektriciteit in Peru produceren.

Het is dan ook logisch dat de ontregeling van heel deze waterhuishouding dramatische gevolgen heeft voor de regio. Het smelten van de gletsjers door de klimaatopwarming is dan ook een grote bezorgdheid.

Doordat de winter in Peru tegelijkertijd ook de droge periode is, is de groei van de ijsmassa van de gletsjers niet makkelijk Wanneer het regenseizoen begint (oktober/november) stijgen ook de temperaturen. Dit zorgt al voor een zeer fragiel evenwicht tussen zomer en winter.


El Niño
Een fenomeen dat de gevolgen van de klimaatverandering nog versterkt is 'El Niño'. Door een verandering in de zeestroming verandert ook de temperatuur en de neerslag. Vroeger kwam El Niño op regelmatige basis eens om de tien jaar voor. De laatste drie decennia is dat veel vaker, om de drie à vijf jaar, en zeer onvoorspelbaar. In de jaren van El Niño start het regenseizoen op de Altiplano later, maar duurt niet langer, dus is er een langere periode van droogte. De aangroei van ijsmassa op de gletsjers is dan nog moeilijker. Het al fragiele evenwicht wordt dus nog meer verstoord. Doordat de jaren met het El Niño-fenomeen elkaar sneller opvolgen gaat het smelten van de gletsjers de laatste decennia ook sneller. In de Amazone en de valleien zorgt dit fenomeen dan weer voor hevige neerslag met overstromingen tot gevolg.

De laatste zeven jaren is de noodhulp voor overstromingen, droogtes, en aardverschuivingen verdubbeld! De kostprijs van de schade bij de laatste El Niño in 2003 liep op tot miljoenen dollars. Dit bewijst de kwetsbaarheid van de regio voor klimaatverandering.


Kuststreek
In de smalle, droge kuststrook ten westen van de Andes leeft twee derde van de totale bevolking, met slechts 5% van de watervoorraad ter beschikking. Ook zij zijn dus afhankelijk voor hun drinkwater van het water dat uit de bergen komt. Als de gletsjers verder smelten en de rivieren opdrogen zullen ongeveer 20 miljoen mensen in Peru te maken krijgen met ernstige watertekorten.


Andes
Ongeveer 30% van de bevolking leeft in de Andes. Het merendeel hiervan zijn landbouwers. Zij bewerken hun eigen stuk land en kunnen zo voedsel voorzien voor hun gezin. De verkoop van hun producten op de lokale markt is tevens hun (enige) bron van inkomsten. Deze campesinos zijn dus voor een groot stuk afhankelijk van de opbrengsten van hun veld. Slechte oogst, geen voedsel, geen geld.

En net zij ondervinden nú al de meeste schade van de klimaatopwarming. Vrouwen en kinderen betalen hierbij een hogere prijs.Vrouwen moeten harder zwoegen om eten op tafel te krijgen en kinderen moeten meer werken voor minder voedsel.

De productiviteit van de landbouw gaat erop achteruit, door een combinatie van factoren. Temperatuurverschillen zijn extremer en de seizoenen worden onvoorspelbaar. In de regio rond Cuzco is maart een regenmaand. In 2009 bleven 25 van de 31 dagen droog. Op andere momenten is de regen dan weer zo hevig dat de jonge plantjes kapot gaan. Nieuwe plagen tasten de gewassen aan, zoals de aardappels die voor vele gemeenschappen basisvoedsel zijn. Ook de padden zijn verdwenen, die vroeger een deel van de insecten aten. Die kunnen zich nu onbezorgd tegoed doen aan de gewassen. Een deel van de veestapel overleeft de barre koude of verzengende droogte niet.

Ook krijgen de bewoners van de hoge Andes te kampen met ziektes die ze vroeger niet kenden, zoals dengue. Vroeger kwamen de muggen die deze ziekte overbrengen niet voor op deze hoogte, maar door de opwarming kunnen ze er nu wel overleven.

 

Amazone
Ten oosten van de Andes strekt zich het Amazonewoud uit, één van de 'longen' van onze aarde. Het woud biedt een hele reeks 'diensten' aan de mensheid, op vlak van luchtkwaliteit, waterbevoorrading en biodiversiteit. Maar het speelt ook een essentiële rol in de regeling van het klimaat op aarde.

