Solidariteit is meer dan goed doen of een goed doel steunen - speech Bogdan Vanden Berghe

"Solidariteit is niet gelijk aan gewoonweg goed doen, een goed doel steunen of hulp geven uit medelijden. Nee, echte ontwikkelingssamenwerking is emancipatorisch. Het wil de zelfredzaamheid en de gelijkwaardigheid verhogen. Dat is geen vrijblijvende opdracht die we uitoefenen als het ons goed uitkomt."  Speech van 11-directeur Bogdan Vanden Berghe op de Lentetop van het middenveld 'Hart boven Hard'..

 

Feedingthe5k veelvolk julie

 [Foto: Veel volk op  'Feeding the 5000', een gemeenschappelijke actie tegen voedselverspilling in Brussel,  maart 2014 - Julie Feyaert]



Beste Collega's,
Beste vrienden uit het middenveld,
Beste politici.

"Belgie is geen eiland". Onder die slogan voeren we met 11.11.11. onze eigen verkiezingscampagne. Hiermee dagen we politici uit om over onze landsgrenzen heen te kijken. In de eerste plaats is het natuurlijk een oproep om meer buitenlands engagement en solidariteit. Maar lees het gerust ook als een oproep om niet alle politieke problemen te "verbinnenlandiseren". Ongelijkheid, armoede, klimaatverandering, migratie, het zijn geen thema's die je op louter Belgisch niveau kan oplossen. Langs kieren en spleten komt de wereld ook bij ons binnen.

Angst

Soms langzaam, soms als een tsunami, zoals de bankencrisis. En die wereld verandert snel. Uit de "foto van Vlaanderen" die de VRT in de paasvakantie maakte, bleek dat de Vlaming angstig is. Ik ben ervan overtuigd dat die snel veranderende wereld, waarin oude zekerheden verdwijnen, mee aan de basis ligt van deze angst. Angst is echter een slechte raadgever, maar een dankbare voedingsbodem om op in te spelen.

Een frappant voorbeeld dat me recent opviel: uit de VRT enquete blijkt dat de Vlaming grote angst heeft voor de afbouw van onze sociale zekerheid. De belangrijkste reden voor die angst ... sociale fraude. Maar klopt dit ook? Factchecker Ivan De Vadder rekende uit dat ongeveer 1,01% van de werklozen werkonwillig waren. 1,01%. 0,4% van de uitgaven van de RVA werden als onterecht bekeken en terug geëist. Die angst voor verlies van de sociale zekerheid is correct, maar staat onze sociale zekerheid niet vooral onder druk omdat AL de begrotingen in Europa onder druk staan? En hoe kwam dat nu weer? Speelt de bankencrisis hierin geen rol? Het komt alvast niet door sociale fraude, als je het mij vraagt.

De angst en hoe er op in te spelen. Het mechanisme is zo oud als de straat. Het heeft vaak een negatieve bijklank, maar kan ook positief gebruikt worden. Mensen zoeken houvast en er zijn antwoorden. Die moeten wij geven. Wij, dat is de politiek, maar ook het middenveld.

Tegenmacht

Als noord-zuidbeweging, werken we nauw samen met het middenveld in ontwikkelingslanden. Lees er de vakliteratuur maar eens op na. Mensenrechtenorganisaties, boerenorganisaties, vrouwenorganisaties, vakbonden,... overal worden ze als onontbeerlijk gezien voor de ontwikkeling van landen. Het middenveld biedt de armsten daar houvast en meer: ze vormen ook tegenmacht. Dikwijls zijn ze de enigen die ? verenigd ? opkomen voor het recht op ontwikkeling in de brede zin van het woord.

Het afdwingen van rechten, het ter verantwoording roepen van dictators, het blootleggen van corruptie ook via het verenigen van mensen. Stuk voor stuk gebeurt het in ontwikkelingslanden door sterke organisaties en dappere en soms dus ook een beetje angstige mensen. Er is daar veel en heel zichtbaar onrecht en ongelijkheid waardoor het vanzelfsprekend lijkt dat mensen dit doen. Niets is minder waar. Velen riskeren celstraf of bekopen hun engagement met hun leven. (In een land als Colombia is het lidmaatschap bij een vakbond letterlijk levensgevaarlijk. Maar ook levensnoodzakelijk gezien de precaire arbeidsomstandigheden waarin de meeste werknemers zich bevinden.)

Hun werk is ook onmogelijk zonder de steun die ze van hieruit krijgen via ons. Onze duizenden vrijwilligers zorgen in die zin voor zuurstof en uitzicht op beter leven, ook in het buitenland.

