De Boliviaanse boerenorganisaties van het Amazonewoud slaan alarm

De Amazone bestrijkt een zeer uitgestrekte gebied over verschillende Latijns-Amerikaanse landen. Ook in Bolivia ligt een klein stukje van de Amazone, toch nog goed voor ongeveer drie keer het grondgebied van België. Dit stukje is historisch ‘eigendom’ van enkele tientallen grootgrondbezitters: 84 eigenaars bezitten meer dan een miljoen hectaren. Er zijn allerhande veranderingen op til. Wat brengen die met zich mee voor de boerenorganisaties en FOS-partners?

Vergeten

Bolivia kent sinds begin jaren ’50 een landhervorming. Maar men is er nooit in geslaagd die toe te passen in deze vergeten uithoek van het land. In 1996 stemde het parlement een wetswijziging. Sindsdien moeten de eigenaars hun eigendomsrecht bewijzen. Bovendien moeten ze aantonen dat de gronden die ze bezitten wel de sociaal-economische functie vervullen die de nieuwe wet vereist.

Maar de grootgrondbezitters zetten de regering onder druk en slaagden erin om een decreet te laten uitvaardigen waardoor hun eigendommen omgezet kunnen worden in ‘woudconcessies voor niet-houtproducten’. Officieel was dat om de biodiversiteit in het land te bewaren. Maar zonder enige twijfel zochten ze een manier om te beletten dat grote stukken woud zouden overgaan naar de boeren die in de streek wonen. Boeren die als goedkope werkkrachten dienen om Amazonenoten te rapen.

Gespannen

Daarop besloten verschillende boerenorganisaties om te mobiliseren tegen dit decreet. En zo lukte het de verenigde boerenvakbonden om in 2000 het decreet te laten vernietigen. Een jaar later startte zelfs een proces van ‘sanering’ van de eigendom van de gronden. Het einde van dit proces was voorzien voor eind 2004.

Begin 2005 is er wel degelijk vooruitgang geboekt. Veel grootgrondbezitters slaagden er niet in om het eigendomsrecht van hun gronden noch hun sociaal-economische functie aan te tonen en zagen de oppervlakte van hun bezit drastisch kleiner worden. Toch hebben op dit moment amper enkele boerengemeenschappen eigendomstitels verworven. Het klimaat is erg gespannen want het grootste deel van de gronden in de streek is omstreden. De machtsgroepen van de regio hebben volksvertegenwoordigers in kamer en senaat, en ze gebruiken alle middelen die in hun bereik liggen om lokale groepen van de civiele samenleving in te pakken. Daarmee willen ze aan de regering laten zien dat heel de samenleving hen steunt als traditionele gebruikers van land en bos. INRA, het nationaal instituut voor de landhervorming, wijt de trage voortgang van het proces aan geld- en personeelsgebrek.

Plots woon je in de stad

Wilser Hurtado, financieel secretaris van de vakbondscentrale van Guayaramerín, zegt dat in zijn zone amper 11 van de 38 lidorganisaties op dit moment eigendomstitels hebben. De vakbondsleiders vinden dat er opnieuw een mobilisatie moet komen om het proces nieuw leven in te blazen. Want de regering heeft een nieuw decreet uitgevaardigd. Dat bepaalt dat boerengemeenschappen, die niet voldoende grond hebben, land krijgen toegewezen. Maar het laat ook opnieuw toe dat grote landbouwbedrijven omgezet worden in woudconcessies.

Carmelo Aguilera, algemeen secretaris van de centrale, wijst op het speciale geval van Guayaramerín. De stad groeit snel en het gemeentebestuur heeft in 2001 het urbane gedeelte uitgebreid tot een omtreklijn van tien kilometer. Met als gevolg dat 12  boerenvakbonden, die bij de landsanering betrokken zouden worden, onder de stedelijke jurisdictie vallen. Ze kunnen dus geen aanspraak meer maken op eigendomstitels omdat ze niet meer op het ‘platteland’ wonen.

Alarm

In het licht van deze beslissing verschijnen opnieuw de grootgrondbezitters die hun gronden terugeisen. Een regeringscommissie bezoekt nu de boerengemeenschappen om te onderzoeken of de boeren de betwiste gronden wel echt nodig hebben. Maar net op dit moment hebben de boeren hun gronden verlaten om noten te gaan rapen in het Amazonewoud. Dat zou men kunnen interpreteren alsof ze niet leven van hun oogsten. Zo loopt men het risico van een stap terug te zetten, want de verworvenheden van de laatste jaren worden bedreigd. Daarom heeft de Central de Guayaramerín syndicaal alarm geslagen.

Marcos Devisscher
Landencoördinator FOS Bolivia

Deel dit artikel