VN op zoek naar wereldwijde principes over schuldherschikking, Europa ligt dwars

VN hoofdkwartier in New York

Morgen (donderdag 10 september) stemt de Algemene Vergadering van de VN over een resolutie die een aantal basisprincipes wil vastleggen waaraan toekomstige oplossingen voor schuldencrisissen moeten voldoen. De resolutie is een cruciale eerste stap naar een bindend en afdwingbaar multilateraal mechanisme dat chaotisch paniekvoetbal zoals tijdens de Griekse crisis moet voorkomen. Opvallend genoeg blijft Europa dwars liggen.

Systeemfout

Vandaag bestaat er geen formele regeling voor publieke schuldenaren die in onvermogen verkeren om hun schulden terug te betalen. Voor die systeemfout betalen we een zware menselijke en economische prijs wanneer schuldencrisissen opduiken. Griekenland is daarvan een triest voorbeeld. Vaak worden landen met schulden gedwongen de beperkte fiscale mogelijkheden te gebruiken om hun contracten met schuldeisers te honoreren terwijl de meest elementaire rechten van burgers met de voeten worden getreden.

Naar een internationaal wettelijk kader

Als antwoord op een agressieve aanval van aasgierfondsen een aantal jaar geleden en het vonnis van een Amerikaanse rechter in hun voordeel, namen Argentinië en een groep Latijns-Amerikaanse landen het initiatief om binnen de Verenigde Naties een wettelijk kader voor schuldherschikkingen uit te werken.

Dat proces verliep niet van een leien dakje. Terwijl de overgrote meerderheid van VN-resoluties bij consensus wordt aangenomen, moest over dit voorstel gestemd worden. 11 landen, waaronder de Verenigde Staten, Japan en zes Europese landen stemden tegen. De meerderheid van EU-lidstaten, waaronder België, onthielden zich. Binnen de EU was dus geen eensgezindheid, wat uitzonderlijk is gezien het principe van een gemeenschappelijk Europees buitenlandbeleid. Dat toont aan dat het om een politiek gevoelig dossier gaat. De stemming vond dan ook plaats midden in de Griekse crisis en de gesprekken over het omstreden reddingsplan. Vooral landen met een zeer sterke positie binnen het IMF wensen niet dat de VN betrokken raakt in dit soort materies. Dat geeft de EU ook met zoveel woorden toe: 'the IMF is also a forum where the influence of the EU and of its Member States is significant in contrast with the EU's structural difficulty to orient the work in the UN General Assembly'. De G77 - de groep van ontwikkelingslanden - stond wel unaniem achter het voorstel, zodat de gesprekken over een mechanisme toch konden aanvatten.

Boycot

De gesprekken binnen de VN werden geboycot door landen als de Verenigde Staten, Canada en Japan, maar ook door de EU. In november nam de Europese Raad hierover een standpunt in dat weinig aan de verbeelding over liet: 'Neither the EU nor Member States would participate in discussions aiming at the establishment of a binding multilateral legal framework for sovereign debt restructuring processes'. In weerwil van die boycot namen Noorwegen, Zwitserland en Griekenland als enige EU-land wel deel aan de gesprekken. Op die manier werden de onderhandelingen een exclusief onderonsje van de G77. Dat maakt het resultaat van het comité dan ook bij voorbaat een doodgeboren kind. Het Comité besloot dan ook geen wettelijk kader uit te werken maar een aantal niet-bindende 'basisprincipes' op te stellen als leidraad voor een toekomstig proces. Die principes werden goedgekeurd door het comité in juli van dit jaar. Op 10 september – morgen dus - worden ze voorgelegd aan de voltallige Algemene Vergadering.

Collectieve onthouding

In principe tracht Europa op dergelijke vergaderingen een eensgezindheid standpunt naar voor te schuiven. Dat voorlopige standpunt – dat we konden inkijken – luidt dat 'de lidstaten van de EU de voorgestelde resolutie niet kunnen steunen'. Voorlopig betekent dat dus dat de EU-lidstaten en dus ook België zich zullen onthouden wat als een afkeuring van het voorstel zal geïnterpreteerd worden.

De EU legt ook uit waarom ze het voorstel niet wil steunen. Eerst en vooral wil ze natuurlijk dat het IMF de touwtjes in handen blijft houden omdat ze daar veel meer controle heeft. Daarnaast zijn er een aantal technische redenen die vooral te maken hebben met de manier waarop Europa de Griekse crisis heeft aangepakt. Zo verzet Europa zich tegen het principe dat geen enkele speler – ook regionale instellingen –druk mag uitoefenen op schuldenregelingen wanneer sprake is van belangenvermenging. De EU heeft het ook moeilijk met het principe dat bepaalde schuldeiser vooraf al buiten schot zouden blijven in geval van een schuldherschikking. Daarmee wil het vooral de positie van het ESM (European Stability Mechanism) beschermen. Ten derde kan Europa moeilijk verteren dat akkoorden tussen schuldenaars en schuldeisers niet meer kunnen herroepen worden door buitenlandse rechtbanken. Dat heeft vooral te maken met de rol van de Londense City in de handel in schuldpapier.

Cruciale stap

De stemming nu donderdag is dus een eerste belangrijke stap om de vastgelopen gesprekken weer vlot te trekken. Als we schuldencrisissen in de toekomst op een ordelijke, effectieve, billijke en tijdige manier willen oplossen, is het cruciaal dat alle Europese lidstaten, en dus ook België, deze resolutie mee goed keuren. Dat is nog steeds mogelijk want er zal tussen vandaag en morgen nog stevig gepraat worden over de Europese positie op het niveau van ambassadeurs.

België nam eerder al een moedige beslissing op dit vlak door de activiteiten van aasgierfondsen in ons land kort te wieken. Zowel de betrokken parlementairen als de minister van Financiën gaven op dat moment aan dat internationale actie noodzakelijk is. Tijdens de VN-top in Addis Abeba afgelopen zomer sprak ook vicepremier De Croo zich in die zin uit. De minister wenste dat de aasgierfondsen-wet een impuls zou geven aan de internationale gemeenschap. Morgen dient zich dus een uitgelezen kans aan dat engagement op het internationale toneel waar te maken.

Jan Van de Poel

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels