Nieuws van het Afrika Europa netwerk februari 2013

Wie wordt nu echt beter van het delven van grondstoffen?

Op dit moment wordt binnen de EU onderhandeld over een transparantiewetgeving voor bedrijven die grondstoffen en mineralen winnen. De bedrijven worden verplicht bekend te maken wat zij aan de regeringen van de landen waar zij actief zijn betalen.

Deze informatie kunnen burgers gebruiken om hun regering ter verantwoording te roepen voor de manier waarop het geld wordt gebruikt. Nu is de realiteit nog maar al te vaak dat geld – en het gaat jaarlijks om miljarden - verdwijnt in de zakken van enkelen, zonder dat er een haan naar kraait. In 2009 was de waarde van de exporten van grondstoffen uit Afrika negen maal hoger dan wat aan ontwikkelingshulp binnen kwam. Met de economische boom in Afrika van de afgelopen jaren vanwege nieuwe grondstofvondsten zal dat bedrag alleen maar zijn gestegen. De nieuwe wetgeving moet nog worden goedgekeurd door zowel het Europese Parlement als de Europese Raad. Het internationale Publish what You Pay –netwerk voert momenteel campagne om te voorkomen dat de wetgeving niet wordt afgezwakt. Maar het laat zich raden dat bedrijven druk lobbyen voor wetgeving die hen ruimte biedt voor uitvluchten.

De Nederlandse lekenmissionaris Lenneke Tange is betrokken bij de Publish what you Pay-campagne in Kameroen. Ze berichtte onlangs op de website van Mensen met een Missie over de inspanningen van ngo's ter plekke opdat bestaande transparantiewetgeving ook wordt nageleefd. "Normaal gesproken zijn bedrijven die grondstoffen delven verplicht een bepaald percentage van hun winst aan de lokale bevolking af te dragen. Dit is bedoeld om ontwikkelingsprojecten uit te voeren en tevens als compensatie voor de veelal negatieve effecten van de winning. In de praktijk blijkt echter dat deze wet meestal niet wordt nageleefd. Uit een enquête die we binnen het netwerk Publish what you Pay hebben uitgevoerd, bleek dat meer dan driekwart van de bevolking niet weet dat zij recht hebben op informatie én compensatie. Gelukkig zijn er lokaal mensen actief om op te komen voor de rechten van omwonenden. Maar dit is niet zonder gevaar. Een leider van een kleine NGO in het noorden van Kameroen is vorig jaar meerdere malen opgepakt door de politie, nadat er een aanklacht tegen hem was ingediend door een bedrijf dat marmer wint. Hij zou zich op 'verboden terrein' hebben bevonden en foto's hebben gemaakt in de groeve en hiermee hebben aangezet tot opstand en verstoring van de openbare orde. Dit terwijl het bedrijf geen enkele maatregel heeft genomen om de veiligheid van de bewoners te waarborgen. Het Publish what you Pay-netwerk heeft een persbericht uit laten gaan en gelukkig is hij weer op vrije voeten. Nu maken we ons op om lokale fora te organiseren om de plaatselijke bevolking te informeren en samen te kijken hoe zij hun rechten beter kunnen opeisen. Er is nog een lange weg te gaan maar de aanhouder wint!"
(Bron: ditsimijnmissie.nl en publishwhatyoupay.org)

Bloedige protesten in Tanzania na gasvondst

Historisch gezien betekent de vondst van grondstoffen vaak een vloek voor landen in Afrika. Of het nu gaat om olie in de Niger-delta of diamanten in Congo, bijna steeds leidt de vondst van grondstoffen tot geweld, onderdrukking en vernietiging van het milieu. In Kenia, Oeganda en Tanzania zijn wetsvoorstellen in de maak om ervoor te zorgen dat de bevolkingen meer verdienen aan de winning van grondstoffen.

Professor Peter Eigen, lid van het prestigieuze, door Kofi Annan voorgezeten Africa Progress Panel, verklaarde onlangs hoe belangrijk transparantie is. "Alle betrokkenpartijen moeten erkennen dat minerale rijkdom aan de bevolking behoort. Regeringen hebben de verantwoordelijkheid om de opbrengsten te beheren, maar het blijft gaan om middelen die het volk toebehoren."

De druk om de wetgeving te herzien ten aanzien van oliewinning en mijnbouw in Oost-Afrika kreeg begin februari nieuwe urgentie na bloedige protesten in Tanzania waar in de zuidelijke regio Mtwara grote gasvelden zijn gevonden. De lokale bevolking verzet zich tegen plannen van de Tanzaniaanse regering om het gas naar de hoofdstad Dar es Salaam te leiden en niet ter plekke een raffinaderij te bouwen. De bevolking in Mtwara eist niet alleen een groter aandeel in de opbrengsten van de gaswinning, maar ook betere toegang tot elektriciteit en andere voorzieningen.

Het Oegandese parlementslid Kasiano Wadri reageerde op de rellen in Mtwara met de opmerking dat ook Oeganda het risico loopt op dit soort geweld. "Oeganda is niet immuun. We kunnen zo'n geweldsscenario alleen voorkomen als de regering zich bereid toont om grondstofrijke gebieden zo tot ontwikkeling te brengen dat de locale bevolking ervan profiteert." Oeganda maakt zich op voor oliewinning na de vondst van olie in de westelijke regio Bunyoro. De locale bevolking maakt zich zorgen over de toename van migranten sinds de vondst. "Mensen uit andere regio's worden gerekruteerd voor de nieuwe werkzaamheden. Zelfs wat betreft de aanlevering van goederen en diensten, is het vooral de hoofdstad Kampala die profiteert. Wat heeft de locale bevolking dus aan de rijkdom?", vroeg Wadri zich af.

Gezien het gebrek aan transparantie over de opbrengsten van grondstoffen, de corruptie en excessen binnen kringen van regeringsleiders, lijkt het onwaarschijnlijk dat de huidige en toekomstige generaties zullen profiteren van de opbrengsten. "De kernvraag is hoe de bevolking in staat is te achterhalen hoe hoog de opbrengsten zijn van de grondstofwinning en hoe we ervoor kunnen zorgen dat de mensen die we aanstellen om dit te controleren de morele integriteit hebben om hun werk deugdelijk uit te voeren," zei Ezra Suruma, persoonlijk adviseur van de Oegandese president voor economische zaken.

De situatie in Zuid-Soedan, dat gesprekken voert om zich aan te sluiten bij de East African Community, is geenszins beter. De oliewinning is vrijwel de enige bron van inkomsten voor dit straatarme land. Maar sinds het vredesakkoord werd getekend in 2005 is volstrekt onduidelijk waar de opbrengsten uit de oliewinning precies heen zijn gegaan. Nu de oliewinning tijdelijk is stop gezet omdat Soedan de pijplijn in het noorden heeft afgesloten, lijdt heel Zuid-Soedan, omdat er geen alternatieve bronnen van inkomsten zijn.
(Bron: The East African (Kenya), 5/2/2013)

Deel dit artikel