Desondanks is de druk om het gebied te ontginnen ongemeen groot. Het beleid van de Peruaanse regering is gericht op een grootschalige uitverkoop van natuurlijke rijkdommen in het Amazonegebied. De projecten voor de aanleg van nieuwe wegen, de exploitatie van petroleum, mijnbouw, de bouw van nieuwe hydro-electrische centrales, uitbreiding van de gewassen voor bio-fuels etc.. stapelen zich steeds maar sneller op. Tegen het huidige ritme zou op 30 jaar tijd minstens 56% van het Peruaanse Amazonewoud oerwoud verdwijnen (43,6 miljoen ha)! Dat zou in het slechtste geval nog kunnen oplopen tot 91% (70,3 miljoen ha).

Zelfs de beschermde natuurgebieden en de territoriale reservaten van inheemse volkeren zullen niet gespaard blijven. Vandaag al heeft één vijfde van deze oppervlakte een concessie geregistreerd voor exploitatie van fossiele brandstoffen.



AMAZONE IN DE UITVERKOOP

Plannen van de Peruaanse regering in de Amazone voor de aanleg van:
  • meer dan 4.000 km nieuwe wegen
  • 4.200 km waterwegen
  • 5 spoorwegen
  • 52 projecten voor hydro-elektrische energie
  • 483 duizend ha voor de teelt van gewassen voor biobrandstoffen

Foto Thomas QuirynenDaarnaast heeft ze in concessie gegeven:
  • 55 miljoen ha voor de exploratie en exploitatie van fossiele brandstoffen
  • 10 miljoen ha voor mijnbouw
  • 7,7 miljoen ha voor houtkap.
Uit het boek 'de Peruaanse Amazone in 2021', waar onze partner DAR aan mee werkte.


Enkele cijfers over Latijns-Amerika en de Caraïben:
  • Tussen 1990 en 2005 ging er ongeveer 64 miljoen ha tropisch bos voor de bijl
  • 250 miljoen ha van het gebied worden bedreigd door verwoestijning
  • Ongeveer 600 miljoen inwoners ondervinden nu al de gevolgen van de klimaatverandering, door droogtes, overstromingen enz.
  • Tegen 2020 zullen tussen en 7 en en 77 miljoen mensen te kampen hebben met een tekort aan drinkwater, 5 miljoen mensen zullen honger lijden



Verantwoordelijkheid
Deze grootschalige ontbossing en progressieve uitbreiding van de landbouwgrens vormt de grootste bijdrage van de uitstoot van CO2-equivalenten in Peru, niet de industrie of overmatig energieverbruik.

De Peruaanse overheid verklaart op internationale congressen hoe belangrijk bosbehoud wel is, maar ziet de buitenlandse deviezen graag komen en kijkt vooral naar winsten op korte termijn. Toch draagt zij niet de volle verantwoordelijkheid. Dit soort extreem extractivisme wordt gevoed vanuit de algemene 'globaliseringslogica', die deze landen nog steeds in het stramien van de exportgerichte groei duwt, met de nadruk op de goedkope uitverkoop van grondstoffen en energie. En deze logica wordt nog steeds gestimuleerd door de internationale bedrijven zelf, door de aanbevelingen van de Wereldbank én bijv. ook door een recente, nieuwe handelsovereenkomst tussen de EU en Peru.


In het belang van allen
Er bestaat een aantal internationale projecten voor selectief bosbeheer, maar het is duidelijk dat enkel die deze destructieve tendens niet kunnen compenseren.
Er is meer nodig, zoals sensibilisering van de Peruaanse bevolking, iets waar onze partners hard aan werken. Ook zetten zij voortdurend de regering onder druk en houden nauwlettend haar beslissingen in de gaten. Wij moeten hen bij hun acties ondersteunen en ook hier bij de beleidsmakers aandringen op keuzes die het klimaat ten goede komen. Het behoud van het Amazonewoud en de tropische gletsjers is voor de hele wereld een goede zaak.

 

Deel dit artikel