Een verkeerde prijs voor Europa

Deze opinie verscheen op De Redactie - 10 december 2012



Nobelprijs voor EuropaOndanks zijn gezegende leeftijd van 81 slaagt de voormalige nobelprijswinnaar Bisschop Tutu er nog steeds in bijzonder relevant te zijn. Tutu liet onlangs samen met enkele andere winnaars zijn licht schijnen over de nobelprijs voor de vrede. Hun oordeel: de uitreiking aan de Europese Unie ligt niet in de lijn met de droom van Alfred Nobel.



 

De wereld is veranderd

De EU, zo zeggen ze "streeft veiligheid na met militair geweld en oorlog". De positie van Bisschop Tutu hoeft niet te verbazen. Begin september schopte hij een internationale rel door te niet te willen zetelen in hetzelfde debat als Tony Blair. Hij vond dat de voormalige premier van Groot-Brittannië samen met George Bush voor het internationaal tribunaal in Den Haag gebracht moest worden voor de leugens die tot de oorlog in Irak leidden. In België waren we trots dat onze regering zich tegen deze oorlog kantte, maar de wereld heeft vooral onthouden dat die wel gesteund werd door de EU.
 
We zijn het zo gewoon: negatieve uitspraken over Afrikanen en hun zogenaamd gebrek aan goed bestuur, hun corruptie en hun armoede. En nu bekritiseren zij ons. Ok, het is een oude bekende en iemand die we een grote morele waarde toekennen, maar begin er toch maar al aan te wennen: de wereld is veranderd.

 

 

Payer maar geen player

Er zijn heel wat tekenen die aangeven dat Afrika groeit en vooruitgaat. Bovendien ziet men in Afrika meer dan ooit de tanende invloed van de oude machten Europa en de VS. Vraag aan een gemiddelde Afrikaan vandaag wat zijn voorbeeldland is en de kans dat hij Brazilië of China noemt en niet Europa is erg groot. Naast Tutu staan er alsmaar meer jonge en zelfbewuste Afrikanen, Aziaten of Zuid-Amerikanen die precies dezelfde kritiek hebben op de 'oude wereld'.
 
desmond tutuDesmond Tutu is als Afrikaan uitstekend geplaatst de 'vredesrol' van zowel Blair als de EU onder de loep te nemen. Europa is er in het verleden niet bepaald in geslaagd om als vredesduif op te treden en valt vandaag vooral op door onbeslistheid en interne verdeeldheid. In eigen gebied was dat pijnlijk zichtbaar bij de oorlog in Kosovo, maar ook elders zie je dat patroon.

Internationaal is Europa alsmaar meer een payer, maar geen player. Natuurlijk, Europa zal bijdragen aan de wederopbouw van Gaza, maar slaagde er niet in oorlog te voorkomen. Er werd voor gestemd, tegen gestemd en onthouden, bvb bij de stemming over de toekenning van het waarnemersstatuur voor Palestina binnen de VN. Verdeeldheid alom. Europa is er misschien wel in geslaagd vrede te brengen in het eigen territorium, maar slaagt daar elders dus allerminst in.
 

 

Zo eng mogelijk

Het gebrek aan een gemeenschappelijke stem ? en een zwakke Lady Ashton ? zijn dus nefast en wordt opgemerkt in ontwikkelingslanden. Daar ? laat ons dat niet vergeten ? is het dossier Palestina hét symbooldossier van de oneerlijke machtsverhoudingen in deze wereld. Maar er is meer: de machtsverhoudingen veranderen en landen als Brazilië, India en ook Zuid-Afrika krijgen meer gewicht op het wereldtoneel.

Dit vertaalt zicht niet tot een grotere toenadering. Integendeel. Internationale politiek lijkt de laatste jaren verengd tot het zo eng mogelijk verdedigen van de eigen (economische) belangen. En als er één zaak is die vrede heeft gebracht in Europa, dan is het net dat verschillende landen er in slaagden die verschillende economische belangen even opzij te zetten om politieke en sociale vrede te bereiken. Met de ongenadige economische maatregelen die Europa oplegt aan landen als Griekenland, Portugal, Ierland, etc, lijkt deze mooie eigenschap uit het verleden nu ook intern vervlogen.
 
Helaas is het met Europa buiten de grenzen nog erger gesteld. De EU lijkt alsmaar minder geneigd om anderen die belofte van welvaart te gunnen. Waar Europa vaak ideologisch vertrekt van interregionale economische onderhandelingen, laat men dat principe vallen bij de minste tegenstand. Zo strandden de EU-Andes onderhandelingen in 2004 op bezwaren van Ecuador en Bolivia tegen de EU-handelsambities.
 
Liever dan verder te onderhandelen werd er een akkoord gesloten met Colombia en Peru. Hetzelfde gebeurde in de onderhandelingen met de ACP-landen (Afrika, de Caraïben en de Pacific) of met Zuid-Oost Azië. Landen worden systematisch tegen elkaar uitgespeeld als ze niet aan de EU-handelsvoorwaarden wilden voldoen.
 

 

 

Te kleine rol

Landen tegen elkaar uitspelen om betere handelsvoorwaarden af te dwingen is misschien doodnormaal bij gelijkwaardige partners, maar gegeven de kaarten vandaag is het een ongelijke strijd. Onze eigen welvaart (en de daarbij horende vrede) wordt op die manier een instrument om anderen die gemeenschappelijkheid niet te gunnen. Het internationale engagement verengen tot het nastreven van de eigen economische belangen, verdient geen aanmoediging.

Tutu heeft wat ons betreft dus gelijk de nobelprijs voor de vrede voor de EU te bekritiseren. Opgelet: de historische verdiensten van Vrede op het oude continent omwille van het Europese project mogen nooit vergeten worden. Maar waarom waren die niet eerder beloond? Als geen ander weet Tutu dat de nobelprijs voor de vrede meer is dan een pak geld en een lintje. Het is een kans op een betere wereld. En in de verwezenlijking van deze droom speelt Europa vandaag een te kleine rol.
 
Bogdan Vanden Berghe, directeur 11.11.11
 


Zie ook:


Deel dit artikel