NAVO-top in Boekarest: wat staat op de agenda?

Van 2 tot 4 april, zitten staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO-lidstaten bij elkaar op een grote top in Boekarest. De vorige NAVO-top, in november 2006, eindigde met een halfslachtige verklaring en veel open vragen. Die vragen komen nu onvermijdelijk opnieuw op tafel. In Boekarest moet duidelijk worden waar het met de NAVO-transformatie naartoe gaat. Wat staat er op de agenda?


De NAVO zit al langer in een hervormingsproces. Binnen de NAVO is iedereen het er over eens dat de alliantie moet veranderen, zich 'aanpassen aan de veranderende veiligheidssituatie en aan de nieuwe uitdagingen die zich stellen'. Waar die verandering moet eindigen, daar is minder eensgezindheid over. In Boekarest zou dat duidelijker moeten worden. Op de 60ste verjaardag van de NAVO, in 2009, wil men immers met een nieuw Strategisch Concept voor de dag komen.

In dat licht moet de agenda van Boekarest bekeken worden: al de agendapunten opgeteld gaat het over de toekomst van de alliantie. De Amerikaanse agenda laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Als het aan hen ligt evolueert de NAVO van een Europees-Amerikaanse militaire alliantie naar een wereldwijde, militaire veiligheidsorganisatie.

Een nieuwe strategie voor Afghanistan?

De oorlog in Afghanistan staat de laatste jaren onvermijdelijk prioritair op de agenda van elke NAVO-bijeenkomst. Met 35.000 soldaten is dit de grootste interventie in de geschiedenis van de NAVO. De veiligheidssituatie verslechtert, en dat maakt de heropbouw van het land onmogelijk. Het enthousiasme van de lidstaten om troepen te sturen naar Afghanistan is, na zes jaar oorlog, behoorlijk bekoeld. De terughoudendheid van vooral Europese landen, legt een grote druk op de transatlantische verhoudingen. Ongetwijfeld komt vanuit de VS opnieuw de vraag aan de Europese lidstaten om 'hun verantwoordelijkheid te nemen' en een forsere bijdrage te leveren aan de NAVO-missie. Tegelijk wordt geopperd dat men, in het licht van de intensivering van de oorlog, eindelijk een aantal strategische kwesties onder ogen moet zien.

“Global partnerships”

Lidmaatschap van de NAVO is totnogtoe alleen voor Europese landen weggelegd. De laatste jaren nemen niet-lidstaten een steeds grotere rol op in NAVO-missies. Maar liefst dertien niet-lidstaten (waaronder Jordanië, Finland, Zwitserland, Australië,...) hebben in Afghanistan troepen onder NAVO-bevel. De Japanse regering pastte onlangs, ondanks hevige weerstand in het parlement, nog zijn wetgeving aan, omdat de Japanse assistentie aan de NAVO-troepenmacht in de Indische Oceaan niet strookte met de wet.

Vanuit de VS komen al langer voorstellen om die samenwerkingen in een formeler kader te gieten. Landen als Japan, Zuid-Korea, Australië en Nieuw-Zeeland moeten steviger bij de NAVO betrokken worden, zowel militair als politiek. Op termijn zou de NAVO als alliantie van westerse democratieën de VN vervangen. Op de top in Riga werden voorstellen in die zin van tafel geveegd, maar in Boekarest duiken ze weer op. Volgens de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, Victoria Nuland, moet de alliantie een “global security forum” worden. Australië, Nieuw-Zeeland, Noord-Korea, Zuid-Korea zouden de status van 'Participant' krijgen, met een zekere mate van invloed in NAVO-beslissingen. Het voorstel laat de deur open voor andere “democratic security providers”. Een volgende stap zou zijn om het lidmaatschap open te zetten voor niet-Europese lanen.

Zo'n structurele partnerschappen met bijvoorbeeld Australië en Japan hebben ingrijpende gevolgen voor internationale betrekkingen. Plots krijgt de NAVO een rol in de Pacific. Als het daar tot een conflict komt, wordt Europa daar, via de NAVO, automatisch bij betrokken. Willen wij dat? Wordt de wereld daar veiliger van?

NATO Response Force

In 2002 werd, op vraag van de VS, de NATO Response Force gelanceerd, een interventiemacht die, zo'n 25.000 manschappen sterk, gelijk waar ter wereld moet kunnen optreden, gaande van bijstand bij natuurrampen tot intensieve gevechtsmissies. Elke NAVO-lidstaat houdt, in een rouleringssysteem, troepen ter beschikking om in het kader van de NRF militair op te treden. Op de top in Riga werd triomfantelijk aangekondigd dat de NRF volledig operationaal was. Maar de Europese landen waren nooit erg enthousiast om manschappen en geld in de NRF te investeren. Bovendien is nooit duidelijk afgesproken in welke omstandigheden de interventiemacht zou optreden. Het feit dat elke lidstaat zelf voor de kosten van haar deelname aan een NRF-missie opdraait, is een rem op het enthousiasme om te beslissen de NRF ook echt in te zetten.

Nu wordt voorgesteld dat de manschappen die nu ter beschikking worden gehouden voor de NRF, maar slechts zelden ook echt in actie komen, ingezet kunnen worden in bijvoorbeeld Afghanistan.