Ongelijkheid

Ik geef het voorbeeld graag. Jarenlang ondersteunden 11.11.11 en Broederlijk Delen de grootste latijns-Amerikaanse vakbond in Brazilië. Hun leider schopte het tot president in zijn land. Nadien zorgde hij ervoor  dat Brazilië een land werd met grote economische groei. Maar in tegenstelling tot vele andere landen die  groei kenden, nam in Brazilië als één van de weinige landen, de ongelijkheid tegelijk af. De ongelijkheid is er nog steeds te groot, maar Lula -  want over hem gaat het - zorgde er onder druk van zijn voormalige vakbond wel voor dat de groei niet zoals elders veel meer opbracht voor de rijkere en quasi niets voor de armere. Want dat is wat de ongelijkheid deed toenemen de voorbije jaren.

De afgelopen 30 jaren kennen we economische groei en toch is de ongelijkheid quasi overal toegenomen. De oorzaken zijn structureel. De politiek is blijkbaar niet in staat om in die economische groei-jaren de  herverdeling zo te organiseren dat de kloof afnam. Of hoe moeten we het begrijpen dat 85 mensen - evenveel als er op een bus kunnen -  samen evenveel bezitten als de 3 miljard armsten ter wereld, zoals een recent rapport van Oxfam stelt?

Gelukkig is het niet alleen kommer en kwel. De armoede daalt wereldwijd en dat is onder andere het resultaat van ons werk. Het aantal armen zal net niet gehalveerd zijn tegen 2015 tov 1990, maar toch bijna. Er is dus vooruitgang. We winnen veldslagen op het terrein armoede, maar de oorlog tegen de ongelijkheid verliezen we.

Ecologische schade

En dan heb ik het alleen nog maar over de economische ongelijkheid. Er is immers meer: de ecologische schade die de economische groei tijdens de laatste 30 jaar veroorzaakt heeft is onoverzichtelijk. Lees er de recente rapporten van het VN-klimaatpanel maar op na en we weten dat onze aarde op rampen afstevent. Eigenlijk is het wetenschappelijk bewijs overdonderend. Met het middenveld kennen we de gevaren en kennen we ook een deel van de oplossingen.

Soms halen we ook slagen thuis.  We slagen er in om sommige voor de natuur vernietigende ontginningen tegen te houden en sommige bedrijven evolueren richting meer duurzaam produceren. De strijd van Greenpeace tegen de boringen op de noordpool is in die zin een van de belangrijkste veldslagen die gevoerd worden... Ook op ecologisch vlak winnen we dus veldslagen, maar verliezen we de oorlog. Op al die vlakken is veel meer politieke steun en actie nodig.

We brengen oplossingen, alternatieven aan en we verenigen er mensen rond. 11.11.11 bracht 15 000 mensen samen rond de millenniumdoelstellingen in 2010, in 2012 zongen 380 000 mensen met ons mee voor het klimaat. Zeg niet dat onze thema's niet leven in de dorpstraat, aub. Laat ze nu ook leven in de wetstraat. Dat is een grote uitdaging na deze verkiezingen. Wij doen alleszins verder met ons werk. Met ontwikkelingswerk of noem ik het beter solidariteitswerk?

Solidariteit

Men vraagt het me wel eens: waarom aan OS doen? Om historische reden? Natuurlijk hebben we verantwoordelijkheid. Je moet maar een keer door Congo reizen om te zien wat een onwaarschijnlijke puinhoop we daar achterlieten. (Een land met 80 miljoen inwoners kende op moment van onafhankelijkheid 24 universitairen. Dat is de erfenis die wij meegaven. Dat is nog vele jaren afbetalen om die ontwrichting recht te zetten.)

Doen we het uit eigenbelang? Je  hoort het veel tegenwoordig, ook vanuit ontwikkelingssector en de politiek: we moeten dat doen omdat we er zelf beter van worden. Uiteraard worden we met zijn allen beter van een wereld met minder armoede.

Maar de enige - wat mij betreft - echte reden is en blijft een in wezen eenvoudig woord: solidariteit. Dat is alleszins mijn drijfveer. Het woord solidariteit is wat verouderd, soms waarschuwen ze me ervoor: gebruik dat woord toch niet veel. Fout: het is een woord dat wij, zeker als middenveld,  nooit mogen opgeven. Solidariteit is niet gelijk aan gewoonweg goed doen, een goed doel steunen of hulp geven uit medelijden met die arme sukkelaars.

