Q&A: Het einde van de straffeloosheid in het Israëlisch-Palestijns conflict?

Eind vorig jaar lanceerde Israël operatie ‘Gegoten Lood’ in de Gazastrook. Tijdens het 22-dagen durende offensief kwamen meer dan 1.400 Palestijnen en 13 Israëli’s om. Beide partijen, zowel Israël als de Palestijnse gewapende groeperingen, schonden het internationaal humanitair recht of het oorlogsrecht op grote schaal. De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties liet de Zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone een onderzoek doen naar die schendingen van het internationaal recht.

1. Wie is Richard Goldstone?
Richard Goldstone is een Zuid-Afrikaanse rechter van Joodse origine. Hij is één van de meest gerespecteerde internationale juristen, was rechter in Zuid-Afrika’s grondwettelijk hof en VN-aanklager voor het Internationaal Straftribunaal voor ex-Joegoslavië en Rwanda. Toen de VN-Mensenrechtenraad hem benaderde om het onderzoek te leiden, beperkte het mandaat zich tot een onderzoek naar Israëls schendingen. Goldstones uitdrukkelijke voorwaarde was dat hij de schendingen van beide partijen aan het licht mocht brengen. Het mandaat van de onderzoeksmissie werd daarop gewijzigd.

2. Wat zijn de conclusies van het Goldstone-rapport?
Het rapport telt bijna 600 pagina’s en is gebaseerd op terreinbezoeken, publieke hoorzittingen, bijna 200 individuele interviews, en andere rapporten. Goldstone concludeerde dat zowel Israël als Hamas oorlogsmisdaden begingen, en mogelijk zelfs misdaden tegen de mensheid. Israël gebruikte disproportioneel geweld, viel bewust burgers aan, gebruikte Palestijnen als menselijk schild en vernietigde burgerinfrastructuur in Gaza. Palestijnse gewapende groeperingen zoals Hamas vuurden raketten en mortiergranaten af op bevolkingscentra in zuidelijk Israël. Volgens het rapport vergt de aanhoudende straffeloosheid in de Palestijnse gebieden dringende actie. Israël heeft immers nooit een geloofwaardig onderzoek gevoerd naar de vermeende schendingen. Volgens Goldstone is er sprake van individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor het doden van burgers. Het rapport stelt dat beide partijen binnen de zes maanden de aantijgingen van oorlogsmisdaden moeten onderzoeken en verslag uitbrengen aan de VN-Veiligheidsraad. Zoniet zou de VN-Veiligheidsraad de onderzochte cases moeten doorverwijzen naar de aanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag.

3. Waarom is er zoveel commotie over het Goldstone-rapport?
Volgens Israël is het rapport ‘politiek, onevenwichtig en oneerlijk’ en gaat het voorbij aan het recht van staten om zich tegen terrorisme te verdedigen. Israël kantte zich van meet af aan tegen Goldstones opdracht en weigerde medewerking te verlenen aan zijn onderzoeksmissie op het terrein. Hij zou geen rekening houden met de acht jaar durende raketaanvallen van Hamas. Nochtans veroordeelt Goldstone deze aanvallen. Israël stelt dat zijn leger en regering hun eigen onderzoek voeren. Goldstone verwerpt dit argument omdat Israël geen Palestijnen ondervraagt. Bovendien heeft Israël geen traditie van onderzoek naar schendingen van het internationaal recht door zijn militairen. (Het enige afgeronde strafrechtelijke onderzoek is dat naar de diefstal van een kredietkaart door een soldaat van de Givatibrigade.) De Israëlische mensenrechtenorganisatie B’tselem meent dat het rapport een aantal hiaten vertoont. Maar dit zou vooral te wijten zijn aan Israëls weigering tot medewerking. Mensenrechtenorganisaties en experten in internationaal recht zijn het algemeen eens over het belang van dit rapport. Het bevat een duidelijke roep naar rekenschap voor de oorlogsmisdaden, naast een concrete tijdlijn voor de opvolging ervan.

4. Wordt er gevolg gegeven aan Goldstones aanbevelingen?
Onder druk van Israël en de Verenigde Staten, werd voorgesteld de bespreking van het rapport in de VN-Veiligheidsraad tot maart 2010 uit te stellen. Omwille van Amerikaanse druk, ging de Palestijnse Autoriteit aanvankelijk akkoord met dit uitstel. Door nationaal protest veranderde ze echter haar mening en vroeg ze de bijeenkomst van een speciale sessie van de Mensenrechtenraad. Die steunde op 16 oktober het Goldstone-rapport in een resolutie. 25 landen stemden voor. 6 landen, waaronder de VS, stemden tegen. 11 landen, waaronder België, onthielden zich. 5 landen, waaronder het VK en Frankrijk, stemden niet. De verdeeldheid van de stemmen, ook binnen de Europese Unie, toont aan hoe gevoelig het onderwerp ligt. Een probleem voor veel landen was dat de resolutie enkel Israël bekritiseerde en ook Israëls kolonisatiebeleid in Oost-Jeruzalem behandelde. Ook rechter Goldstone betreurt dit, omdat hij in zijn rapport op beide partijen focuste. Het rapport is nu goedgekeurd en zal besproken worden op de Algemene Vergadering van de VN. Dit betekent niet noodzakelijk dat de aanbevelingen worden opgevolgd. Als het rapport ter tafel komt in de Veiligheidsraad, stellen de VS ongetwijfeld hun veto.

5. Wat is het belang van deze discussie?
Het rapport toont aan dat een rechtenbenadering in het Israëlisch-Palestijns conflict cruciaal is. Zoals rechter Goldstone zegt, moet er een einde komen aan de huidige straffeloosheid. Een groot probleem is het gebrek aan rekenschap. Zelfs als onderzoek uitwijst dat er grootschalige schendingen van het internationaal recht zijn gepleegd, dan zijn er geen effectieve internationale mechanismen om de verantwoordelijken voor het gerecht te brengen. De VN-Veiligheidsraad wordt immers wegens politieke overwegingen buiten spel gezet. Toch is dit de eerste keer dat de discussie over rekenschap en de nood aan vervolging op zo’n hoog niveau wordt gevoerd. Het rapport brengt de VS, Israëls voornaamste bondgenoot, in een lastig parket. Enerzijds treden ze Israël bij in zijn kritiek en oefenen ze druk uit op andere staten om de discussie af te voeren. Anderzijds willen ze een nieuwe weg inslaan en Israëlisch-Palestijnse vredesgesprekken aanmoedigen. Dit laatste betekent dat ze de aanbevelingen van het rapport niet zomaar naast zich neer kunnen leggen.

Brigitte Herremans, medewerkster Midden-Oosten, Broederlijk Delen-Pax Christi


Meer informatie:

Human Rights in Palestine and Other Occupied Arab Territories. Report of the United Nations Fact Finding Mission on the Gaza Conflict, UN Human Rights Council
www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/specialsession/9/docs/UNFFMGC_Report.pdf

Key Excerpts: UN Gaza Report, BBC
http://news.bbc.co.uk/2/hi/8257446.stm
 
War Crimes Convictions after Gaza?, Anita Rice, al-Jazeera
http://english.aljazeera.net/focus/2009/01/20091229274380583.html#

The Goldstone Report On Gaza, Jessica Montell, B’tselem
http://www.huffingtonpost.com/jessica-montell/the-goldstone-report-on-g_b_306500.html

Deel dit artikel