11Dossier: Zin en onzin van ontwikkelingshulp

Wat is er eigenlijk gebeurd met al die zilverpapiertjes die we vroeger moesten verzamelen? Wat is er eigenlijk gebeurd met de opbrengsten hiervan? Want inderdaad, we doen al decennia aan ontwikkelingshulp.

Toch is het contrast tussen ons rijke leven hier en de armoede in het Zuiden scherper dan ooit. De vraag of het dus allemaal wel zin heeft, is dus heel begrijpelijk.


Vaak wordt met een zeker wantrouwen gepraat over ontwikkelingshulp. Doen we het niet om ons geweten te sussen met simpele liefdadigheid, om een bestaande bureaucratie in stand te houden, om onszelf te verrijken?

Miljarden mensen leiden een mensonwaardig bestaan. Daarom is hulp noodzakelijk. Vandaag sterft nog steeds 1 op 8 kinderen voor hun vijfde levensjaar in sub-Sahara Afrika, wat 20 keer meer is dan het gemiddelde (1 op 167) in ontwikkelde landen. Ook in Zuid-Azië, met 1 op 14 kinderen, blijft de toestand meer dan zorgwekkend. Ook op vlak van moedersterfte is de toestand in heel wat landen schrijnend.

Op 100.000 geboortes stierven in 2008 290 moeders in ontwikkelingslanden tegenover 14 in ontwikkelde landen. Vandaag lijdt 60 % van de Burundese bevolking honger en 75 % van de Congolese bevolking.

Iedereen heeft recht op ontwikkeling. Daarom moeten we iets doen om deze ongelijkheid weg te werken. Daarmee is nog niet de vraag beantwoord of ontwikkelingshulp geven zinvol is om hier iets aan te veranderen. Als we er niets aan kunnen doen, heeft het geen zin om ons geld te verspillen.

Resultaten

Maar ontwikkelingssamenwerking kan ondertussen wel een aantal schitterende resultaten voorleggen.

Uit de laatste ontwikkelingsindex van de VN blijkt dat de ontwikkeling in Sub-Sahara Afrika, de armste regio van de wereld, de afgelopen tien jaar in stijgende lijn zat. De gemiddelde levensduur van mensen in ontwikkelingslanden is de afgelopen vier decennia gestegen van 48 naar 68 jaar. Alleen al in de laatste tien jaar zijn 36 miljoen kinderen extra naar school kunnen gaan dankzij ontwikkelingssamenwerking.

In een land als Mozambique - dat twintig jaar geleden nog het armste land ter wereld was - zijn de uitgaven voor gezondheidszorg met meer dan de helft gestegen. En de afgelopen tien jaar nam het aantal kinderen die stierven voor hun vijfde verjaardag af met bijna twintig procent.


Het beeld is genuanceerd

Jammer genoeg kan je bij het opmaken van een algemene balans niet per definitie alle ontwikkelingssamenwerking aan de batenkant zetten. Een deel van het geld verdween immers in bodemloze putten.

Zo werden in het verleden veel te lang dictators zoals Mobutu in Congo gesteund, omdat ze westerse belangen dienden. Belgische hulp diende in het verleden soms eerder de belangen van Belgische bedrijven dan deze van de lokale bevolking. Hulp werd ook misbruikt als glijmiddel voor schadelijke economische en politieke interventies.

Helpt hulp?

Als je ziek bent, is niet eender welk medicijn goed. Op dezelfde manier werkt ook niet alle hulp. Met dit dossier willen wij aantonen dat hulp wel degelijk kan helpen. Hierbij houden we rekening met terechte kritiek, maar proberen we ook de - volgens ons - onterechte kritiek te weerleggen.

In dit dossier zullen we duidelijk maken dat hulp veel meer is dan zilverpapiertjes sturen.  We zullen enkele experimenten uit het verleden kritisch onderzoeken en het kaf van het koren proberen te scheiden. We zullen duidelijk maken welke hulp volgens ons een bijdrage kan leveren aan een wereld zonder armoede en onrecht. Maar het zal ook duidelijk worden dat hulp bescheiden ambities moet hebben. Hulp moet zichzelf immers overbodig maken, maar kan dat niet alleen.

Daarmee bedoelen we dat hulp alleen niet genoeg is. In een geglobaliseerde wereld maakt hulp maar een minimaal deel uit van alle financiële en andere bewegingen die een diepgaande invloed hebben op het dagelijks leven van de allerarmsten.

Hulp kan niet op tegen financiële crises, tegen klimaatverandering of tegen handelsverdragen die mensen het mes op de keel zetten. Daarom moet hulp altijd deel uitmaken van een coherent beleid.

Binnen een eerlijk, globaal beleid kan hulp een katalysator zijn die net dat duwtje geeft om structurele verbetering mogelijk te maken. Als zo'n beleid er niet komt, kan hulp hooguit het stootkussen zijn dat de allerergste klappen opvangt en verzacht.

Deel dit artikel