Missile defence

Ander heikel punt op de agena is het geplande rakettenschild. Die plannen zijn niet nieuw. Sinds 1999 al, met de goedkeuring van het huidige Strategisch Concept, worden de mogelijkheden van zo'n rakettenschild onderzocht. Op de Riga-top in 2006 werden de conclusies van een haalbaarheidsonderzoek voorgesteld. De politieke vraag – willen we zo'n systeem in Europa? - werd via andere studies naar de toekomst doorgeschoven. De discussie binnen de NAVO over rakettenverdediging wordt nu doorkruist door de Amerikaanse plannen om in Polen en Tsjechië installaties voor raketafweer te bouwen. Een duidelijke Europese afwijzing van die plannen is alvast niet te horen.

Op het eerste gezicht lijkt het enthousiasme in Polen en Tsjechië af te koelen. De nieuwe Poolse premier breekt met het pro-Amerikaanse standpunt van zijn voorganger, en wil geen overhaaste beslissingen nemen. Dat doet ook de Tsjechische positie een beetje wankelen. Wat geenszins betekent dat ze de plannen afwijzen, de onderhandelingen met de VS gaan immers door. De Poolse premier probeert in die onderhandelingen meer uit de brand te slepen. Blijkbaar is nu een deal in de maak: in ruil voor hun medewerking aan het Amerikaanse rakettenschild zou Polen financiële en technische steun krijgen om hun luchtafweersysteem te vernieuwen (er is sprake van nieuwe korte- en middellange afstandsraketten).

Beslissingen daarover worden vermoedelijk uitgesteld tot na de NAVO-top. Stapt de NAVO mee in de Amerikaanse plannen? Zijn de Europese landen bereid mee de politieke en financiële gevolgen te dragen?

De Europese landen lijken zich bij de Amerikaanse druk neer te leggen. In Rusland worden de plannen nochtans argwanend bekeken. Een rakettenschild in Europa, ook al is het officieel gericht bedoeld om raketaanvallen door 'schurkenstaten' in Azië of het Midden-Oosten af te weren, haalt immers het strategisch evenwicht tussen de VS en Rusland onderuit. Doorgaan met die plannen betekent eerdere afspraken over ontwapening betekenisloos maken. Europa heeft niets te winnen bij het braaf volgen van de Amerikaanse confrontatiekoers. Rusland militair indammen betekent op termijn geen veiligheid maar confrontatie. Veiligheid komt enkel voort uit het uitbouwen van goede verhoudingen met Rusland, m.a.w. ervoor zorgen dat niemand zich door de ander bedreigd voelt.

Uitbreiding van de alliantie

Albanië, Kroatië en Macedonië staan in de wachtrij voor NAVO-lidmaatschap. De VS wil haast maken met de toetreding van de drie, Europese landen staan op de rem, en zien Kroatië voorlopig als meest geschikte kandidaat.

Daarnaast staat de toetreding van Georgië ter discussie. De VS willen hen graag opnemen in het Membership Action Plan, een opstap naar lidmaatschap. Na de toetreding van ex-sovjetstaten in 2004, zou de NAVO daarmee nog verder naar de Russische grenzen opschuiven. Dat zet de verhoudingen met Rusland nog meer onder spanning. Bovendien riskeren we betrokken te raken in het Russisch-Georgische conflict.

Kernwapens

Staan de kernwapens ergens op de agenda, of zijn ze opnieuw de opvallend afwezige? Ergens in de discussie over een nieuw Strategisch Concept zal men het onvermijdelijk ook over de rol van kernwapens in de NAVO-strategie moeten hebben. Waarschijnlik wordt die discussie doorgeschoven naar de laatste onderhandelingen.

De Duitse en Noorse regering lijken alvast een voorzichtige aanzet te geven. Op de top van ministers van Buitenlandse Zaken riepen de Duitse en Noorse ministers de NAVO-landen op om meer te doen voor ontwapening. Of dat ook implicaties heeft voor het NAVO-kernwapenbeleid valt nog af te wachten.

Nieuw Strategisch Concept

Bovenop die hete hangijzers komen nog de discussies over de reïntegratie van Frankrijk in de NAVO, de verhouding met de EU, de kwestie-Kosovo, energieveiligheid en cyberterrorisme en de rol van de NAVO daar in. Alles samen gaat de top van Boekarest over de richting die de NAVO in de 21ste eeuw op gaat.

De discussie zou moeten uitmonden in een Nieuw Strategisch Concept, waarin de NAVO vastlegt welke rol ze de komende jaren wil spelen. Als men in Boekarest vaststelt dat daarover consensus kan gevonden worden, zou de discussie op de jubileumtop in 2009 (de NAVO bestaat dan 60 jaar) afgerond kunnen worden. Tenzij de presidentsverkiezen in de VS voor uitstel zorgen.

GAME OVER!

De Amerikaanse agenda ligt klaar. De onze ook. De NAVO creëert meer problemen dan ze oplost. De militaire bril maakt blind voor andere, duurzame oplossingen van veiligheidproblemen. Wij willen dat het afgelopen is met oorlogsspelletjes. Daarom, op 22 maart, 10 dagen voor de top in Boekarest: NATO GAME OVER. We betreden het NAVO-hoofdkwartier en verzegelen ramen, deuren, toegangspoorten. Geweldloos, dat spreekt voor zich.

Meer info op www.vredesactie.be

Deel dit artikel