Nee, echte ontwikkelingssamenwerking is emancipatorisch. Het wil de zelfredzaamheid en de gelijkwaardigheid verhogen. Dat is geen vrijblijvende opdracht die we uitoefenen als het ons goed uitkomt. Dat zijn geen budgetten waar we in schrappen als we het zelf wat moeilijker hebben. We laten elkaar niet in de steek, de wereld waarin we leven is maar zo sterk als haar zwakste schakel. En op een bepaald moment kunnen we ook zelf die zwakkere schakel zijn. Geeft dat niet een beetje houvast in een steeds maar veranderende wereld? Remt dat de angst niet?  Dat op het moment dat we het zelf moeilijk hebben anderen ons ook wel kunnen helpen, niet uit medelijden, maar uit oprechte solidariteit. Ik ben overtuigd van wel, alleen zien we al te vaak een omgekeerde tendens.

Eigen schuld dikke bult

We krijgen meer en meer een eigen-schuld-dikke-bult solidariteit. Ik zie het ook op mijn terrein, het terrein van de ontwikkelingssamenwerking. Waarom is de solidariteit met de slachtoffers van de tyfoon in de Filipijnen groter dan die met de slachtoffers van de oorlog in Syrië? Het is gemakkelijker om solidair te zijn met "willekeurige" slachtoffers van een natuurramp, met slachtoffers die boven elke verdenking staan wat betreft de eigen schuld. Want daar in Syrië, zijn dat geen extremisten? En ze vechten daar toch allemaal mee? Is het niet hun eigen schuld? NEE. Die miljoenen vluchtelingen treft geen schuld. Hier en daar zal er wel iemand zijn die misbruik maakt van de situatie. Laat ons het gemakkelijkheidshalve houden op 1,01%, ik vraag het nog wel eens aan Ivan De Vadder.

Maar miljoenen mensen zijn op de vlucht en dat zijn geen profiteurs van de situatie. Er ligt een gigantische opdracht voor onze organisaties om het publiek hierin wegwijs te maken. Ngo's moeten hier veel duidelijker rond communiceren, en stelling durven innemen. Dat is ook echte solidariteit: de nek durven uitsteken tegen al te gemakkelijke vooroordelen. En dat mag u gerust zien als een zelfkritiek. Je bent maar een slap middenveld als je niet kritisch naar jezelf kan kijken.

Maar de boven beschreven eigen-schuld-dikke-bult solidariteit zie ik ook in ons eigen land. Geen werk? Dan moet je maar harder zoeken, handen uit de mouwen. Heb je wel genoeg gestudeerd? Of zou je niet 'vrijwillig' wat klusjes oppakken. Of moeten we het minimumloon niet veranderen zodat die luierikken niet meer van dat basisinkomen blijven feesten. En durf vooral racisme niet als excuus te gebruiken. Het is toch eigenlijk hun eigen schuld.

Klinkt vertrouwd? Diegenen die dit verkondigen, beweren steevast dat ze alleen maar ingrijpen om de "echt" zwaksten beter te kunnen helpen. Je weet wel, diegenen die het "echt" nodig hebben. Een discours dat doorprikt moet worden. Wat hiermee eigenlijk gebeurt is wat men in marketingtermen zou noemen: het branden of framen van armoede als een persoonlijk probleem. De systemische en structurele oorzaken die veel groter zijn dan ? laat ons zeggen 1,01% - worden zo gemakkelijk onder de mat geveegd.

Hopend op alweer een betere wereld

Ondanks de armoede in ons land, leven we in één van de rijkste landen van de wereld. En er zijn twee soorten rijke mensen. De slimme rijke mensen die weten dat ze geluk hadden en die rijke mensen die geluk hadden en denken dat ze slim zijn. Is het misschien die tweede soort die de laatste tijd iets te veel de boventoon voert in de debatten. Sommigen zullen zelfs beweren dat ze een "grondstroom" vormen. Al geloof ik dat niet. Het lijkt me niet het profiel van de gemiddelde Vlaming.

Overigens, dappere politici surfen niet mee op een (grond)stroom, ze leiden de (grond)stroom. En dat betekent ook dat ze soms tegen de stroom ingaan. Dat beste politici, is een belangrijk eis van het kritische middenveld.

Wij willen graag met onze ideeën en onze waarden met jullie in debat gaan, alternatieven aanbieden en indien nuttig ook samenwerken. Wij hebben een grote achterban en veel goede wil. Maar als we echt onze rol willen spelen, en dat willen we, zullen we steeds ook kritisch kijken naar het beleid dat jullie ontwikkelen. Omdat het in onze genen zit en omdat we denken dat we ook op die manier de samenleving verbeteren. Hopend op alweer een betere wereld vanaf 25/5.

Bogdan Vanden Berghe, Directeur 11.11.11

11.11.11 DOOR:

Zie ook:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels