Een jaar later : Chebeya is dood, zijn ideeën leven!

Betoging nav de begrafenis van Chebeya (fot Benoit Van Maele)Een jaar na de moord op de vooraanstaande Congolese mensenrechtenactivist, Floribert Chebeya, in juni vorig jaar, volgde deze week het vonnis van de militaire rechtbank in de Congolese hoofdstad Kinshasa. "L'homme est mort, mais son combat continue..."

Kritische standpunten
In maart vorig jaar had ik de eer om een bijzondere persoon uit de Congolese civiele maatschappij te ontmoeten: Floribert Chebeya Bahizire, de leider van de organisatie 'La Voix des Sans Voix'. Hij was in Brussel om bij verschillende gesprekspartners de onrustwekkende situatie in zijn land aan te kaarten en steun te vragen voor het werk van mensenrechtenorganisaties in Congo.

Chebeya uitte sterke kritiek op de verkiezingen van 2006. Volgens hem waren het geen Congolese verkiezingen die de wil van de bevolking weerspiegelden. Hij beweerde dat de resultaten elders werden beslist. Chebeya kaartte de verslechterde mensenrechtensituatie in zijn land aan. Hij verwees naar de intolerantie tegenover actoren uit de civiele maatschappij die door intimidatie, moord, omkoping, corruptie de mond werden gesnoerd. Chebeya kantte zich tegen het ontslag van de Kamervoorzitter Vital Kamerhe en de komst van het Rwandese leger als ondersteuning van de militaire operaties tegen de Hutu-rebellen in Oost-Congo. Hij waarschuwde ook tegen een snelle terugtrekking van de VN-vredesmacht.

Ik besefte toen dat je met zo'n kritische standpunten niet overal vriendschappen sluit in Congo, en zelfs je leven in gevaar brengt.

Mysterieuze moord
In de jaren '70 begon Floribert Chebeya zijn strijd tegen mensenrechtenschendingen in Congo (toen Zaïre). Hij overleefde de Tweede Republiek en de dictatuur onder Mobutu Sese Seko. De Derde Republiek, die van start ging bij de eedaflegging van de verkozen president Joseph Kabila in december 2006, werd hem fataal.

Op 2 juni werd Chebeya levenloos en vastgebonden aangetroffen in zijn auto in een buitenwijk van Kinshasa. Het lichaam van zijn chauffeur, Fidèle Bazana, is nog steeds spoorloos. Chebeya's plotse en mysterieuze dood werd nationaal en internationaal sterk veroordeeld en was een smet op de onafhankelijkheidsverjaardag van Congo. Begin juni van dit jaar herdacht de Congolese civiele maatschappij de eerste verjaardag van zijn verdwijning. Men vroeg aan de autoriteiten om Floribert Chebeya uit te roepen tot nationale held.

Onder druk van de internationale gemeenschap startte een proces in Kinshasa. Gisteren op donderdag 23 juni veroordeelde de militaire rechtbank vier politieagenten, waarvan er drie op de vlucht zijn, tot de doodstraf. Chebeya's gezin, dat naar Canada vluchtte, en medewerkers blijven herhalen dat het proces een schijnvertoon was. Volgens hen ontsnapte de hoofdverdachte aan het proces. De geschorste politiechef John Numbi werd niet aangehouden en daagde slechts op als getuige.

Verkiezingen vóór 6 december
Voor 28 november 2011 zijn presidents- en parlementsverkiezingen gepland. Zoals vele mensenrechtenorganisaties vragen Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen dat het verkiezingsproces de prille democratie en de fragiele vrede consolideert, en zeker geen bron wordt voor politieke instabiliteit en nieuw geweld. Welke kritiek zou Floribert Chebeya geuit hebben op het huidige verkiezingsproces? Waarvoor zou hij nu pleiten?

In maart vorig jaar pleitte Chebeya nadrukkelijk om de verkiezingen vóór de datum van 6 december 2011 te organiseren om een legitimiteitscrisis te vermijden. Dit is de dag waarop het mandaat van de zittende president afloopt. Hij waarschuwde voor een scenario zoals in Ivoorkust, indien er geen verkiezingen zouden plaatsvinden in 2011. Chebeya vroeg de Congolese autoriteiten om de fouten uit het verleden recht te trekken door financiële middelen te zoeken om de verkiezingen zelf te organiseren, in tegenstelling tot 2006 toen de internationale donoren het verkiezingsproces bijna volledig financierden.

Aan het einde van ons gesprek stelde ik hem de vraag of zijn levenswerk hem niet deed vrezen voor zijn leven. 'Ik moet het doen, het is mijn taak. Wie zal het anders doen?", antwoordde hij. De stem van de stemlozen is dood, zijn proces laat veel frustratie achter, maar er is één troost: zijn ideeën leven verder in de strijd van andere Congolese mensenrechtenactivisten. Of zoals een vermoorde Afrikaanse leider ooit zei:  « On ne peut pas tuer les idées, les idées ne meurent pas. »

Nadia Nsayi
Beleidsmedewerkster Centraal-Afrika voor Broederlijk Delen en Pax Christi

Broederlijk Delen DOOR:

Deel dit artikel